Học thuyết quân sự Nga từ lâu đặt pháo binh ở vị trí trung tâm, coi đây là “Vua của chiến trường” nhờ hỏa lực áp đảo và khả năng sát thương trên diện rộng. Trong cuộc xung đột Nga–Ukraine, dù máy bay không người lái (UAV) ngày càng đóng vai trò nổi bật, pháo binh vẫn là xương sống của sức mạnh tác chiến Nga. Ước tính, Nga sử dụng hơn 15.000 quả đạn pháo mỗi ngày tại các mặt trận trọng điểm.

Tuy nhiên, những diễn biến gần đây liên quan đến việc SpaceX siết chặt hoặc chặn quyền truy cập của Nga vào hệ thống vệ tinh Starlink được cho là đã ảnh hưởng đáng kể đến năng lực tác chiến, đặc biệt là hiệu quả sử dụng pháo binh. Sự gián đoạn trong kết nối vệ tinh – vốn được dùng cho truyền dẫn dữ liệu và duy trì liên lạc – có thể làm suy yếu một trong những trụ cột quan trọng trong hệ thống chiến đấu của Moscow.

Trong xung đột hiện đại, pháo binh không chỉ dựa vào hỏa lực thuần túy mà phụ thuộc chặt chẽ vào hệ thống chỉ huy – kiểm soát và luồng dữ liệu thời gian thực. Ở cấp độ chiến thuật, lực lượng trinh sát tiền phương và kíp điều khiển UAV cần kênh liên lạc ổn định để yêu cầu chi viện hỏa lực, hiệu chỉnh tọa độ bắn và cập nhật tình hình mục tiêu. Tốc độ và độ chính xác của thông tin quyết định trực tiếp hiệu quả tác chiến.

Ở cấp độ tác chiến và chiến lược, mạng lưới chỉ huy bền vững giúp điều chuyển các đơn vị pháo binh, tích hợp dữ liệu tình báo, phân bổ mục tiêu và đồng bộ hóa hỏa lực với kế hoạch chiến dịch tổng thể. Trong mô hình chỉ huy tập trung sự phụ thuộc này càng rõ nét: các sở chỉ huy cấp cao vừa ban hành mệnh lệnh vừa tiếp nhận dữ liệu chiến trường liên tục để đưa ra quyết định phù hợp.

Ảnh hưởng từ việc gián đoạn Starlink

Việc mất hoặc suy giảm quyền truy cập Starlink được cho là đã ảnh hưởng đến dòng chảy thông tin giữa tiền tuyến và các sở chỉ huy Nga. Khi không còn kênh liên lạc ổn định, lãnh đạo cấp cao có thể phải đưa ra chỉ thị trong điều kiện thiếu dữ liệu cập nhật, đôi khi mệnh lệnh không sát thực tế chiến trường.

Phía Nga khẳng định hệ thống liên lạc của họ vẫn hoạt động bình thường, đặc biệt ở cấp chiến thuật. Tuy nhiên, trong bối cảnh Ukraine đẩy mạnh tấn công bằng UAV nhằm vào các thiết bị đầu cuối và hạ tầng liên lạc tiền phương, năng lực duy trì kết nối ổn định của Nga có thể chịu thêm sức ép.

Những vấn đề này phần nào được phản ánh qua chia sẻ trên mạng xã hội của một binh sĩ pháo binh Nga. Theo đó, đơn vị của binh sỹ nayd nhận lệnh di chuyển khẩu đội pháo D-30 lên phía trước do không đáp ứng “khoảng cách trung bình” quy định so với tiền tuyến, dù vị trí hiện tại vẫn bảo đảm hỗ trợ hiệu quả cho nhiệm vụ đang triển khai. Khi trinh sát khu vực mới, đơn vị không tìm được vị trí bắn phù hợp vì phần lớn địa bàn đã nằm trong tầm kiểm soát hoặc giám sát của lực lượng Ukraine.

Trường hợp nêu trên cho thấy nguy cơ “đứt gãy thông tin” giữa cấp chỉ huy và đơn vị tiền phương. Trong bối cảnh xung đột hiện đại đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa hỏa lực, cơ động và tình báo, bất kỳ sự gián đoạn liên lạc nào cũng có thể làm giảm đáng kể hiệu quả của lực lượng vốn dựa nhiều vào pháo binh như Nga.

Dấu hiệu giảm nhịp độ hoạt động pháo binh

Một số dữ liệu độc lập cho thấy Ukraine đang tạo được sức ép tại các khu vực trọng điểm. Phân tích của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cho biết, từ ngày 11 đến 15/2, các đơn vị Ukraine đã tái chiếm khoảng 201 km², chủ yếu ở phía đông Zaporizhzhia — tốc độ giành lại lãnh thổ nhanh nhất trong hơn hai năm rưỡi qua.

Dù vậy, giao tranh vẫn diễn ra quyết liệt trên phần lớn mặt trận. Nga tiếp tục duy trì áp lực tại khu vực Donetsk và một số điểm nóng khác, cho thấy cục diện chiến trường chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Trong bối cảnh đó, một xu hướng đáng chú ý là số hệ thống pháo của bị tổn thất có dấu hiệu giảm. Sự sụt giảm này diễn ra trong bối cảnh giao tranh vẫn căng thẳng, làm dấy lên nhận định rằng nhịp độ khai hỏa của pháo binh Nga có thể đã chậm lại. Trên thực tế, các đơn vị pháo binh thường dễ bị tấn công nhất ngay sau khi khai hỏa, do mỗi loạt bắn đều làm tăng nguy cơ bị UAV trinh sát phát hiện hoặc bị phản pháo. Nếu các đơn vị Nga buộc phải hạn chế tần suất bắn vì gặp khó khăn trong phối hợp và liên lạc, nguy cơ bị phát hiện có thể giảm do đó, sự tổn thất trực tiếp cũng thấp hơn.

Pháo binh là trụ cột trong học thuyết quân sự Nga. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào ảnh hưởng đến khả năng phối hợp và khai thác hỏa lực đều có thể tạo ra hệ quả đáng kể trên chiến trường. Trong ngắn hạn, điều này có thể mở ra cơ hội để Ukraine củng cố phòng tuyến hoặc giành lại thêm lãnh thổ tại các khu vực then chốt.

Tuy nhiên, xét đến vai trò trung tâm của pháo binh trong cấu trúc tác chiến Nga, nhiều khả năng Moscow sẽ tìm cách khắc phục các thách thức bằng giải pháp kỹ thuật, tăng cường hệ thống liên lạc thay thế, hay điều chỉnh quy trình chỉ huy.

Cục diện sắp tới sẽ phụ thuộc vào việc Nga có thể nhanh chóng tái lập mạng lưới phối hợp hỏa lực hiệu quả và liệu Ukraine có đủ khả năng tận dụng lợi thế hiện tại trước khi tình hình thay đổi hay không.