Nga vừa bàn giao một lô máy bay cường kích Sukhoi Su-34 và tiêm kích đa nhiệm Sukhoi Su-30SM2 mới cho Bộ Quốc phòng nước này, theo chương trình đặt hàng quốc phòng quốc gia. Thông tin được hãng thông tấn TASS công bố ngày 9/7, dẫn nguồn từ Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Thống nhất (UAC) thuộc Rostec.

Các máy bay này đã hoàn thành đầy đủ các thử nghiệm mặt đất và bay trước khi được chuyển tới các đơn vị tác chiến.

Điểm đáng chú ý nhất của đợt bàn giao không chỉ nằm ở số lượng máy bay mới, mà còn ở việc các chiếc Su-34 xuất xưởng đều xuất hiện với một tấm chắn antenna có hình dạng khí động học trên sống lưng thân máy bay, ngay phía sau buồng lái. Đây là chi tiết trước đây chỉ xuất hiện trên một số Su-34 đang hoạt động ngoài thực địa.

Việc cụm thiết bị trên thân Su-34 xuất hiện liên tục trên các máy bay sản xuất mới cho thấy đây có thể không còn là một gói nâng cấp thử nghiệm. Nếu điều này được xác nhận, nhiều khả năng Nga đã chuyển một gói nâng cấp từng được triển khai hạn chế trong điều kiện chiến đấu sang sản xuất hàng loạt.

Hệ thống tác chiến kết nối mạng

Cho đến nay, UAC cũng như Bộ Quốc phòng Nga chưa công bố chức năng chính thức của cụm thiết bị mới. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định đây có thể là hệ thống thông tin vệ tinh (SATCOM), đường truyền dữ liệu chiến thuật (datalink) hoặc thiết bị hỗ trợ tác chiến điện tử.

Nếu giả thuyết này chính xác, Su-34 sẽ có khả năng duy trì kết nối liên tục với hệ thống chỉ huy - kiểm soát trong các nhiệm vụ tấn công tầm xa.

Phi công có thể nhận tọa độ mục tiêu mới, cập nhật thông tin tình báo hoặc thay đổi nhiệm vụ ngay sau khi cất cánh, thay vì chỉ dựa vào kế hoạch đã lập trước đó.

Đối với các loại bom lượn dẫn đường UMPK hoặc UMPB mà Nga đang sử dụng rộng rãi trong chiến sự Ukraine, thiết bị tích hợp sẽ bổ sung khả năng cập nhật dữ liệu mục tiêu trước khi phóng vũ khí. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng công khai cho thấy hệ thống này cho phép điều khiển bom sau khi đã rời máy bay.

Su-34 : Từ máy bay ném bom thành trung tâm chỉ huy tác chiến

Sukhoi Su-34 hay Fullback theo cách gọi của NATO, là máy bay chiến đấu tấn công hai chỗ ngồi được tối ưu hóa cho việc ngăn chặn trên không, tấn công sâu và trinh sát chiến thuật. UAC nhấn mạnh rằng máy bay này được thiết kế để tấn công các mục tiêu trên mặt đất, trên biển và trên không, bao gồm cả cơ sở hạ tầng được bảo vệ bởi các hệ thống phòng không tích hợp (IADS), ở tầm xa từ căn cứ của nó.

Ngoài vai trò tấn công, Su-34 còn thực hiện nhiệm vụ trinh sát, cho phép cùng một nền tảng đảm nhiệm cả quá trình thu thập thông tin và thực hiện đòn đánh.Khả năng này giúp Su-34 trở thành một nền tảng tấn công ngoài vùng phòng không (standoff strike) thay vì chỉ đóng vai trò máy bay ném bom chiến thuật truyền thống.

Ý nghĩa của dự án nâng cấp là việc Su-34 có thể đang được chuyển đổi từ một nền tảng tấn công độc lập thành một mắt xích trong mạng lưới tác chiến kết nối. Trong mô hình này, dữ liệu mục tiêu có thể được truyền từ sở chỉ huy mặt đất, máy bay trinh sát, máy bay không người lái hoặc các cảm biến trên không khác.

Điều đó giúp Su-34 không cần tự phát hiện toàn bộ mục tiêu trước khi khai hỏa, đặc biệt hữu ích đối với các mục tiêu có tính cơ động cao như sở chỉ huy, trung tâm hậu cần hoặc trận địa phòng không.

Nếu được tích hợp đầy đủ, hệ thống mới cũng có thể cải thiện khả năng phối hợp giữa nhiều biên đội Su-34 hoạt động ngoài tầm phòng không đối phương. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự vẫn phụ thuộc vào chất lượng mạng truyền dữ liệu, băng thông, khả năng chống gây nhiễu và mức độ tích hợp với toàn bộ hệ thống chỉ huy - kiểm soát của Nga.

Định hình xu hướng hiện đại hóa của Không quân Nga

Sự xuất hiện của cụm thiết bị mới trên Su-34 phù hợp với xu hướng điều chỉnh cấu hình tác chiến trên nhiều dòng máy bay Nga.

Trước đó, các hình ảnh về tiêm kích tàng hình Su-57 cũng cho thấy máy bay có thể được trang bị thêm giá treo tên lửa không đối không bên ngoài và một cụm cảm biến mới, nhằm tăng khả năng đánh chặn máy bay không người lái và tên lửa hành trình.

Dù những thông tin này vẫn chưa được xác nhận chính thức, chúng phản ánh xu hướng Nga điều chỉnh cấu hình máy bay theo yêu cầu chiến trường, ưu tiên khả năng kết nối dữ liệu, phản ứng nhanh và tác chiến linh hoạt.

Những thay đổi của Nga sẽ khiến NATO phải tìm cách thích ứng, đối phó. Đối với NATO, câu hỏi quan trọng nhất là liệu hệ thống này có cho phép Su-34 nhận dữ liệu mục tiêu theo thời gian thực, rút ngắn chu trình tấn công và sử dụng hiệu quả hơn các loại bom lượn tầm xa trong một mạng lưới tác chiến kết nối hay không.

Nếu điều đó được xác nhận, đây sẽ là bước tiến đáng kể trong năng lực tiến hành các cuộc tấn công chiều sâu của Không quân Nga, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống phòng không và tác chiến điện tử của NATO.