Chủ động thích ứng với phòng vệ thương mại

Ngành gỗ Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức từ các biện pháp phòng vệ thương mại, đặc biệt là từ thị trường Mỹ. Năm 2025, ngành gỗ đạt kim ngạch xuất khẩu 17,2 tỷ USD, tăng gần 6% so với năm trước, nhưng cũng phải đối mặt với mức thuế 25% từ Mỹ và các cuộc điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp.

Đồ nội thất bằng gỗ vẫn là mặt hàng chủ lực, chiếm hơn 60% tổng kim ngạch xuất khẩu. Mỹ là thị trường lớn nhất, chiếm 55% tổng giá trị xuất khẩu, trong khi Nhật Bản và Trung Quốc cũng là những thị trường quan trọng.

Giới chuyên gia cho rằng, ngành gỗ Việt Nam đã vươn lên mạnh mẽ trong 15 năm qua, nhưng cũng phải đối mặt với nhiều vụ kiện phòng vệ thương mại. Các vụ điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và chống lẩn tránh thuế đang gia tăng, đặc biệt là từ Mỹ.

Để duy trì đà tăng trưởng, các doanh nghiệp gỗ đã chủ động thích ứng từ rất sớm. Việc đối mặt với các cuộc điều tra phòng vệ thương mại từ Hoa Kỳ và nhiều thị trường lớn đã không còn là câu chuyện mới. Thay vì bị động ứng phó, doanh nghiệp đã tăng cường kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, cập nhật quy định thị trường và điều chỉnh chiến lược kinh doanh theo hướng linh hoạt hơn.

“Những năm gần đây, các doanh nghiệp đều có chủ động các hồ sơ, tài liệu để truy xuất nguồn gốc về nguyên liệu hay phụ liệu. Có những thay đổi trong vấn đề kinh doanh. Trước đây, chúng tôi chủ yếu làm theo đơn đặt hàng của nước ngoài (là làm OEM) nhưng mà gần đây chúng tôi làm ODM, tức là chúng tôi có thiết kế riêng và chúng tôi bán cho các nhà bán lẻ và đồng thời bán trực tiếp cho người tiêu dùng thông qua thương mại điện tử. Phải thích ứng với từng thời kỳ mới giữ công ty được”, ông Nguyễn Liêm, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Lâm Việt cho hay.

Tăng cường số hóa và năng lực phòng vệ thương mại

Theo các chuyên gia, minh bạch chuỗi cung ứng, liên kết giữa các doanh nghiệp, ứng dụng công nghệ số và nâng cao năng lực phòng vệ thương mại sẽ là những giải pháp then chốt giúp ngành gỗ giữ vững đà xuất khẩu và nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest) cho biết, khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về nguồn gốc gỗ hợp pháp, truy xuất xuất xứ và chống gian lận thương mại, không doanh nghiệp nào có thể tự mình giải quyết tất cả các vấn đề.

“Sức mạnh của ngành gỗ không nằm ở một vài doanh nghiệp lớn, sức mạnh đó ở chính khả năng phối hợp của toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp thông qua Hiệp hội. Kinh nghiệm cho thấy, liên kết không chỉ giúp nâng cao khả năng ứng phó, còn góp phần nâng cao uy tín và vị thế của cả ngành hàng trên thị trường quốc tế”, ông Ngô Sỹ Hoài cho biết.

Bên cạnh đó, Việt Nam vẫn phải tăng cường sức cạnh tranh của mình từ chỗ thụ động sản xuất theo đơn hàng sang chủ động sản xuất theo mẫu mã, thiết kế, nhất là tăng cường số hóa và năng lực phòng vệ thương mại.

“Kinh nghiệm của chúng tôi là doanh nghiệp nào quản lý minh bạch, ứng dụng phần mềm hiện đại, đảm bảo độ tin cậy cao trong cung ứng khi gặp sự cố do phía Hoa Kỳ tiến hành điều tra, chúng ta đều vượt qua”, ông Ngô Sỹ Hoài chỉ rõ.

Những năm gần đây, ngành gỗ liên tục phải thích ứng với các quy định mới về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và minh bạch chuỗi cung ứng. Nếu thiếu sự phối hợp trong việc chia sẻ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu và chuẩn hóa quy trình quản trị, nguy cơ doanh nghiệp đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại bất lợi sẽ ngày càng lớn.