Trong khuôn khổ Lễ hội Cà phê tỉnh Sơn La lần thứ 2 năm 2026, Hội thảo phát triển cà phê bền vững theo hướng sinh thái trên địa bàn tỉnh Sơn La, diễn ra sáng ngày 11/10, các cơ quan chuyên môn, tổ chức quốc tế, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã, các chuyên gia... đã đặt ra nhiều vấn đề, thảo luận về nội dung này.

Hiện Sơn La là địa phương có diện tích cà phê Arabica lớn nhất cả nước, với khoảng 44.000 ha, sản lượng cà phê nhân gần 51.000 tấn, tập trung ở 50/75 xã, phường. Vùng nguyên liệu cà phê của Sơn La từng bước được chuẩn hoá theo yêu cầu của thị trường xuất khẩu; tỉnh đang duy trì 2 vùng ứng dụng công nghệ cao cho cà phê; 9 sản phẩm cà phê được công nhận OCOP; 8 tổ chức được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Cà phê Sơn La”... Đến nay, cà phê Sơn La đã có mặt tại 20 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Tiềm năng lớn, song để cà phê phát triển bền vững, vươn xa, rất nhiều yêu cầu đặt ra với Sơn La trong thời gian tới, nhất là khi thị trường cà phê thế giới ngày nay đang thay đổi nhanh chóng; các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường, phát thải và trách nhiệm xã hội ngày càng cao. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm sản phẩm có ngon hay không, mà còn quan tâm sản phẩm được sản xuất ở đâu, bằng phương thức nào, có thân thiện với môi trường hay không và người sản xuất có được hưởng lợi một cách công bằng hay không. Những yêu cầu đó đang đặt ra nhiều thách thức đối với ngành cà phê Sơn La trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La cho hay, Sơn La rất chú trọngcác tiêuchuẩn để xuất khẩu sang thị trường các nước và xác nhận các quy chuẩn đó cho từng vùng trồng; chú trọng đốn tỉa và trẻ hoá cây trồng; xây dựng cà phê đặc sản, với nhữngsản phẩm mới như cà phê trồng dưới tán cây dó bầu tạo thành cà phê trầm,cà phê sâm... những sản phẩm đó tạo ra một không gian chế biến sâu và tạo ra một tầm nhìn phát triển và nâng cao giá trị gia tăng.

"Sơn La cũng chú trọng làm sao đáp ứng các quy chuẩn, vừa qua chúng tôi đã thực hiện tổng rà soát để đáp ứng các quy chuẩn của EU. Cùng với đó là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong chuyển đổi giống, nghiên cứu giống;tiếp tục mời gọi để thu hút đầu tư các dự án chế biến sâu - con đường để đưa Arabica Sơn La bay ra khắp thế giới", ôngCông nói.

Để xây dựng vùng cà phê phát triển bền vững theo hướng sinh thái, bà Nguyễn Thị Hoài, đại diện Cục trồng trọt và bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra 4 khâu đột phá để Sơn La nghiên cứu áp dụng, đó là đột phá về khâu giống, canh tác theo hướng sinh thái tuần hoàn; số hoá để nâng giá trị chuỗi cà phê; liên kết sản xuất chuỗi và thị trường.

Một trong những vấn đề được quan tâm là quy định về ngăn chặn phá rừng của Liên minh Châu Âu. Theo Bà Vũ Thị Bích Hợp, Giám đốc Trung tâm phát triển nông thôn bền vững, Sơn La có 90% hộ sản xuất trong chuỗi cà phê là hộ sản xuất nhỏ, bởi vậy cần quan tâm nâng cao nhận thức cho bà con về quy định chống mất rừng, hướng dẫn cách tuân thủ các quy định, để cà phê của bà con có thể tham gia vào chuỗi cung xuất khẩu đi EU và nhiều nước khác trên thế giới.

"Với quy định chống mất rừng này, không chỉ bà con nông dân mà chính sách của tỉnh phải rất thận trọng trong việc mở rộng diện tích. Vì việc mở rộng có thể nâng cao diện tích, nâng cao thu nhập, nhưng sẽ mất đi đa dạng sinh học - giá trị vô cùng quý của cà phê Arabica Sơn La. Chúng tôi luôn hướng dẫn bà con trồng xen cà phê với các loại cây để vẫn có thêm thu nhập. Ví dụtại 4 xã, chúng tôi sẽ hướng dẫn trồng xen với 4 loại cây trồng khác nhau, để làm sao vẫn che được bóng, vẫn bảo vệ được chất lượng của đất, vẫn đảm bảo được diện tích và chất lượng cà phê vẫn được giữ vững" - bà Hợp cho biết.

Tại Toạ đàm, nhiều ý kiến cũng được các đại biểu, chuyên gia đưa ra, nhằmmở rộng các mô hình canh tác sinh thái, nông nghiệp hữu cơ và nông - lâm kết hợp phù hợp với điều kiện địa phương... góp phần xây dựng vùng cà phê Arabica Sơn La chất lượng cao, có bản sắc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế, nâng cao thu nhập và bảo đảm lợi ích lâu dài cho người trồng cà phê.