Sáng 19/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Tờ trình về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, việc sửa đổi Luật Nhà ở nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước, nhất là các định hướng mới về phát triển nhà ở; đồng thời hoàn thiện môi trường pháp lý, tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Lấy nhu cầu nhà ở của người dân làm trọng tâm

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, quan điểm xuyên suốt của dự thảo là phát triển nhà ở hướng tới mục tiêu mọi người dân đều có chỗ ở ổn định, bảo đảm an sinh xã hội, đồng thời phát triển đa dạng các loại hình nhà ở.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo xác định nhà ở cho thuê là phân khúc chiến lược dài hạn, phục vụ đông đảo người dân. Định hướng này nhằm mở rộng lựa chọn về chỗ ở, nhất là đối với người lao động, người có thu nhập chưa cao và những nhóm dân cư chưa có điều kiện sở hữu nhà ở.

Dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi bổ sung định hướng phát triển 4 nhóm nhà ở gồm: nhà ở thương mại, nhà ở cho thuê, nhà ở công vụ và nhà ở chính sách, đi kèm các chính sách tương ứng.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất một chương mới về phát triển nhà ở cho thuê, quy định rõ đối tượng được thuê, hình thức phát triển bằng nguồn vốn nhà nước và ngoài nhà nước, yêu cầu đối với dự án, trình tự, thủ tục đầu tư, chính sách ưu đãi chủ đầu tư, giá cho thuê cũng như quản lý, sử dụng nhà ở cho thuê.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định về nhà lưu trú cho chuyên gia và người lao động ngoài khu công nghiệp, nhằm đáp ứng nhu cầu đang gia tăng tại các địa phương có tốc độ phát triển công nghiệp, đô thị nhanh.

20/21 thủ tục thuộc thẩm quyền địa phương

Một trong những điểm nhấn của dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, dự thảo rà soát, phân quyền, phân cấp mạnh cho chính quyền địa phương, trong đó 20/21 thủ tục thuộc thẩm quyền địa phương. Cùng với đó, dự thảo đề xuất cắt giảm 3/4 điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa 7/7 thủ tục hành chính.

Theo cơ quan soạn thảo, cách tiếp cận này nhằm giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian giải quyết công việc, đồng thời xác định rõ hơn trách nhiệm của chính quyền địa phương trong tổ chức thực hiện chính sách nhà ở.

Việc sửa đổi Luật Nhà ở cũng được đặt trong yêu cầu rà soát tổng thể để loại bỏ những quy định không còn phù hợp, nội dung trùng lặp với pháp luật liên quan và những thủ tục không còn cần thiết.

Theo đó, dự thảo lược bỏ 7 nội dung quy định về thi hành; loại bỏ một số hành vi bị nghiêm cấm không còn phù hợp với thực tiễn; rà soát, loại bỏ một số nội dung trùng lặp với các luật liên quan và bỏ quy định về sở hữu nhà ở riêng lẻ tại Việt Nam của tổ chức, cá nhân nước ngoài.

Mở thêm nguồn lực phát triển nhà ở xã hội, cải tạo chung cư cũ

Dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi cũng luật hóa những nội dung đã được thực tiễn kiểm nghiệm trong các nghị quyết về phát triển nhà ở xã hội.

Trong đó, dự thảo luật hóa một số nội dung của Nghị quyết số 201/2025/QH15 của Quốc hội về giao chủ đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời giao chủ đầu tư không thông qua đấu thầu đối với dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân không sử dụng vốn đầu tư công.

Các nội dung được đề xuất luật hóa còn bao gồm thủ tục đầu tư xây dựng nhà ở xã hội; xác định giá bán, giá thuê mua nhà ở xã hội; điều kiện về nhà ở để được hưởng chính sách hỗ trợ; thuê nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân trong khu công nghiệp; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật và tạo quỹ đất phát triển nhà ở xã hội.

Dự thảo đồng thời luật hóa một số nội dung của Nghị quyết số 66.15/NQ-CP về loại hình nhà ở xã hội; đối tượng được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội; đối tượng được mua, thuê mua, thuê nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung hình thức BT trong cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, qua đó mở thêm phương thức huy động nguồn lực cho lĩnh vực này.

Dự thảo cũng bổ sung mô hình thuê đơn vị chuyên nghiệp thực hiện một số nhiệm vụ của Ban quản trị nhà chung cư, nhằm nâng cao chất lượng quản lý, đồng thời giảm tải khối lượng công việc cho Ban quản trị.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, dự thảo tập trung tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc thực tiễn liên quan đến sở hữu nhà ở, phát triển nhà ở xã hội, nhà ở phục vụ tái định cư, nhà ở riêng lẻ của cá nhân, cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, tài chính cho phát triển nhà ở, quản lý, sử dụng nhà ở và giao dịch về nhà ở.

Các quy định cũng được rà soát để bảo đảm thống nhất với những luật mới được ban hành và phù hợp hơn với thực tiễn.

Đề nghị kiểm soát chặt, không để trục lợi chính sách nhà ở

Trình bày báo cáo thẩm tra định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết xây dựng Luật Nhà ở (sửa đổi) và nhất trí với 6 nhóm chính sách đã được xác định.

Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, thể chế hóa đầy đủ các chỉ đạo của Đảng về định hướng phân loại phát triển nhà ở theo 4 nhóm; đồng thời phân định rõ khái niệm "nhà ở chính sách" và "nhà ở xã hội".

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị nghiên cứu, làm rõ chính sách "ưu tiên" phát triển nhà ở cho thuê so với các loại hình nhà ở khác; đồng thời rà soát, đề xuất chính sách nhằm tháo gỡ triệt để những điểm nghẽn đã được chỉ ra trong báo cáo tổng kết thi hành và quá trình triển khai Luật Nhà ở năm 2023.

Đối với chính sách nhà ở cho thuê, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị xác định rõ các đối tượng được "ưu tiên" thụ hưởng chính sách; rà soát quy định về nguồn vốn của "quỹ nhà ở", cũng như các quy định về quản lý, sử dụng nhà ở cho thuê được đầu tư xây dựng bằng vốn nhà nước và nhà ở thuộc tài sản công.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn của việc đề xuất chính sách về nhà lưu trú cho chuyên gia, người lao động ngoài khu công nghiệp, trong đó cần xác định rõ điều kiện, đối tượng, hình thức hỗ trợ đối với dự án và chủ đầu tư.

Đối với quy định về "chung cư có thời hạn", dự thảo Luật đưa ra một khái niệm mới. Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc việc bổ sung khái niệm này để tránh cách hiểu khác nhau liên quan đến "thời hạn sử dụng nhà chung cư".

Một vấn đề được cơ quan thẩm tra đặc biệt lưu ý là nguy cơ trục lợi chính sách. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục nghiên cứu cơ chế kiểm soát chặt chẽ, minh bạch các trường hợp được hưởng chính sách ưu tiên về nhà ở, không để xảy ra tình trạng trục lợi chính sách; kiểm soát, ngăn chặn tình trạng đầu cơ nhà ở.

Cùng với đó, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát, đề xuất chính sách để tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng nhà chung cư, nhất là tranh chấp về phần sở hữu chung và sở hữu riêng, hoạt động của Ban quản trị, Ban quản lý nhà chung cư.

Việc sửa đổi Luật Nhà ở, theo định hướng được trình Quốc hội, không chỉ nhằm bổ sung chính sách mới mà còn hướng tới phân cấp mạnh hơn cho địa phương, đơn giản hóa thủ tục, mở rộng nguồn lực phát triển nhà ở và bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, qua đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu chỗ ở của người dân trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển công nghiệp ngày càng nhanh.