Đẩy nhanh sắp xếp đơn vị cơ sở, tinh gọn bộ máy

Thay mặt Ban Bí thư, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành Kết luận số 27-KL/TW về tình hình chủ yếu của các địa phương trong quý I và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm quý II/2026.

Theo Kết luận, Ban Bí thư yêu cầu các tỉnh ủy, thành ủy tiếp tục tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nghiêm túc việc sắp xếp tổ dân phố, thôn, bản theo đúng định hướng, hướng dẫn của Trung ương. Đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý ở cơ sở.

Kết luận số 27-KL/TW thể hiện quyết tâm của Trung ương trong việc vừa tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong giai đoạn tới.

Chủ trương sắp xếp tổ dân phố, thôn, xóm theo Kết luận 27-KL/TW được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm tinh gọn bộ máy, tiết kiệm ngân sách và nâng cao hiệu lực quản lý ở cơ sở. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn đặt ra nhiều “điểm nghẽn” cần tháo gỡ đồng bộ.

Trao đổi về ý nghĩa của chủ trương này, TS Nguyễn Hữu Luận, Giảng viên cao cấp Học viện Hành chính và Quản trị công, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, việc sắp xếp trước hết giúp giảm số lượng đội ngũ cán bộ bán chuyên trách, từ đó bộ máy trở nên gọn nhẹ, hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn.

“Việc sắp xếp tổ dân phố, thôn, xóm mang lại bốn lợi ích lớn: tinh gọn bộ máy; nâng cao chất lượng đội ngũ; tiết kiệm ngân sách; và tạo điều kiện phát triển đồng bộ về hạ tầng, quản lý xã hội. Nếu thực hiện tốt, đây sẽ là bước cải cách quan trọng ở cấp cơ sở”, TS Nguyễn Hữu Luận nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, việc tinh giản đầu mối còn góp phần tiết kiệm đáng kể ngân sách nhà nước, đồng thời tạo điều kiện nâng cao chế độ, chính sách cho đội ngũ cán bộ sau sắp xếp, qua đó tăng động lực làm việc.

“Một điểm quan trọng là khi số lượng thôn, tổ dân phố giảm, việc chỉ đạo, điều hành từ cấp ủy, chính quyền cấp xã sẽ nhanh chóng, trực tiếp và hiệu quả hơn; công tác kiểm tra, giám sát cũng rõ trách nhiệm hơn”, TS Nguyễn Hữu Luận nhấn mạnh.

Ông Luận cho biết thêm, việc sắp xếp còn tạo điều kiện thuận lợi cho quy hoạch, đầu tư hạ tầng, phát triển cộng đồng quy mô lớn, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh trật tự và nâng cao đời sống người dân.

Nhiều “điểm nghẽn” trong quá trình triển khai

Theo TS Nguyễn Hữu Luận, dù chủ trương đúng đắn, nhưng thực tiễn triển khai vẫn còn một số khó khăn đáng chú ý. Trước hết là việc thiếu bộ tiêu chí thống nhất về quy mô, đặc điểm thôn, tổ dân phố phù hợp với từng vùng miền (đô thị, nông thôn, miền núi, biên giới…). Nếu không có hướng dẫn cụ thể từ Trung ương, dễ dẫn đến tình trạng mỗi địa phương áp dụng một cách khác nhau, thiếu đồng bộ.

Thứ hai là tiêu chuẩn, tiêu chí đối với đội ngũ trưởng thôn, tổ trưởng dân phố sau sắp xếp cần được quy định rõ ràng hơn, bảo đảm cả về phẩm chất, năng lực và uy tín trong nhân dân. Một vấn đề khác là chính sách đối với cán bộ dôi dư sau sắp xếp. Nếu không giải quyết thấu đáo, có thể phát sinh tâm tư, thậm chí trở thành lực cản trong quá trình thực hiện. Ngoài ra, yếu tố “cục bộ địa phương”, tâm lý làng xã, dòng họ cũng là thách thức lớn, đặc biệt ở khu vực nông thôn, đòi hỏi phải được xử lý bằng giải pháp đồng bộ, kiên quyết nhưng linh hoạt.

TS Nguyễn Hữu Luận nhấn mạnh, việc sắp xếp tổ dân phố, thôn, xóm chắc chắn sẽ tác động trực tiếp đến đời sống người dân. “Nếu lựa chọn được đội ngũ cán bộ cơ sở có năng lực, liêm chính, gần dân thì chất lượng cung cấp dịch vụ công và thông tin đến người dân sẽ được nâng cao rõ rệt”.

Ông Luận cho biết, hiện vẫn tồn tại những băn khoăn về tính khách quan trong lựa chọn cán bộ, cũng như lo ngại về sự thay đổi trong cách tiếp cận dịch vụ công sau sáp nhập.

Một vấn đề đáng chú ý khác là việc đặt tên cho thôn, tổ dân phố mới, TS Nguyễn Hữu Luận cho rằng cần hết sức thận trọng, tránh cách đặt tên cơ học hoặc đánh số đơn thuầnmà phải dựa trên yếu tố lịch sử, văn hóa, truyền thống và sự đồng thuận của người dân.

“Việc sắp xếp cần bảo đảm không làm mai một giá trị văn hóa của các làng, xóm cũ, đồng thời xây dựng được bản sắc chung cho cộng đồng mới”, TS Nguyễn Hữu Luận nêu quan điểm.

Để chủ trương đi vào thực tiễn hiệu quả, các chuyên gia kiến nghị các cơ quan Trung ương, đặc biệt là cơ quan tham mưu, ở đây là Bộ Nội vụ, cần tăng cường khảo sát thực tế, xây dựng tiêu chí cụ thể, thống nhất trên phạm vi cả nước để tham mưu cho Chính phủ ban hành quy định và triển khai đồng bộ.

Đồng thời, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tạo đồng thuận xã hội; phát huy dân chủ cơ sở; bảo đảm công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình sắp xếp.