Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận sâu rộng về dự án luật "1 sửa 3" trong lĩnh vực tài chính, tiền tệ.

Luật hóa nguyên tắc dùng ngoại hối và nâng cao tự chủ của NHNN

Trình bày tờ trình tóm tắt, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn cho biết, dự án sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (số 46/2010/QH12) sẽ bổ sung nhiệm vụ lập, theo dõi và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam. Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định về nguyên tắc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam trên cơ sở luật hóa toàn bộ Điều 22 Pháp lệnh ngoại hối.

Bên cạnh đó, dự thảo chuyển thẩm quyền quy định về chế độ thu chi tài chính của NHNN từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ; bãi bỏ hoặc sửa đổi các quy định liên quan đến Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng. Đặc biệt, NHNN sẽ được phép áp dụng tỷ lệ bảo đảm an toàn khác so với mức quy định thông thường đối với một số đối tượng thanh tra, giám sát.

Thẩm tra sơ bộ nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị cần bổ sung giải thích rõ khái niệm “trạng thái đầu tư quốc tế”, đồng thời rà soát thẩm quyền của các đơn vị thuộc Ngân hàng NHNN để bảo đảm phù hợp với Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Thanh tra năm 2025.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng yêu cầu quy định rõ ngay trong Luật các trường hợp được phép sử dụng ngoại hối để phù hợp với Hiến pháp; đánh giá kỹ tác động của việc cho phép áp dụng tỷ lệ an toàn khác so với mức quy định và làm rõ cơ chế kiểm soát độc lập khi bãi bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính trong việc kiểm tra nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý Dự trữ ngoại hối nhà nước.

Đưa "dịch vụ tài sản mã hóa" vào diện phòng, chống rửa tiền

Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền (số 14/2022/QH15), Thống đốc Phạm Đức Ấn nhấn mạnh điểm mới là việc bổ sung khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi” và chính thức đưa “Dịch vụ tài sản mã hóa” vào diện đối tượng báo cáo. Theo đó, Bộ Tài chính sẽ chịu trách nhiệm thanh tra, giám sát đối với các đối tượng thuộc lĩnh vực này. Dự thảo cũng siết chặt quy định nhận biết khách hàng, yêu cầu lưu trữ toàn bộ hồ sơ giao dịch dưới dạng bản giấy hoặc điện tử và bổ sung quy định bảo vệ người tố giác hành vi rửa tiền.

Về vấn đề này, cơ quan thẩm tra đề nghị cần đồng bộ khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi” với pháp luật về doanh nghiệp. Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý cần đánh giá tính khả thi và chi phí tuân thủ của các tổ chức khi xác minh thông tin theo định nghĩa mới, làm rõ các cụm từ như “quyền kiểm soát trên thực tế”, “thực sự chi phối” hay “hưởng lợi từ giao dịch”. Các quy định bảo vệ người báo cáo, tố cáo cũng cần được phân định rõ ràng về phạm vi và trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Kiểm soát xung đột lợi ích khi ngân hàng quản lý tài sản bảo đảm

Một nội dung quan trọng khác là việc sửa đổi, bổ sung Điều 114 Luật Các tổ chức tín dụng. Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị dự thảo cần bổ sung quy định chặt chẽ về điều kiện thực hiện đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Cơ quan thẩm tra nhấn mạnh, phải có cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích trong trường hợp ngân hàng thương mại vừa quản lý tài sản bảo đảm, vừa là bên cấp tín dụng hoặc có lợi ích kinh tế liên quan đến doanh nghiệp phát hành trái phiếu. Đồng thời, cơ quan soạn thảo cần thuyết minh rõ lý do tại sao chưa quy định việc ngân hàng thương mại quản lý tài sản bảo đảm đối với trái phiếu doanh nghiệp chào bán ra công chúng.

Ba trọng tâm cốt lõi của các dự án luật

TheoPhó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, việc kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng sẽ góp phầnbảo đảm an toàn hệ thống và an ninh tài chính quốc gia.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, thực tiễn vận hành thời gian qua cho thấy cần phải khắc phục ngay các bất cập, bù đắp thiếu hụt khuôn khổ pháp lý về phòng chống rửa tiền theo các chuẩn mực quốc tế. Việc bổ sung các quy định mới sẽ tạo điều kiện phát triển mạnh mẽ và lành mạnh thị trường vốn, thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong bối cảnh mới.

Về phạm vi sửa đổi, bổ sung, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng khẳng định nguyên tắc cốt lõi là ưu tiên xử lý những vướng mắc thực sự cấp bách, đã rõ qua thực tiễn, có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và đạt được sự đồng thuận cao. Những nội dung chưa chín, chưa rõ sẽ tiếp tụcrà soát tổng thể.

Theo đó, trọng tâm rà soát tập trung vào việc tăng tính độc lập của NHNN; nâng cao năng lực quản trị rủi ro; ngăn chặn triệt để tình trạng sở hữu chéo trong Luật các tổ chức tín dụng; và minh bạch hóa dòng tiền trong Luật phòng chống rửa tiền.

Tiếp thu ý kiến của UBTVQH và cơ quan thẩm tra, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Chính phủ sẽ chỉ đạo hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất của hệ thống pháp luật; đánh giá toàn diện tác động đến an toàn hệ thống ngân hàng, an ninh tiền tệ, an ninh tài chính quốc gia, chi phí tuân thủ cũng như điều kiện thi hành.

Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các cơ quan sẽ thống nhất khái niệm "trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam"; làm rõ cơ chế cung cấp, chia sẻ dữ liệu bảo mật, không chồng chéo; rà soát thẩm quyền cơ cấu tổ chức thống nhất với Luật Thanh tra 2025. Đồng thời, đối chiếu kỹ lý do bỏ trách nhiệm kiểm tra dự trữ ngoại hối, in đúc, tiêu tiền của Bộ Tài chính; làm rõ cơ chế kiểm toán độc lập, kiểm soát nội bộ. NHNN cũng rà soát việc giao dịch của Kho bạc Nhà nước tại NHNN; đánh giá tác động việc sắp xếp bộ máy từ 63 chi nhánh tỉnh, thành xuống 15 chi nhánh khu vực; quy định sử dụng ngoại hối hợp hiến và làm rõ thẩm quyền, điều kiện áp dụng tỷ lệ an toàn khác quy định để kiểm soát rủi ro.

Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, nội dung sửa đổi sẽ thống nhất khái niệm "chủ sở hữu hưởng lợi" với pháp luật doanh nghiệp; giảm chi phí tuân thủ trong nhận biết khách hàng, kết nối dữ liệu hiện có; rõ trách nhiệm báo cáo giao dịch đáng ngờ. Đặc biệt, luật sẽ làm rõ khái niệm, phạm vi "tài sản mã hóa", phân định rõ trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ và cơ quan quản lý; phân định rõ cơ chế phối hợp thanh tra giữa NHNN, Bộ Tài chính, Bộ Công an, Thanh tra Chính phủ theo khuyến nghị quốc tế.

Đối với Luật các tổ chức tín dụng, trọng tâm là sửa đổi, bổ sung Điều 114. Trong đó bổ sung quy định điều kiện làm đại lý, quản lý tài sản đảm bảo trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; đồng thời làm rõ lý do chưa quản lý tài sản đảm bảo đối với trái phiếu chào bán ra công chúng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, theo kế hoạch, Chính phủ sẽ hoàn thiện toàn bộ hồ sơ dự án luật để gửi Quốc hội trước ngày 20/7/2026. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng giao Ủy ban Kinh tế và Ủy ban Tài chính chủ trì hoàn thiện báo cáo thẩm tra chính thức để trình Quốc hội xem xét, quyết định.