Sắp xếp trường học ở Bắc Ninh theo hướng giảm đầu mối đang được các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương rà soát, xây dựng phương án tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục công lập.Đây là yêu cầu đặt ra sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, không gian phát triển thay đổi, quy mô dân số và nhu cầu học tập ở nhiều nơi cũng không còn như trước.

Với giáo dục, mọi thay đổi về tổ chức đều phải thận trọng. Giảm đầu mối không thể hiểu là xóa trường, dồn lớp hay làm thay đổi nơi học của học sinh. Những con số hiện nay vẫn trong quá trình rà soát, cho ý kiến, tổng hợp và thẩm định; chưa phải quyết định cuối cùng đối với từng địa phương, từng cơ sở giáo dục.

Theo báo cáo cho ý kiến phương án sắp xếp của Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh, toàn tỉnh hiện có 1.140 cơ sở giáo dục thuộc các bậc học, loại hình khác nhau, gồm mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên và giáo dục chuyên biệt. Theo phương án đang được rà soát, sau khi tổ chức lại, số cơ sở dự kiến còn 584, giảm 556 đầu mối.

Con số này không nên hiểu là giảm tương ứng từng điểm trường hay nơi học của học sinh. Một trường sau sắp xếp có thể gồm trường chính cùng các phân hiệu, điểm trường. Cơ sở vật chất, lớp học ở nhiều địa bàn vẫn được giữ ổn định; có nơi còn phải đầu tư, nâng cấp.

Giảm đầu mối quản lý nhưng không làm giảm cơ hội học tập

Các văn bản chỉ đạo của Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo, UBND tỉnh Bắc Ninh đều yêu cầu sắp xếp mạng lưới giáo dục phải phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, quy mô dân số, phân bố dân cư, điều kiện địa lý, cơ sở vật chất, đội ngũ và khả năng tiếp cận của người học. Tinh thần chung là tinh gọn đầu mối, sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực, nhưng không làm giảm quy mô số lớp, cơ hội học tập.

Ông Tạ Việt Hùng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh cho biết, việc cho ý kiến phương án sắp xếp không chỉ dựa trên tỉ lệ giảm đầu mối, mà phải đặt trong nhiều căn cứ của từng địa bàn: quy mô trường lớp, số học sinh, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, điều kiện kinh tế - xã hội, phân bố dân cư, khu công nghiệp, dự án hạ tầng giao thông, khoảng cách địa lý, địa hình và kết quả phổ cập giáo dục.

"Tinh gọn đầu mối phải đi cùng yêu cầu bảo đảm thuận lợi cho người học, phù hợp đặc thù từng cấp học, từng địa bàn và khả năng vận hành. Nơi thuận lợi có thể tổ chức lại theo hướng đồng cấp, quy mô lớn hơn; nhưng ở địa bàn đặc thù, trường nhỏ, nhiều điểm trường, khoảng cách xa hoặc cần sử dụng chung giáo viên bộ môn thì phải tính toán mô hình phù hợp hơn"- ông Tạ Việt Hùng nhấn mạnh.

Ông Hùng cho biết thêm, sau bước cho ý kiến chuyên môn của ngành giáo dục, phương án sẽ tiếp tục được Sở Nội vụ thẩm định, tổng hợp về tổ chức bộ máy, nhân sự trước khi trình cấp có thẩm quyền. Điều đó cho thấy việc sắp xếp liên quan đồng thời đến chuyên môn giáo dục, tổ chức bộ máy và vận hành ở cơ sở.

Thực tế ở Bắc Ninh cho thấy, mỗi địa bàn có một bài toán khác nhau. Khu vực đô thị, khu công nghiệp, khu dân cư mới cần dư địa phát triển trường lớp. Ngược lại, ở các xã miền núi, vùng xa, điều phải tính kỹ là khoảng cách, địa hình, điểm trường lẻ và giáo viên bộ môn. Một phương án tốt không nằm ở việc giảm được bao nhiêu đầu mối trên giấy, mà ở chỗ học sinh đi học có thuận lợi hơn, giáo viên ổn định hơn và từng điểm trường được quản lý tốt hơn hay không.

Lát cắt từ thực tế địa bàn

Tại xã Yên Thế, một trong những địa phương thuộc vùng miền núi của tỉnh Bắc Ninh, câu chuyện sắp xếp trường học cho thấy rõ yêu cầu không thể áp dụng một công thức chung cho mọi nơi. Yên Thế có địa bàn rộng, nhiều khu dân cư cách xa nhau, khoảng cách giữa các trường, điểm trường không đồng đều. Nếu chỉ nhập các trường cùng cấp theo phép cộng hành chính, việc quản lý, điều hành có thể phát sinh khó khăn.

Ông Trần Hoàng Biên, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội ( UBND xã Yên Thế ) cho biết, địa phương đang rà soát phương án theo hướng vừa giảm đầu mối, vừa giữ ổn định việc học của học sinh. Với Yên Thế, không thể chỉ nhìn vào số trường hiện có rồi gộp cơ học. Có những trường cùng cấp nếu nhập với nhau nhưng cách xa 7 - 9 km thì công tác chỉ đạo, điều hành, sinh hoạt chuyên môn sẽ gặp khó khăn.

Theo ông Biên, quan điểm của xã là sắp xếp phải phù hợp với khoảng cách địa lý, điều kiện đi lại và thực tế quản lý. Học sinh không bị xáo trộn nơi học. Các điểm trường cần thiết vẫn phải được duy trì. Vấn đề là tổ chức đầu mối thế nào để quản lý tốt hơn, chứ không phải gộp cho đủ chỉ tiêu.

Từ thực tế đó, Yên Thế đang tính toán phương án theo các vùng, trong đó có mô hình liên cấp ở những nơi phù hợp. Cách tiếp cận này xuất phát từ yêu cầu vận hành thực tế: trường mới không chỉ là một tên gọi mới, mà phải quản lý được địa bàn rộng hơn, nhiều điểm trường hơn, đội ngũ, hồ sơ, tài sản phân tán hơn.

Lát cắt từ Yên Thế gợi mở vấn đề chung: sắp xếp mạng lưới trường học không phải là phép chia đều chỉ tiêu giảm đầu mối cho các địa bàn. Mỗi phương án cần được đặt trong địa bàn cụ thể, với học sinh, đội ngũ và điều kiện quản lý cụ thể.

Một tên trường mới cần một cách quản trị mới

Nếu cơ sở vật chất, điểm trường cơ bản vẫn được giữ, sức ép lớn nhất sau sắp xếp nằm ở bộ máy vận hành. Một hiệu trưởng trước đây quản lý một trường, nay có thể phải điều hành nhiều phân hiệu, nhiều điểm trường, nhiều nhóm hồ sơ, tài sản, giáo viên và học sinh hơn trước.

Mô hình mới đòi hỏi năng lực quản trị rõ hơn: phân quyền, giao trách nhiệm, kiểm tra chất lượng từng điểm trường, điều phối chuyên môn, tài chính, cơ sở vật chất và xử lý phản ánh của phụ huynh. Một trường mới có nhiều phân hiệu không thể vận hành chỉ bằng mệnh lệnh từ trường chính. Cần có cơ chế phân công người phụ trách từng điểm trường, kèm trách nhiệm cụ thể về chuyên môn, an toàn học sinh, tài sản, bán trú, hồ sơ và phản hồi phụ huynh.

Khâu nhạy cảm nhất là bố trí lại đội ngũ quản lý và nhân sự hỗ trợ. Một số cán bộ quản lý có thể không còn giữ chức danh như trước và được phân công nhiệm vụ phù hợp với mô hình mới. Kế toán, văn thư, hành chính, thiết bị, y tế học đường cũng sẽ chịu tác động khi đầu mối trường thay đổi nhưng khối lượng công việc hằng ngày chưa chắc giảm theo.

Mục tiêu của sắp xếp không phải là làm xáo trộn nhà trường, mà là chuyển nguồn lực từ tầng nấc quản lý sang phục vụ trực tiếp hoạt động dạy học.

Điều cần kiểm chứng là học sinh có học thuận lợi hơn, giáo viên có yên tâm hơn, từng điểm trường có được quản lý đầy đủ hơn và nguồn lực đầu tư có đi đúng nơi cần hay không. Khi đó, sắp xếp mạng lưới trường học mới không dừng ở phép tính tổ chức bộ máy, mà trở thành bước nâng chất lượng giáo dục cơ sở.