Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, Luật Môi trường phải thay đổi

Thông tin tại "Diễn đàn Quốc gia về môi trường và khí hậu - Từ chính sách đến hành động" được tổ chức tại Nghệ An ngày 5/6, ông Tăng Thế Cường - Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, sau hơn 5 năm triển khai, Luật Bảo vệ Môi trường (BVMT) 2020 đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực trong công tác quản lý nhà nước về môi trường. Nhiều chính sách mới như giấy phép môi trường, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), phát triển thị trường carbon đã từng bước đi vào cuộc sống, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy nhiều quy định chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi xanh, hội nhập quốc tế và sự phát triển nhanh của nền kinh tế. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường còn hạn chế, trong khi các công cụ kinh tế chưa phát huy đầy đủ hiệu quả.

Theo ông Tăng Thế Cường, Việt Nam đang bước vào thời kỳ phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn. Bên cạnh đó, Việt Nam còn phải thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Đây là những yêu cầu cấp thiết đòi hỏi khung pháp lý về môi trường phải tiếp tục được hoàn thiện.

Dự thảo sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020gồm 2 điều, sửa đổi, bổ sung 82/171 điều của Luật BVMT năm 2020 và bổ sung mới 2 điều. 4 nhóm chính sách lớn giúp gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy tăng trưởng hai con số.

Theo cơ quan soạn thảo, dự thảo tập trung vào 4 nhóm chính sách trọng tâm: Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Hoàn thiện hành lang pháp lý cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong quản lý chất thải; thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và phát triển kinh tế tuần hoàn. Tăng cường các công cụ quản lý chất lượng môi trường, đặc biệt là môi trường không khí và môi trường nước. Tháo gỡ các điểm nghẽn để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Hơn 90% dự án không còn phải làm ĐTM và giấy phép môi trường

Một trong những nội dung gây chú ý nhất của dự thảo là đề xuất cải cách sâu rộng thủ tục hành chính trong lĩnh vực môi trường. Theo đó, dự thảo bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, gồm 7 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp Bộ và 2 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp tỉnh. Việc cải cách này được kỳ vọng giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết thủ tục và tiết kiệm trên 52% chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Đặc biệt, dự thảo đề xuất đơn giản hóa việc phân loại dự án theo tiêu chí môi trường từ 4 nhóm xuống còn 3 nhóm, qua đó cắt giảm trên 90% số dự án phải thực hiện ĐTM và xin giấy phép môi trường. Bên cạnh đó, cơ chế "một cửa liên thông" sẽ cho phép giải quyết đồng thời thủ tục môi trường với các thủ tục đầu tư, xây dựng, giúp rút ngắn đáng kể thời gian triển khai dự án.

Dự thảo cũng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Theo đó, các địa phương sẽ thực hiện tới 96% hoạt động thẩm định báo cáo ĐTM và 95% hoạt động cấp giấy phép môi trường. Đáng chú ý, dự thảo còn bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong trường hợp để xảy ra ô nhiễm môi trường trên địa bàn, tăng tính chủ động và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương.

"Một điểm nhấn quan trọng khác là việc thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý chất thải. Dự thảo yêu cầu các cơ sở phát sinh chất thải phải cung cấp và cập nhật dữ liệu điện tử thường xuyên. Một hệ thống quản lý chất thải thống nhất trên nền tảng số sẽ được xây dựng nhằm kiểm soát và truy xuất toàn bộ dòng chất thải theo thời gian thực. Về lâu dài, Việt Nam sẽ từng bước hình thành hệ thống đăng ký phát thải và chuyển giao chất ô nhiễm môi trường trên môi trường số", ông Tăng Thế Cường thông tin.

Kinh tế tuần hoàn được "mở đường"

Theo Cục trưởng Cục Môi trường, lần đầu tiên, dự thảo bổ sung Điều 72a quy định về quản lý vật liệu, sản phẩm tái chế và sản phẩm thu hồi từ chất thải nhằm phát triển thị trường nguyên liệu thứ cấp.

Dự thảo cũng giao Chính phủ xây dựng lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc trong sản xuất, đồng thời hoàn thiện cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Các cơ chế khuyến khích, ưu đãi phát triển kinh tế tuần hoàn cũng được bổ sung, tạo điều kiện để nội dung này được lồng ghép vào chiến lược, quy hoạch của các ngành và địa phương.

Đối với chất thải rắn sinh hoạt, UBND cấp tỉnh sẽ được trao quyền quyết định linh hoạt hình thức phân loại phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.Trong lĩnh vực quản lý chất lượng môi trường, dự thảo đưa ra nhiều thay đổi đáng chú ý. Đối với môi trường không khí, dự thảo bổ sung các quy định về dự báo ô nhiễm, kiểm kê khí thải, bụi và kiểm soát phát thải từ hoạt động giao thông.

Đối với môi trường nước mặt, quy định áp dụng khả năng chịu tải của môi trường được sửa đổi theo hướng linh hoạt hơn. Đối với môi trường đất, các quy định về điều tra, đánh giá và quản lý chất lượng đất được hoàn thiện theo hướng phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý.

Đặc biệt, phương thức quản lý môi trường sẽ được chuyển dịch từ "cảnh báo khi ô nhiễm đã xảy ra" sang "dự báo để chủ động phòng ngừa", giúp giảm thiểu rủi ro và thiệt hại cho cộng đồng.

Dự thảo Luật cũng chuyển tư duy quản lý từ "giảm nhẹ phát thải" sang "quản lý phát thải". Chu kỳ kiểm kê khí nhà kính sẽ được rút ngắn từ nhiều năm xuống thực hiện hằng năm và triển khai hoàn toàn trực tuyến.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung Điều 139a về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon, đồng thời quy định rõ cơ chế quản lý sàn giao dịch carbon. Bên cạnh đó, Nhà nước sẽ khuyến khích thu hồi, tái chế môi chất lạnh, đồng thời bổ sung các chính sách ưu đãi nhằm hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Ngoài ra, hệ thống chính sách ưu đãi đầu tư, thuế cũng sẽ được hoàn thiện để thúc đẩy sản xuất công nghệ môi trường, thiết bị môi trường và các sản phẩm môi trường "Made in Vietnam".

"Nếu được thông qua, Luật sửa đổi sẽ tạo ra một cuộc cải cách toàn diện trong quản lý môi trường, vừa giảm mạnh chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước thông qua công nghệ số và các công cụ kinh tế hiện đại. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, thúc đẩy tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0của Việt Nam vào năm 2050", ông Tăng Thế Cường đánh giá.