Đằng sau sự im lặng của Thủ tướng Israel

Theo giới quan sát, Thủ tướng Netanyahu từng cam kết với người dân Israel sẽ giành được "thắng lợi hoàn toàn" trước Iran. Tuy nhiên, kết quả cuối cùng lại chỉ là bản ghi nhớ do ông Trump thúc đẩy, trong bối cảnh nhà lãnh đạo Israel liên tục đối mặt với những chỉ trích từ Tổng thống Mỹ, chỉ 4 tháng trước bầu cử.

Trên trường quốc tế, ông Netanyahu hiện gần như là nhà lãnh đạo duy nhất vẫn cho rằng thỏa thuận là một sai lầm và cuộc chiến với Iran lẽ ra phải tiếp tục. Ngay cả Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - quốc gia từng có lập trường cứng rắn nhất trong số các nước vùng Vịnh cũng đã tham gia cùng khu vực ủng hộ và thúc đẩy thỏa thuận.

Tại Washington, những người ủng hộ ông Netanyahu trong đảng Cộng hòa cũng như trên các kênh truyền thông bảo thủ đều tỏ ra dè dặt trong việc công khai chỉ trích một thỏa thuận mang dấu ấn trực tiếp của Tổng thống Trump.

Theo đó, việc ông Netanyahu phát biểu trước Quốc hội Mỹ năm 2015 nhằm phản đối thỏa thuận hạt nhân Iran của Tổng thống Barack Obama khi đó sẽ khó có thể lặp lại lần này. Hiện nay, Thủ tướng Israel thậm chí cũng không thể xuất hiện trên truyền hình để công khai phản đối thỏa thuận nếu không muốn đối đầu trực diện với ông Trump.

Thay vì công khai lên án, các quan chức Israel thời gian qua chủ yếu bày tỏ lập trường quan ngại sâu sắc về thỏa thuận thông qua các cuộc trao đổi không công khai với báo giới trong nước. Trong khi đó, nhiều cơ quan truyền thông thân cận với ông Netanyahu, vốn trước đây luôn thể hiện lập trường ủng hộ mạnh mẽ ông Trump, đã bắt đầu chỉ trích Tổng thống Mỹ và đội ngũ của ông.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 ngày 17/6, Tổng thống Trump cảm ơn ông Netanyahu vì sự phối hợp trong cuộc chiến với Iran, song cũng không quên đưa ra những chỉ trích nhằm vào nhà lãnh đạo Israel.

"Ông Bibi là một người tốt. Đôi khi ông ấy hơi quá khích một chút. Nhưng chúng tôi có một mối quan hệ đối tác tuyệt vời. Chúng tôi là đối tác lớn, còn ông ấy là đối tác rất nhỏ", ông Trump nói, sử dụng biệt danh "Bibi" để gọi Thủ tướng Netanyahu.

Vài ngày trước đó, trong cuộc trả lời phỏng vấn với Axios, ông Trump còn nhận xét rằng ông Netanyahu "không có sự cân nhắc đánh giá" khi ra lệnh tiến hành một cuộc không kích tại Beirut, Lebanon - động thái mà theo ông suýt khiến thỏa thuận với Iran đổ vỡ.

Israel bất ngờ trước thỏa thuận Mỹ - Iran

Theo các nguồn tin, ông Netanyahu đã hoàn toàn bất ngờ khi ông Trump thông báo đạt được thỏa thuận hôm 14/6. Thậm chí, các quan chức Israel còn khẳng định đến tận ngày 16/6 rằng nước này vẫn chưa được tiếp cận để xem nội dung bản ghi nhớ.

Một quan chức Mỹ xác nhận trong cuộc họp báo ngày 17/6 rằng có khả năng ông Netanyahu chưa được xem bản cuối cùng của văn kiện, nhưng cho biết phía Israel chưa từng yêu cầu được tiếp cận tài liệu này. Quan chức trên khẳng định Nhà Trắng đã thường xuyên cập nhật chi tiết cho Thủ tướng Israel trong suốt quá trình đàm phán. Trong cuộc họp báo cùng ngày, ông Trump cho biết ông đã gửi bản sao văn kiện cho phía Israel.

Quan chức Mỹ cũng cho biết, dù vẫn tỏ ra hoài nghi, ông Netanyahu từng nói với Phó Tổng thống JD Vance cùng các đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff rằng nếu Iran thực hiện đầy đủ những nhượng bộ về chương trình hạt nhân như đã cam kết với Mỹ, thì "đó sẽ là một thỏa thuận thành công vang dội".

Vấn đề khiến ông Netanyahu quan ngại nhất hiện nay là Lebanon. Theo nội dung biên bản ghi nhớ, lệnh ngừng bắn không chỉ áp dụng trong cuộc xung đột với Iran mà còn bao gồm cả giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah. Văn kiện cũng quy định Israel sẽ phải rút quân khỏi Lebanon trong bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào.

Một cố vấn của ông Netanyahu cho biết Israel không coi mình bị ràng buộc bởi các điều khoản liên quan đến Lebanon trong bản ghi nhớ. Theo người này, Thủ tướng Israel đã nói rõ với ông Trump rằng quân đội Israel sẽ không rút khỏi miền Nam Lebanon cho đến khi Hezbollah bị giải giáp.

Chính ông Trump cũng thừa nhận trong ngày 17/6 rằng: "Chúng tôi có một chút bất đồng về Lebanon".

Nhà Trắng khẳng định đây sẽ không phải là một "lệnh ngừng bắn một chiều" và Israel vẫn có quyền đáp trả nếu Hezbollah tiến hành các cuộc tấn công. Các quan chức Mỹ cũng kỳ vọng Israel sẽ tận dụng khoảng thời gian 60 ngày tới để thúc đẩy các cuộc đàm phán với Lebanon nhằm hướng tới một giải pháp chính trị, qua đó việc Israel rút quân sẽ là kết quả của tiến trình đàm phán song phương, thay vì là hệ quả trực tiếp của thỏa thuận hạt nhân với Iran.

Trong ngày 17/6, ông Trump tiếp tục chỉ trích việc Israel tiến hành các chiến dịch quân sự tại Lebanon, cho rằng việc "đánh sập cả một tòa chung cư chỉ để truy lùng một người" là điều không thể chấp nhận.

Giới quan sát cho rằng, ngay cả những đời Tổng thống Mỹ từng nhiều lần bất đồng với ông Netanyahu cũng hiếm khi công khai chỉ trích Israel một cách thẳng thắn như ông Trump đang làm. Điều này được xem là một đòn giáng mạnh vào Thủ tướng Israel khi Washington vốn là một đồng minh quan trọng và không thể thay thế của nước này.