Lắng nghe dân để tạo sự đồng thuận

TạiKết luận 27-KL/TW về tình hình chủ yếu các địa phương quý I; phương hướng, nhiệm vụ quý II/2026, Ban Bí thư chỉ đạokhẩn trương hoàn thành việc sắp xếp tổ dân phố, thôn, bản theo chỉ đạo, hướng dẫn của Trung ương.

Việc sắp xếp lại tổ dân phố, thôn xóm không chỉ mang ý nghĩa tổ chức bộ máy mà còn liên quan trực tiếp đến đời sống dân cư, yếu tố văn hóa cộng đồng, truyền thống lịch sử và tâm lý xã hội ở từng địa bàn. Chính vì vậy, chủ trương này đang nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến tạo sự đồng thuận của người dân, cách đặt tên tổ dân phố sau sáp nhập, quản lý tài sản công, lựa chọn cán bộ cơ sở và cơ chế giám sát thực hiện.

TS Nguyễn Hữu Luận, Giảng viên cao cấp Học viện Hành chính và Quản trị công, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh dẫn câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh “dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”, đồng thời nhấnmạnhđây vẫn là nguyên tắc cốt lõi trong quá trình tổ chức sắp xếp tổ dân phố, thôn, bảnhiện nay.

Do đó, đầu tiênphải đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, thậm chí cần nâng lên thành công tác giáo dục chính trị - xã hội đối với một bộ phận còn tâm lý phản đối hoặc chưa hiểu đầy đủ chủ trương.“Muốn sắp xếp tổ dân phố, thôn, bản thành côngphải dựa vào dân, lắng nghe dân, giải thích để dân hiểu và dân đồng thuận. Nếu chỉ cầm văn bản xuống đọc rồi yêu cầu thực hiện thì sẽ không hiệu quả”, TS Nguyễn Hữu Luận phân tích.

Theo chuyên gia, việc tuyên truyền phải được thực hiện công khai, minh bạch, giải thích rõ mục tiêu, ý nghĩa, quy trình và phương thức triển khai. Đồng thời, nội dung tuyên truyền cần phù hợp với từng địa bàn, từng khu vực dân cư, tránh làm theo kiểu hình thức hoặc áp đặt hành chính.

“Các cuộc họp dân cần được tổ chức thực chất, có cán bộ đủ năng lực, uy tín trực tiếp đối thoại với người dân, giải thích cụ thể các vấn đề phát sinh thay vì chỉ đọc văn bản rồi kết thúc hội nghị”, theo ông Nguyễn HữuLuận.

TS Nguyễn Hữu Luậncho rằng, cán bộ được cử xuống cơ sở phải là những người có trách nhiệm, có uy tín, am hiểu chủ trương và đủ khả năng giải thích các vấn đề người dân quan tâm như: Vì sao phải sáp nhập tổ dân phố?Việc sắp xếp mang lại lợi ích gì?Quyền lợi của người dân có thay đổi hay không?Tài sản chung, quỹ cộng đồng sẽ được xử lý như thế nào?Ai sẽ là người điều hành tổ dân phố mới?...

Ngoài hệ thống hội họp truyền thống, TS Nguyễn Hữu Luận cho rằng cần phát huy vai trò của hệ thống truyền thông cơ sở, loa truyền thanh phường, của xã và báo chí trong việc phân tích, phản biện, định hướng dư luận. “Không thể khoán trắng cho trưởng thôn hay bí thư chi bộ. Phải có sự tham gia của cả hệ thống chính trị, từ cấp xã, phường đến các đoàn thể”, ông nói.

Một trong những nội dung được người dân đặc biệt quan tâm hiện nay là việc đặt tên tổ dân phố, thôn xóm sau sáp nhập. Theo TS Nguyễn Hữu Luận, đây không chỉ là câu chuyện hành chính đơn thuần mà còn liên quan đến yếu tố lịch sử, văn hóa và bản sắc cộng đồng của từng địa phương. Vì vậy, việc lựa chọn tên gọi cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, lấy ý kiến rộng rãi và tạo được sự đồng thuận.

TS Nguyễn Hữu Luận cũng cho rằng,trước khi triển khai trên diện rộng, các địa phương cần tổng kết, đánh giá thực chất các mô hình sáp nhập tổ dân phố, đơn vị hành chính đã thực hiện thời gian qua. Việc sơ kết, tổng kết không thể làm qua loa mà phải trực tiếp xuống cơ sở, lắng nghe ý kiến người dân, tổ chức đối thoại công khai để nhìn nhận đầy đủ cả mặt được và chưa được.

“Muốn thành công phải nghe dân nói thật, tránh bệnh thành tích hoặc tổng kết hình thức”, ông nhấn mạnh.

Rõ trách nhiệm người đứng đầu

TS Nguyễn Hữu Luận đề xuất, mỗi tỉnh có thể chọn một số xã, phường đại diện cho khu vực đô thị, đồng bằng, miền núi hoặc vùng đặc thù để triển khai trước. Sau một thời gian thực hiện sẽ tiến hành đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm rồi mới nhân rộng.

“Nếu triển khai đồng loạt khi chưa xử lý hết các vướng mắc thì kết quả có thể không đạt như kỳ vọng”, TS Luận nhận định.

Việc thí điểm cũng giúp cơ quan quản lý đánh giá được các vấn đề phát sinh liên quan đến tổ chức bộ máy, tâm lý người dân, công tác cán bộ, quản lý tài sản và hiệu quả vận hành sau sáp nhập.

Liên quan đến cơ chế, chính sách đi kèm, TS Nguyễn Hữu Luận nhấn mạnh, chủ trương của Đảng là định hướng chính trị quan trọng, nhưng để triển khai thống nhất và hiệu quả trên phạm vi cả nước cầnquy định cụ thể tạo cơ sở pháp lý, như: Quy định rõ tiêu chuẩn tổ dân phố; xác định trách nhiệm người đứng đầu; quy định chế độ, chính sách cho trưởng thôn, tổ trưởng dân phố; tăng cường giám sát, kiểm tra; xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện, thậm chí vận hành sau này...

Để sắp xếp tổ dân phố được hiệu quả, một vấn đề quan trọngđược TS Nguyễn Hữu Luận đặc biệt lưu ý là trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương trong quá trình triển khai sắp xếp.

“Cần xây dựng cơ chế đánh giá, xếp loại cụ thể đối với người đứng đầu, gắn trách nhiệm chính trị và trách nhiệm quản lý với hiệu quả triển khai thực tế ở cơ sở. Trong trường hợp cần thiết phải xem xét điều chỉnh, thay thế cán bộ nếu để xảy ra vi phạm hoặc mất đoàn kết kéo dài”, ông đề xuất.

Liên quan đến việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tổ dân phố sau sắp xếp, TS Nguyễn Hữu Luận cho rằng đây là hướng đi cần thiết nhưng phải có lộ trình phù hợp với điều kiện từng địa phương. Ởkhu vực đô thị hoặc đồng bằng, việc áp dụng công nghệ số có thể triển khai nhanh hơn. Tuy nhiên, tại vùng sâu, vùng xa, miền núi hoặc khu vực khó khăn thì cần có thêm nguồn lực đầu tư, đào tạo và hướng dẫn cụ thể. Nếu đặt yêu cầu quá cao ngay từ đầu rất dễ dẫn đến hình thức, không hiệu quả.