Nghệ An hiện có gần 3.800 khối, xóm, thôn, bản. Trong đó, khoảng 3.300 khối, xóm, thôn, bản chưa đạt quy mô theo quy định, thuộc diện phải sắp xếp, tổ chức lại.

Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố sẽ tác động trực tiếp tới cộng đồng dân cư, tới đời sống sinh hoạt hằng ngày của người dân. Bởi vậy, bên cạnh các tiêu chí về quy mô dân số, số hộ dân hay yêu cầu tinh gọn tổ chức, yếu tố tâm lý, văn hóa, truyền thống cộng đồng trở thành vấn đề được các phường, xã ở Nghệ An đặc biệt quan tâm.

Đồng thuận xã hội - “chìa khóa” sắp xếpthôn, tổ dân phố

Ngay sau khi có chỉ đạo của Trung ương, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành văn bản chỉ đạo triển khai đồng bộ trên toàn tỉnh. Sở Nội vụ ban hành hướng dẫn cụ thể để các địa phương xây dựng phương án sắp xếp phù hợp với thực tiễn.

Đến ngày 29/5, toàn bộ 130phường, xã ở Nghệ Anđã nộp phương án sáp nhập lên Sở Nội vụ. Sở đang thực hiện rà soát, thẩm định để hoàn thành trước ngày 6/6 và báo cáo Ban thường vụ Tỉnh ủy trước ngày 10/6.

Theo bà Nguyễn Thị Mai Thương, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Nghệ An, trong quá trình xây dựng phương án, tỉnh đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, vận động và lấy ý kiến nhân dân một cách thực chất.

“Chúng tôi xác định đồng thuận của người dân là yếu tố then chốt quyết định thành công của công tác sắp xếp. Bên cạnh việc thực hiện đúng quy định của Trung ương, tỉnh luôn tôn trọng lịch sử, văn hóa, các yếu tố đặc thù của từng địa phương, lắng nghe ý kiến người dân để tạo sự thống nhất cao nhất trong quá trình triển khai”, bà Thương cho biết.

Quan điểm đó được cụ thể hóa trong toàn bộ quá trình xây dựng đề án. Từ việc lựa chọn phương án sáp nhập, đặt tên thôn mới cho đến bố trí đội ngũ cán bộ ở cơ sở đều được thực hiện công khai, dân chủ, minh bạch.

Nghệ An chủ trương chỉ đổi tên thôn, xóm trong những trường hợp thực sự cần thiết như trùng tên trong cùng một đơn vị hành chính hoặc theo nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Điều này nhằm bảo tồn những giá trị lịch sử, văn hóa đã gắn bó với cộng đồng dân cư qua nhiều thế hệ.

Trong một cuộc sắp xếp thôn, tổ dân phố có quy mô lớn như hiện nay, việc tạo được sự đồng thuận xã hội không đơn thuần là hoàn thành thủ tục lấy ý kiến nhân dân mà còn là quá trình giải thích, thuyết phục để người dân hiểu rõ mục tiêu, ý nghĩa và lợi ích lâu dài của chủ trương.

Thực tế cho thấy, ở đâu cán bộ cơ sở gần dân, hiểu dân, lắng nghe dân thì ở đó việc triển khai diễn ra thuận lợi hơn rất nhiều.

Tại xã Nhân Hòa, địa phương hiện có 26 thôn với hơn 5.100 hộ dân. Theo phương án dự kiến, sau sắp xếp số lượng thôn sẽ giảm còn 14 thôn.

Đây là địa bàn có những yếu tố đặc thù khi có một bản dân và hai thôn có đông đồng bào theo đạo Công giáo.

Ông Đặng Đình Lục, Chủ tịch UBND xã Nhân Hòa cho biết, khó khăn lớn nhất không nằm ở việc xây dựng phương án kỹ thuật mà là làm sao để người dân hiểu và đồng thuận với chủ trương.

“Nhiều người dân có tâm lý không muốn xáo trộn vì lo ngại ảnh hưởng đến sinh hoạt, phong tục tập quán hay công tác tự quản ở địa bàn dân cư. Trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền là phải tuyên truyền để người dân hiểu rõ mục đích của việc sắp xếp, từ đó đồng thuận và chấp hành”, ông Lục chia sẻ.

Cũng theo ông Lục, một thuận lợi rất lớn của Nhân Hòa là truyền thống đoàn kết lương - giáo được xây dựng qua nhiều thế hệ. Đây là nền tảng quan trọng để các cộng đồng dân cư hưởng ứng chủ trương, và sau khi sáp nhậpcó thể nhanh chóng hòa nhập và ổn định.

Để tạo sự thống nhất, xã chủ động làm việc với các chức sắc, chức việc tôn giáo trước khi triển khai lấy ý kiến nhân dân. Qua đó tranh thủ sự đồng thuận từ những người có uy tín trong cộng đồng, giúp chủ trương của Đảng và Nhà nước được lan tỏa hiệu quả hơn.

Thôn Hợp Tiến, nơi dự kiến tiếp tục thực hiện sáp nhập sau khi đã từng hợp nhất từ hai thôn trước đây, công tác dân vận được triển khai rất sớm.

Ông Chu Văn Thanh, Bí thư Chi bộ thôn Hợp Tiến cho biết, kinh nghiệm từ lần sáp nhập trước cho thấy yếu tố quyết định thành công chính là sự gần dân và hiểu dân.

“Muốn người dân đồng thuận thì phải nắm được tâm tư, nguyện vọng của họ. Cán bộ phải đến từng hộ gia đình để giải thích, lắng nghe và tháo gỡ những băn khoăn. Khi người dân hiểu được lợi ích chung của chủ trương sẽ thuận lợi hơn rất nhiều”, ông Thanh nói.

Theo ông Thanh, việc sáp nhập lần này sẽ khó khăn hơn bởi quy mô lớn hơn, tác động rộng hơn. Tuy nhiên, với sự đồng thuận của người dân và quyết tâm của cả hệ thống chính trị, ông tin tưởng chủ trương sắp xếp sẽ tiếp tục thành công.

Ông Nguyễn Văn Loan, người dân thôn Hợp Tiến cho rằng, “sáp nhập thôn là rất tốt vì tạo được sự đoàn kết của toàn dân. Trước đây thôn Hợp Tiến cũng hình thành từ việc sáp nhập hai thôn cũ. Nay thực hiện chủ trương mới để đảm bảo quy mô theo quy định thì tôi hoàn toàn nhất trí và ủng hộ."

Không chỉ ở Nhân Hòa, tại xã Anh Sơn, công tác tuyên truyền cũng được xem là nhiệm vụ trọng tâm.

Ông Cao Xuân Trung, Bí thư Chi bộ thôn Kim Nhan 4 cho biết, ngay sau khi tiếp nhận các văn bản chỉ đạo từ cấp trên, chi bộ đã đưa nội dung sáp nhập thôn vào nghị quyết để triển khai thống nhất trong toàn hệ thống chính trị ở cơ sở.

Bên cạnh các cuộc họp trực tiếp, địa phương còn tận dụng hiệu quả các nền tảng số như Zalo, Facebook để chuyển tải thông tin đến từng hộ dân.

“Trước tiên phải làm cho cán bộ, đảng viên hiểu rõ chủ trương. Sau đó mỗi đảng viên sẽ là một tuyên truyền viên trong gia đình và cộng đồng dân cư. Khi mọi người cùng hiểu thì sẽ tạo ra sự đồng thuận rất cao”, ông Trung cho biết.

Gìn giữ bản sắc cộng đồng

Sắp xếp thôn, tổ dân phố nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý ở cơ sở, tinh gọn bộ máy, tiết kiệm nguồn lực và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, cùng với những thuận lợi, quá trình triển khai cũng đặt ra những thách thức.

Một trong những vấn đề được nhiều địa phương quan tâm là quy mô thôn, tổ dân phốsau sáp nhập sẽ lớn hơn đáng kể so với trước đây.

Điều này đồng nghĩa với việc phạm vi quản lý rộng hơn, dân số đông hơn và yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ thôn, tổ dân phố cũng cao hơn.

Theo ông Nguyễn Công Thắng, Chủ tịch UBND xã Anh Sơn, sau sáp nhập, cán bộ thôn, tổ dân phố không chỉ cần có uy tín mà còn phải đáp ứng tốt yêu cầu về trình độ, kỹ năng quản lý và ứng dụng công nghệ thông tin.

“Chúng tôi đang rà soát kỹ đội ngũ nhân sự để lựa chọn những người có năng lực, trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới”, ông Thắng cho biết.

Bên cạnh đó, hạ tầng phục vụ sinh hoạt cộng đồng cũng là bài toán không nhỏ.

Nhiều nhà văn hóa thôn hiện nay được xây dựng theo tiêu chuẩn phục vụ khoảng 100 đến 150 hộ dân. Khi số hộ tăng lên gấp hai hoặc gấp ba lần sau sáp nhập, nhiều công trình sẽ không còn đáp ứng được nhu cầu thực tế.

Đây là vấn đề được lãnh đạo xã, phường quan tâm. Theo ông Đặng Đình Lục, Chủ tịch UBND xã Nhân Hòa, việc xác định vị trí trung tâm của thôn mới hay lựa chọn nhà văn hóa phục vụ cộng đồng sau sáp nhập sẽ cần được tính toán kỹ lưỡng để bảo đảm thuận tiện cho người dân.

Tuy vậy, nhìn ở góc độ lâu dài, những khó khăn trước mắt là điều có thể dự báo và từng bước tháo gỡ. Điều quan trọng hơn là chủ trương này đang hướng tới xây dựng những cộng đồng dân cư có quy mô hợp lý hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư hạ tầng, ứng dụng công nghệ số và nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở.

Sắp xếp thôn, tổ dân phố không đơn thuần là phép cộng cơ học giữa các địa bàn dân cư. Đó là quá trình tái cấu trúc cộng đồng trên cơ sở kế thừa những giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Bởi vậy, thành công của cuộc sắp xếp không được đo bằng số lượng thôn giảm đi bao nhiêu hay bộ máy tinh gọn như thế nào, mà được đo bằng mức độ đồng thuận của người dân, bằng sự ổn định và phát triển của các cộng đồng dân cư sau khi sắp xếp.

Từ những cuộc họp dân ở cơ sở, những buổi đối thoại giữa chính quyền với người dân, đến sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, Nghệ An đang từng bước hiện thực hóa chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố theo hướng tinh gọn, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu quản trị và phát triển trong giai đoạn mới.