Sự thay đổi quan điểm và thái độ dưới thời tân Thủ tướng Péter Magyar

Sự chuyển dịch lập trường của Hungary đối với vấn đề Ukraine gia nhập Liên minh Châu Âu (EU) là một hệ quả tất yếu từ cuộc cải cách mang tính bước ngoặt sau khi tân Thủ tướng Péter Magyar lên nắm quyền. Sự thay đổi này không đơn thuần là đảo ngược chính sách của người tiền nhiệm Viktor Orbán, mà là một chiến lược ngoại giao thực dụng. Lập trường mới nhằm hài hòa lợi ích quốc gia của Hungary, tái khẳng định vị thế của đất nước ở châu Âu, đồng thời vẫn duy trì các điều kiện cốt lõi để bảo vệ cộng đồng thiểu số.

Dưới thời cựu Thủ tướng Viktor Orbán, việc liên tục sử dụng quyền phủ quyết chống lại Ukraine và các chính sách của EU đã khiến Budapest rơi vào tình trạng bị cô lập ngoại giao nghiêm trọng. Tân Thủ tướng Péter Magyar sau khi đắc cử đã có những điều chỉnh, thúc đẩy lập trường mang tính xây dựng hơn để đổi lấy việc Ủy ban Châu Âu (EC) giải ngân hàng tỷ euro nguồn quỹ vốn bị đóng băng trước đó do các tranh chấp về nguyên tắc pháp quyền.

Bên cạnh đó, trái với các yêu cầu của chính quyền tiền nhiệm, Thủ tướng Péter Magyar thúc đẩy một cách tiếp cận thận trọng hơn về vấn đề người Hungary ở Ukraine, chỉ tập trung cụ thể vào quyền ngôn ngữ và giáo dục cho khoảng 150.000 người gốc Hungary tại miền Tây Ukraine. Khác với thái độ phản đối gay gắt trước đây, chính phủ mới tuyên bố rất lạc quan về khả năng đạt được thỏa thuận kỹ thuật mới với Ukraine. Chính quyền mới cũng thể hiện sự ủng hộ Ukraine bằng việc chuyển từ ngăn chặn hoàn toàn sang động thái dỡ bỏ quyền phủ quyết để EU chính thức mở đường cho việc đàm phán gia nhập với Kiev, miễn là các điều kiện tối thiểu về quyền thiểu số được đảm bảo.

Dù thể hiện thái độ cởi mở nhưng chính quyền của Thủ tướng Hungary vẫn khẳng định phản đối việc đẩy nhanh tiến trình kết nạp Ukraine hoặc có đặc cách nhất định. Sự thay đổi này có điều kiện. Hungary dưới thời thủ tướng mới vẫn sẽ giữ tiếng nói thận trọng nhằm bảo vệ các ngành kinh tế nhạy cảm như nông nghiệp trước sức ép cạnh tranh từ hàng hóa giá rẻ của Ukraine, đồng thời bảo vệ các lợi ích năng lượng hiện hữu.

Sự thay đổi này cho thấy Hungary đã bước sang một kỷ nguyên mới. Thủ tướng Péter Magyar đang chứng minh cho các đồng minh phương Tây thấy Hungary vừa là một quốc gia ưu tiên bảo vệ lợi ích nội bộ, vừa là một thành viên có trách nhiệm và biết hợp tác trong Liên minh châu Âu.

Dư luận khu vực về chặng đường sắp tới của Ukraine

Dư luận và giới phân tích khu vực châu Âu nhìn nhận sự kiện này với một thái độ thận trọng. Việc tân Thủ tướng Hungary Péter Magyar đưa tín hiệu sẵn sàng dỡ bỏ quyền phủ quyết sau các thỏa thuận về quyền thiểu số đã tháo gỡ nút thắt chính trị lớn nhất. Tuy nhiên, chặng đường sắp tới của Ukraine được đánh giá là cực kỳ dài và vẫn còn nguyên những rào cản mang tính cấu trúc.

Đây là nhóm đàm phán đầu tiên được mở ra và có thể cũng là nhóm cuối cùng thảo luận về nội dung này, bao gồm các tiêu chí về cải cách tư pháp, kiểm soát tham nhũng và tính hiệu quả của bộ máy hành chính. Trong một số báo cáo, dư luận khu vực lo ngại tiến trình cải cách tại Ukraine có dấu hiệu đình trệ trong vài tháng qua. Việc chính phủ Ukraine từng điều chỉnh một số quy định liên quan đến quy trình bổ nhiệm công tố viên và tính độc lập của các cơ quan chống tham nhũng trong Chiến lược Chống tham nhũng đã làm gia tăng sự hoài nghi với các quốc gia trong EU.

Mặt khác, với quy mô dân số và diện tích nông nghiệp khổng lồ, việc kết nạp Ukraine có nguy cơ làm ảnh hưởng trực tiếp tới hệ thống trợ cấp nông nghiệp và quỹ gắn kết của EU. Các quốc gia hiện đang nhận tài trợ từ EU có thể trở thành bên đóng góp để nuôi bộ máy tài chính cho Ukraine. Nhiều nhà lãnh đạo châu Âu thẳng thắn bình luận rằng EU không thể mở rộng nếu không tự sửa đổi cơ chế bỏ phiếu. Việc một quốc gia đơn lẻ có quyền phủ quyết bất kỳ giai đoạn nào trong số hàng chục bước đàm phán luôn là thảm họa tiềm ẩn cho tiến trình gia nhập của Ukraine.

Dù Hungary đã tạm lắng dịu, các rào cản thương mại kỹ thuật từ Ba Lan hay các quốc gia Đông Âu khác đối với nông sản và vận tải giá rẻ của Ukraine vẫn là ngòi nổ âm ỉ đe dọa sự ủng hộ tiến trình gia nhập của nước này. Giới quan sát nhận định, khi bước vào đàm phán sâu về lĩnh vực kinh tế, các nước này sẽ áp dụng các tiêu chuẩn kiểm soát kỹ thuật cực kỳ khắt khe để bảo hộ nền sản xuất nội địa.

Sự dịch chuyển dân cư và chảy máu chất xám do xung đột cũng khiến Ukraine tổn thất nghiêm trọng năng lực hành chính cấp cơ sở. Việc tái thiết cơ sở hạ tầng song song với tích hợp số hóa châu Âu cũng tạo ra một áp lực chồng chéo chưa từng có lên bộ máy quản lý của Ukraine.

Có thể thấy, Hội nghị sắp tới có lẽ là một thắng lợi về mặt biểu tượng và chính trị cho thấy cam kết chiến lược của EU. Tuy nhiên, dư luận khu vực cho rằng đây mới chỉ là tiếng súng mở màn cho một cuộc chạy đua kéo dài nhiều năm, nơi mỗi bước tiến của Ukraine đều sẽ chịu sự đánh giá và giám sát chặt chẽ của các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu.

Lợi ích với các bên

Kịch bản Ukraine chính thức gia nhập EU không đơn thuần là một sự mở rộng địa lý, mà là một bước tái định vị chiến lược mang lại lợi ích địa chính trị, an ninh và kinh tế to lớn cho cả Ukraine lẫn Hungary dưới thời chính quyền mới của Thủ tướng Péter Magyar. Sự kiện này sẽ chuyển hóa mối quan hệ từ đối đầu sang hợp tác cùng có lợi giữa hai quốc gia láng giềng.

Đối với Ukraine, việc gia nhập EU là đích đếngiúp nước này hoàn tất cuộc cải cách lịch sử và hiện thực hóa giấc mơ hội nhập phương Tây. Việc gia nhập cũng tạo dựng một tấm khiên bảo vệ chính trị và an ninh cho Kiev trước các mối đe dọa trong tương lai. Bên cạnh đó, việc trở thành thành viên chính thức đồng nghĩa với việc Ukraine được tiếp cận hợp pháp vào các Quỹ của EU. Đây là nguồn tài chính to lớn để hỗ trợ tái thiết cơ sở hạ tầng bị tàn phá sau xung đột. Việc hội nhập thị trường chung châu Âu cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp Ukraine được tiếp cận thị trường phi thuế quan với hơn 450 triệu dân. Điều này giúp dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đổ mạnh vào các ngành thế mạnh của Ukraine như công nghệ số, nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng xanh.

Còn với Hungary, việc thay đổi chính sách ngoại giao thực dụng của tân Thủ tướng Péter Magyar sẽ gặt hái quả ngọt nếu Ukraine trở thành thành viên EU, giải quyết triệt để các bài toán mà chính quyền tiền nhiệm để lại. Hóa giải những bất đồng trước đây giữa hai nước. Mặt khác, việc này cũng tạo điều kiện để Hungary khơi thông dòng chảy kinh tế khu vực biên giới, hướng tới trở thành một trung tâm trung chuyển logistics nội khối. Các tỉnh khó khăn phía đông của Hungary sẽ trực tiếp hưởng lợi nhờ giao thương, dòng chảy hàng hóa và các dự án hạ tầng kết nối xuyên biên giới với Ukraine.

Một điểm đáng chú ý khác là một Ukraine ổn định, hòa bình và thịnh vượng sẽ nằm trong cấu trúc của EU, là một vùng đệm an ninh an toàn cho Hungary, loại bỏ hoàn toàn các rủi ro bất ổn an ninh phi truyền thống. Việc hỗ trợ và định hình quá trình Ukraine vào EU cũng giúp chính quyền Hungary lấy lại lòng tin từ Brussels và Mỹ. Hungary sẽ rũ bỏ hình ảnh như người ngáng đườngđể trở thành bên kiến tạo giải pháp có trách nhiệm, từ đó tiếng nói sẽ có trọng lượng hơn khi đàm phán các lợi ích tài chính nội bộ EU.

Sự kết hợp giữa một Ukraine đổi mới và một Hungary thực dụng tạo ra một sự đổi mới địa chính trị ở Trung và Đông Âu, khẳng định các bất đồng song phương hoàn toàn có thể được giải quyết triệt để thông qua các bộ quy tắc tiêu chuẩn của EU, biến một khu vực tiềm ẩn xung đột thành một khu vực có nhiều tiềm năng tăng trưởng của liên minh.