Quyền được thụ hưởng công bằng thành quả của tăng trưởng

Tại tọa đàm “Nền kinh tế vì con người trong kỷ nguyên phát triển mới”, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, mọi mục tiêu tăng trưởng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hay phát triển khoa học công nghệ đều phải hướng tới mục tiêu cao nhất là phát triển con người toàn diện, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, hạnh phúc và năng lực làm chủ tương lai.

“Con người trong thời đại số không chỉ là người lao động hay đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là công dân số, chủ thể dữ liệu, chủ thể sáng tạo và trung tâm của các hệ sinh thái phát triển. Việc bảo đảm việc làm, thu nhập và phúc lợi cần chú trọng tạo cơ hội học tập suốt đời, nâng cao năng lực thích ứng, bảo đảm môi trường sống an toàn và quyền tham gia vào các quyết định liên quan đến cuộc sống của mỗi cá nhân. Từ cách tiếp cận đó, quyền con người cần được mở rộng hơn ở những khía cạnh mới như quyền tiếp cận công nghệ, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư trong không gian số, quyền học tập và tái đào tạo suốt đời, quyền được bảo vệ trước các rủi ro do tự động hóa và trí tuệ nhân tạo gây ra, cũng như quyền được thụ hưởng công bằng thành quả của tăng trưởng xanh và chuyển đổi số”, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Chính sách cần đi trước một bước

PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng nêu ý kiến, hiện nay trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra cơ hội lớn để nâng cao năng suất lao động, đổi mới giáo dục, y tế, quản trị xã hội và tạo động lực phát triển mới cho Việt Nam. Tuy nhiên, AI cũng đặt ra nhiều thách thức như nguy cơ gia tăng bất bình đẳng, phân hóa kỹ năng, khoảng cách trong tiếp cận công nghệ và rủi ro liên quan đến dữ liệu cá nhân. Do đó, nguyên tắc xuyên suốt cần được bảo đảm là công nghệ phải phục vụ con người, AI phải hỗ trợ con người và kinh tế số phải mở rộng cơ hội phát triển cho mọi người dân. Vì vậy, chính sách cần đi trước một bước để bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tham gia và thụ hưởng thành quả phát triển.

TS Nguyễn Thắng, nguyên Giám đốc Trung tâm Phân tích và Dự báo nhấn mạnh, tăng trưởng kinh tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi thành quả phát triển được phân bổ công bằng, mở rộng cơ hội cho mọi người dân và góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống một cách toàn diện.

Theo TS Nguyễn Thắng, chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện về môi trường hay công nghệ mà còn là vấn đề công bằng xã hội, khi chi phí và lợi ích của quá trình chuyển đổi cần được phân bổ hợp lý giữa các nhóm trong xã hội. Tương tự, AI và kinh tế số nếu không được quản trị hiệu quả có thể trở thành yếu tố khuếch đại bất bình đẳng, tạo ra sự phân cực về kỹ năng, việc làm và cơ hội phát triển. Vì vậy, cùng với thúc đẩy đổi mới sáng tạo, Việt Nam cần chú trọng xây dựng các cơ chế an sinh xã hội thích ứng, hỗ trợ đào tạo lại lực lượng lao động, mở rộng tiếp cận giáo dục, công nghệ và tài chính xanh, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tham gia và thụ hưởng thành quả phát triển.

“Nền kinh tế vì con người phải là nền kinh tế đặt phẩm giá, năng lực và quyền phát triển của con người ở vị trí trung tâm; trong đó, các chính sách tăng trưởng cần được đánh giá không chỉ bằng các chỉ số kinh tế truyền thống mà còn bằng mức độ cải thiện chất lượng sống, thu hẹp bất bình đẳng, tăng cường khả năng chống chịu của xã hội trước các cú sốc và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển”, TS Nguyễn Thắng nhận định.

Ông Max Lawson, Trưởng ban Chiến lược Toàn cầu, Oxfam quốc tế nhận xét, trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những cú sốc chồng lấn về dịch bệnh, xung đột, biến đổi khí hậu, chiến tranh thương mại và những biến động từ công nghệ mới, bất bình đẳng đang trở thành một trong những thách thức toàn cầu nghiêm trọng nhất. Bất bình đẳng ngày nay không chỉ đo bằng thu nhập hay tài sản, mà mang tính đa chiều, thể hiện ở khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, việc làm tử tế, an toàn xã hội, cơ hội tham gia vào đời sống chính trị - xã hội và khả năng chống chịu trước các rủi ro. Đặc biệt, sự phát triển nhanh chóng của AI đang mở ra cơ hội lẫn nguy cơ mới, khi công nghệ có thể trở thành động lực thúc đẩy phát triển nhưng cũng có thể làm sâu sắc thêm khoảng cách giữa các nhóm dân cư, nếu không được quản trị hiệu quả.

Theo ông Max Lawson,Việt Nam là một trong những điểm sáng toàn cầu về tăng trưởng gắn với công bằng xã hội, với những thành tựu nổi bật trong giảm nghèo, mở rộng tiếp cận dịch vụ công và kiểm soát bất bình đẳng trong nhiều giai đoạn phát triển. Tuy nhiên, bước vào giai đoạn phát triển mới, bất bình đẳng tại Việt Nam có nguy cơ chuyển từ tính chất thu nhập sang bất bình đẳng mang tính cấu trúc và đa chiều hơn, nhất là trong tiếp cận công nghệ, kỹ năng số, cơ hội việc làm chất lượng cao và khả năng thích ứng trước các cú sốc mới. Vì thế, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách chủ động kiểm soát bất bình đẳng, củng cố hệ thống an sinh xã hội, đầu tư cho giáo dục, y tế, công nghệ và phát triển nguồn nhân lực, bảo đảm quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh thực sự phục vụ con người, không để ai bị bỏ lại phía sau.