Vũ khí hạt nhân có sức công phá rất lớn và từng được sử dụng trong Thế chiến 2. Ngày nay, các loại vũ khí hạt nhân hiện đại có sức công phá và khả năng tác động trên phạm vi lớn hơn đáng kể so với những quả bom được sử dụng tại Hiroshima và Nagasaki.

Trong nhiều thập niên, vũ khí hạt nhân đã được thử nghiệm trong nhiều môi trường khác nhau, gồm khí quyển, không gian, trên và dưới mặt đất, cũng như dưới nước và trên mặt nước.

Điều này đặt ra một câu hỏi đáng chú ý đối với tác chiến hải quân: các tàu ngầm đang hoạt động dưới mặt nước sẽ chịu tác động như thế nào nếu xảy ra một vụ nổ hạt nhân gần đó?

Tàu ngầm hạt nhân hiện đại là một trong những loại khí tài quân sự phức tạp nhất. Các tàu này được thiết kế để hoạt động trong môi trường dưới nước khắc nghiệt và có khả năng chịu được những tác động nhất định từ các vụ nổ dưới nước. Tuy nhiên, khả năng sống sót phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có sức công phá, khoảng cách tới tâm vụ nổ, độ sâu của tàu và đặc điểm môi trường xung quanh.

Nếu một vũ khí hạt nhân phát nổ trực tiếp trên hoặc ở khoảng cách rất gần tàu ngầm, khả năng sống sót của con tàu sẽ giảm mạnh. Tuy nhiên, các lực lượng hải quân có nhiều biện pháp nhằm giảm nguy cơ bị ảnh hưởng bởi các vụ nổ dưới nước.

Những tác động chính của vụ nổ hạt nhân dưới nước

Khi một vụ nổ hạt nhân xảy ra dưới nước, năng lượng được truyền vào môi trường xung quanh dưới dạng sóng xung kích và áp lực cực lớn. Bong bóng khí hình thành sau vụ nổ cũng giãn nở rồi co lại, tạo ra những biến đổi áp suất mạnh trong nước.

Mức độ tác động lên tàu ngầm phụ thuộc đáng kể vào vị trí tương đối giữa tàu và vụ nổ. Vì nước truyền sóng áp lực hiệu quả hơn không khí, tàu ngầm ở gần vụ nổ có thể phải chịu tác động rất lớn lên thân tàu và các hệ thống bên trong.

Do đó, việc lặn xuống độ sâu lớn hơn không đồng nghĩa với việc tàu ngầm luôn an toàn hơn. Độ sâu, vị trí của vụ nổ và đặc điểm địa hình đáy biển đều có thể làm thay đổi mức độ tác động của sóng xung kích.

Một số tàu ngầm được thiết kế với thân chịu áp lực có độ bền cao nhằm hoạt động ở độ sâu lớn. Tuy nhiên, không có thiết kế tàu ngầm nào có thể bảo đảm khả năng chống chịu trước mọi vụ nổ hạt nhân ở mọi khoảng cách.

Nếu tàu ngầm thoát khỏi tác động trực tiếp của vụ nổ, nước biển có thể giúp hạn chế một số tác động từ bức xạ nhiệt và bức xạ tức thời so với môi trường trên mặt đất. Tuy nhiên, nguy cơ nhiễm xạ vẫn phụ thuộc vào vị trí, độ sâu, hướng di chuyển của vật chất phóng xạ và nhiều điều kiện môi trường khác.

Khả năng duy trì hoạt động lâu dài

Một trong những lợi thế của tàu ngầm hạt nhân là khả năng hoạt động dưới nước trong thời gian dài mà không cần tiếp nhiên liệu thường xuyên. Lò phản ứng hạt nhân cung cấp năng lượng cho tàu trong thời gian dài, trong khi thời gian hoạt động thực tế còn phụ thuộc vào lượng thực phẩm, nước ngọt, vật tư và khả năng bảo đảm hậu cần.

Đặc điểm này khiến tàu ngầm hạt nhân trở thành một thành phần quan trọng trong lực lượng răn đe chiến lược của một số quốc gia.

Tại Mỹ, các tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo hạt nhân là một bộ phận của “bộ ba hạt nhân”, cùng với lực lượng tên lửa đạn đạo liên lục địa trên đất liền và máy bay ném bom chiến lược.

Khả năng sống sót là yếu tố then chốt

Một trong những ưu thế quan trọng của tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo nằm ở khả năng hoạt động bí mật dưới mặt nước. Việc phát hiện một tàu ngầm đang hoạt động ở vùng biển rộng là thách thức lớn, khiến đối phương khó xác định chính xác vị trí của phương tiện.

Khả năng sống sót của lực lượng này có ý nghĩa đặc biệt đối với chiến lược răn đe hạt nhân. Ngay cả khi các mục tiêu trên đất liền bị tấn công, một số tàu ngầm vẫn có thể duy trì khả năng đáp trả nếu còn hoạt động và nhận được mệnh lệnh phù hợp.

Các tàu ngầm lớp Ohio của Hải quân Mỹ là một ví dụ. Những tàu này được thiết kế để mang tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM), qua đó cung cấp một năng lực răn đe chiến lược trên biển.

Các cuộc thử nghiệm hạt nhân và nghiên cứu về tác động của vụ nổ dưới nước từ giữa thế kỷ XX đã cung cấp dữ liệu về mức độ áp suất có thể ảnh hưởng đến tàu ngầm. Tuy nhiên, khả năng chịu áp lực thực tế của từng loại tàu phụ thuộc vào thiết kế, độ sâu hoạt động, khoảng cách tới vụ nổ và nhiều yếu tố khác.

Vì vậy, không thể xác định một cách đơn giản rằng tàu ngầm sẽ sống sót hay bị phá hủy chỉ dựa trên sức công phá của vũ khí. Trong một vụ nổ hạt nhân dưới nước, khoảng cách, độ sâu và vị trí tương đối giữa tàu với tâm nổ là những yếu tố đặc biệt quan trọng.

Về nguyên tắc, khả năng ẩn mình dưới nước và duy trì hoạt động trong thời gian dài là những yếu tố giúp tàu ngầm hạt nhân nâng cao khả năng sống sót trong một cuộc xung đột quy mô lớn. Chính đặc điểm này là cơ sở để các tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong chiến lược răn đe hạt nhân của các cường quốc.