Đây là quan điểm nhất quán, xuyên suốt trong chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 38/2026. Bộ Chính trị cũng vừa ban hành Kết luận số 51 về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Bộ Chính trị yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang kiến tạo hệ sinh thái sở hữu trí tuệ; đồng thời khẩn trương hoàn thiện thể chế để thích ứng với kinh tế số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo.

Chỉ sau hơn một tháng thực hiện Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ, cuộc chiến chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đã đạt kết quả đáng ghi nhận, có tới hơn 2.000 vụ việc bị triệt phá, xử phạt hành chính gần 20 tỷ đồng. Đáng chú ý, các lực lượng chức năng đã khởi tố 43 vụ án hình sự, “đánh sập” và ngăn chặn truy cập đối với hơn 1.000 trang web vi phạm. Nhiều đường dây hàng giả quy mô lớn bị bóc gỡ.

Điển hình như tại Thanh Hóa, cơ quan điều tra vừa khởi tố Nguyễn Thị Hiền và Trịnh Đình Nam, thu giữ hơn 4.000 sản phẩm quần áo, giày dép giả mạo các thương hiệu xa xỉ như Louis Vuitton, Gucci, Chanel... với trị giá thị trường hơn 30 tỷ đồng. Trước đó, tại Hà Nội, một kho hàng lậu gần 4.000 bộ quần áo thể thao giả hiệu tại đường Phan Bá Vành cũng bị lực lượng An ninh mạng và Quản lý thị trường triệt phá tận gốc.

Không chỉ xảy ra ở lĩnh vực thị trường mà vi phạm sở hữu trí tuệ còn xảy ra ở lĩnh vực khác, điển hình như ngày 11/6 vừa qua, Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, đồng thời khám xét khẩn cấp 5 đại lý kinh doanh máy tính tại Hà Nội và Phú Thọ. Đây là vụ án đầu tiên trên cả nước bị khởi tố hình sự liên quan đến hành vi cài đặt và sử dụng trái phép phần mềm máy tính.

Theo cơ quan điều tra, mỗi bộ hệ điều hành Windows và Microsoft Office bản quyền có giá từ 4 đến 9 triệu đồng. Với số lượng máy vi phạm khổng lồ tại các cơ sở này, thiệt hại trực tiếp của chủ sở hữu lên tới hàng chục tỷ đồng. Đáng lo ngại hơn, hành vi này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn “bóp nghẹt” môi trường cạnh tranh lành mạnh, làm suy giảm uy tín bảo hộ sở hữu trí tuệ của Việt Nam.

Nhận định về tính chất bước ngoặt của vụ án này đối với xã hội và giới kinh doanh công nghệ, luật sư Trần Văn Lý, Liên đoàn Luật sư Việt Nam cho biết, ngoài rủi ro về mặt pháp lý là xâm phạm đến quyền sở hữu trí tuệ theo Luật Sở hữu trí tuệ thì sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi cài đặt và sử dụng phầnmềm không được cấp phép bản quyền.

Thêm nữa,trong những trường hợpđủ yếu tố cấu thành tội phạm gây ra mức độ thiệt hại và quy mô thương mại lớn và thu lợi bất chính lớncó thể bịtruy cứu trách nhiệm hình sựtheo Điều 225 Bộ Luật hình sự năm 2015sẽ bị truy tố,xét xử và bị phạt tiền thấp nhất là từ 50 - 300 triệu đồng và bị phạt tù từ 3-5 năm đối với từng hành vi vi phạm của tổ chức hoặc cá nhân. Đối với pháp nhân thương mại,mức phạt tiền có thể cao đến 3 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Từ những chuyển biến pháp lý mạnh mẽ này, chuyên gia pháp lý nhận định: Hệ thống quy định pháp luật của Việt Nam về sở hữu trí tuệ nhìn chung đã tương đối đầy đủ và bắt nhịp với xu hướng quốc tế. Tuy nhiên, tốc độ phát triển quá nhanh của công nghệ, khiến một số quy định bắt đầu lộ rõ những khoảng trống, chưa theo kịp thực tiễn xử lý các vi phạm trên môi trường mạng. Để giải quyết triệt để tình trạng vi phạm này, nếu chỉ siết chặt kiểm tra và chế tài xử phạt là chưa đủ. Cần phải thực hiện đồng bộ giải pháp: vừa ngăn chặn nguồn cung vi phạm,vừa xây dựng văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm.Việc xây dựng thói quen trả tiền cho các sản phẩm trí tuệ chân chính của công chúng là yếu tố then chốt.

Luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Luật sư, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hà Nội nhìn nhận, đây là một trong những thay đổi rất lớn. Một điểm nữa, việc này sẽ tạo chuyển biến căn bản về môi trường đầu tư. Bởi vì nếu một doanh nghiệp đầu tư cho một sản phẩm chất lượng nhưng bị làm nhái, làm giả hoặc bị xâm phạm bản quyền, họ sẽ không dám đầu tư. Nếu họkhông dám đầu tư, cơ hội phát triển cho đất nước, cho các ngành nghề kinh tế sẽ bị mất đi. Việc chúng ta kiên quyết xử lý hành vi vi phạm chính là tiền đề, đặt nền tảng cho sự công khai, minh bạch và giải phóng sức sản xuất của các doanh nghiệp, để tiếp tục đóng góp cho nền kinh tế đất nước.

Đánh giá từ Ban chỉ đạo 389 Quốc gia cho thấy, sự phối hợp liên ngành giữa lực lượng công an, quản lý thị trường, hải quan và các nền tảng số thời gian qua đã giúp cơ quan chức năng triệt phá nhiều vụ vi phạm quy mô lớn, cả trên thị trường truyền thống và trên không gian mạng. Trong bối cảnh chuyển đổi số, chìa khóa để chặn đứng hàng giả là phải ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo để giám sát trực tuyến. Đồng thời cần đẩy mạnh tuyên truyền để người tiêu dùng chủ động tẩy chay hàng gian, hàng giả, hàng lậu ngay từ cơ sở.

Tuy nhiên, cuộc chiến này trên môi trường số vẫn chưa thực sự bền vững. Chỉ ra "điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long cho biết, các chứng cứ điện tử rất dễ bị xóa dấu vết, chỉnh sửa; kho hàng trực tuyến lại phân tán khắp nơi, trong khi quy trình nghiệp vụ và trang thiết bị của lực lượng chức năng chưa được chuẩn hóa.

Xác định quản lý thương mại điện tử là nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026 - 2030, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long đề nghị: "Chúng tôi sẽ hướng tới việc ứng dụng công nghệ số là cốt lõi, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông và thắt chặt trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử. Về kiến nghị, Thủ tướng Chính phủ cho phép nghiên cứu triển khai thí điểm hệ thống phần mềm tầm soát và quét dữ liệu tự động, ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để sớm phát hiện các tọa độ đang bán hàng trực tuyến hoặc kinh doanh hàng giả, chủ động cung cấp dữ liệu cảnh báo sớm cho lực lượng thực thi xử lý tận gốc.

Kết luận số 51 vừa ban hành, Bộ Chính trị thống nhất chủ trương thông qua nội dung cơ bản của đề án "Đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới", đồng thời khẳng định quyền sở hữu trí tuệ là nguồn lực quan trọng của quốc gia. Việc tạo lập, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, theo Bộ Chính trị là để nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo động lực tăng trưởng bền vững và bảo vệ tương lai phát triển của đất nước.