Cởi trói thủ tục

Sáng nay (15/7), Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Trình bày tóm tắt tờ trình, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình cho biết, dự thảo luật dự kiến thay đổi 22 trên tổng số 74 điều của luật hiện hành. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc bãi bỏ thủ tục hành chính đăng ký chuẩn bị nguồn lao động tại Điều 18.

Theo đó, các doanh nghiệp sẽ được hoàn toàn chủ động trong việc sơ tuyển, tư vấn, đào tạo nâng cao tay nghề và ngoại ngữ cho người lao động. Doanh nghiệp không còn phải đăng ký và chờ cơ quan quản lý nhà nước chấp thuận như trước đây. Thay vào đó, đơn vị chỉ cần thông báo cho Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi tổ chức sơ tuyển và tư vấn để địa phương thực hiện vai trò giám sát, kiểm tra, bảo đảm đúng pháp nhân đã được cấp phép hoạt động.

Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng đơn giản hóa tối đa điều kiện, thủ tục tại các Điều 31, 34 và 39 đối với 3 nhóm cụ thể bao gồm: doanh nghiệp Việt Nam trúng thầu, nhận thầu công trình, dự án ở nước ngoài; tổ chức, cá nhân Việt Nam đầu tư ra nước ngoài và doanh nghiệp đưa người lao động đi đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề ở nước ngoài.

Bộ trưởng Đỗ Thanh Bình phân tích, bản chất của 3 hình thức này là phi dịch vụ, phi lợi nhuận và tuyệt đối không được thu tiền dịch vụ của người lao động. Vì vậy, dự thảo luật đã thiết kế phương thức quản lý đơn giản hơn doanh nghiệp dịch vụ nhằm đảm bảo tương xứng với mức độ rủi ro, đồng thời tạo thuận lợi tối đa cho các bên liên quan.

Để hạn chế tình trạng lách luật, dự thảo cũng bổ sung quy định chặt chẽ về điều kiện cấp giấy phép tại Điều 10. Quy định này ngăn chặn tình trạng các doanh nghiệp hoặc người đại diện theo pháp luật đã bị thu hồi giấy phép cố tình đề nghị cấp lại hoặc thành lập doanh nghiệp khác để tiếp tục hoạt động.

Dự án luật này dự kiến trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất vào tháng 8/2026.

Nghiên cứu thấu đáo 5 nhóm nội dung lớn của dự thảo luật

Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Văn hóa và Xã hội do Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh trình bày khẳng định, cơ quan thẩm tra đánh giá cao việc dự thảo đã quán triệt chủ trương phân cấp, phân quyền, chuyển dịch phương thức quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Dù vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị ban soạn thảo tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với Luật Việc làm, Luật Doanh nghiệp, Luật Điều ước quốc tế, Luật Đầu tư và các luật liên quan.

Đối với việc bổ sung các đối tượng mới như lao động thời vụ, thỏa thuận hợp tác giữa các địa phương, hay lao động biên giới không theo hợp đồng, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhận thấy đây là những vấn đề thực tiễn mới, một số nội dung đang trong quá trình thí điểm. Riêng đối tượng lao động biên giới không theo hợp đồng thì hoàn toàn không thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này. Do đó, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết kỹ lưỡng thực tiễn thí điểm để bổ sung khi sửa đổi toàn diện Luật, đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý nhằm tránh khoảng trống pháp lý.

Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh cũng chỉ ra 5 nội dung lớn mà dự thảo luật cần tập trung hoàn thiện. Về chính sách của Nhà nước (Điều 1), Thường trực Ủy ban đề nghị bổ sung cụ thể chính sách đưa chuyên gia và lao động chất lượng cao đi làm việc ở nước ngoài. Định hướng giảm dần tỷ trọng lao động phổ thông, lao động chưa qua đào tạo nhằm đáp ứng chiến lược phát triển nguồn nhân lực chung và bảo đảm nguồn lực lao động trong nước.

Về các hành vi bị nghiêm cấm (Khoản 3 Điều 1 sửa đổi bổ sung Điều 7), do nhận thấy quy định hiện hành chưa thống nhất với phạm vi hoạt động dịch vụ quy định tại Điều 9, Thường trực Ủy ban đề nghị bổ sung hành vi nghiêm cấm tư vấn sai sự thật, tư vấn gian dối hoặc cung cấp thông tin sai lệch nhằm lừa dối người lao động. Đồng thời, cần nghiên cứu quy định khái quát hơn về các công việc bị nghiêm cấm liên quan đến thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội.

Về điều kiện cấp Giấy phép hoạt động dịch vụ (Khoản 5 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 10), Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành quy định điều kiện cấp lại cho trường hợp bị thu hồi và tiêu chuẩn nhân viên nghiệp vụ, song đề nghị bổ sung thời hạn được cấp lại đối với doanh nghiệp bị thu hồi; rà soát quy định giao Chính phủ quy định chi tiết điều kiện nhân viên nghiệp vụ nhằm tránh phát sinh thêm điều kiện đầu tư, kinh doanh mới.

Về cơ quan giải quyết thủ tục hành chính (Khoản 6 Điều 1 sửa đổi Điều 12 và Khoản 17 sửa đổi Điều 39), Thường trực Ủy ban đề nghị làm rõ cơ quan giải quyết và trách nhiệm cụ thể của cơ quan chuyên môn trong việc cấp Giấy phép, đăng ký hợp đồng lao động thực tập. Tiếp tục phân cấp mạnh mẽ và chỉ đưa vào Luật những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Về quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp dịch vụ (Khoản 10 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 26), cần hoàn thiện cơ chế quản lý hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia; giữ nguyên trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc hướng dẫn người lao động tham gia bảo hiểm xã hội; quy định cụ thể hơn về thời hạn, tiêu chí nghĩa vụ báo cáo hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này.

Giảm chi phí cho người dân

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, để hoàn thiện dự án luật đạt chất lượng cao nhất, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ đặc biệt lưu ý 4 nội dung sau:

Thứ nhất, đảm bảo tính đồng bộ pháp lý và tập trung sửa đổi chính sách cốt lõi. Cần rà soát kỹ lưỡng tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Với lao động thời vụ và lao động qua biên giới, cơ quan soạn thảo phải làm rõ cơ sở pháp lý, thực tiễn cùng phương án quản lý cụ thể để tránh phát sinh khoảng trống pháp lý. “Chính sách xuất khẩu lao động phải hướng tới kiến tạo thị trường và liên kết nguồn nhân lực chất lượng cao sau khi họ hoàn thành hợp đồng trở về nước”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh lưu ý.

Thứ hai, siết chặt điều kiện cấp phép và đẩy mạnh hậu kiểm. Thực hiện rà soát nghiêm ngặt quy định cấp, điều chỉnh, thu hồi và cấp lại giấy phép; áp dụng thời hạn 5 năm đối với doanh nghiệp và người đại diện theo pháp luật. Việc ban hành quy định chi tiết của Chính phủ tuyệt đối không được phát sinh điều kiện kinh doanh mới.

Bên cạnh đó, cần xác định rõ cơ chế tiếp nhận, thẩm định và trách nhiệm của từng chủ thể hành chính. Cân nhắc tính khả thi của thời hạn giải quyết trong vòng 3 ngày làm việc và việc giao cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh trực tiếp thực hiện quy định tại Điều 39.

“Chúng ta chủ trương đơn giản hóa thủ tục hành chính cho doanh nghiệp nhưng bắt buộc phải tăng cường công tác hậu kiểm để bảo vệ tốt nhất cho người lao động, đồng thời rà soát quy định để khắc phục triệt để các vi phạm tồn tại trong thực tiễn”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nêu rõ.

Thứ ba, bảo vệ toàn diện người lao động. Hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động trong suốt quá trình đi làm việc ở nước ngoài. Quy định chi tiết các hành vi nghiêm cấm, trách nhiệm của doanh nghiệp và chính quyền cấp xã; làm rõ nghĩa vụ báo cáo, cơ chế hỗ trợ pháp lý và xử lý tình huống khẩn cấp, đặc biệt là tăng chế tài xử lý nghiêm các hành vi lừa đảo người lao động trên không gian mạng.

Cuối cùng, cơ quan soạn thảo phải hoàn thiện quy định về cơ sở dữ liệu quốc gia theo hướng rõ ràng về trách nhiệm cập nhật, chỉnh sửa và lưu vết thông tin; bảo đảm thông tin không bị lợi dụng. Thực hiện cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian cấp phép nhằm giảm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp dịch vụ, từ đó trực tiếp kéo giảm chi phí tham gia xuất khẩu lao động cho người dân.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu tối đa ý kiến của Thường vụ Quốc hội và báo cáo thẩm tra chính thức của Ủy ban Văn hóa, Xã hội để hoàn thiện hồ sơ dự án luật, kịp trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp vào tháng 8 tới.