Chủ trương đồng bộ và yêu cầu khắt khe về nhân sự

Trên cơ sở các tiêuchuẩn được quy định tạiNghị định 185/2026/NĐ-CP,các tỉnh thành ban hành các tiêu chỉ lựachọn trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố phù hợp với từng địa phương. Tại Hà Nội, thành phố khống chế tuổi tối đa của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố không quá 70 tuổi, trường hợp đặc biệt quá 70 tuổi sẽ do UBND xã xem xét, quyết định.

Ban Tổ chức Trung ương cũng vừa ban hành Hướng dẫn 03 về một số nội dung liên quan đến việc sắp xếp, thành lập tổ chức đảng ở thôn, tổ dân phố sau sáp nhập theo chủ trương của Trung ương.

Đáng chú ý, Ban Tổ chức Trung ương yêu cầu đối với công tác nhân sự, hướng dẫn nhấn mạnh việc lựa chọn cán bộ phải thực hiện đúng quy định của Đảng và Nhà nước, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu kế thừa và trẻ hóa đội ngũ. Nhân sự được giới thiệu phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, đạo đức, uy tín, sức khỏe, tinh thần trách nhiệm, năng lực lãnh đạo và khả năng vận động quần chúng. Ban Tổ chức Trung ương cũng lưu ý ưu tiên những cán bộ trẻ, có tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; có năng lực quản trị, trình độ khoa học công nghệ và khả năng đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số ở cơ sở.

Thực tế "trăm dâu đổ đầu tằm" và khoảng trống nhân sự kế cận

Mặc dù quy định mới hướng tới việc trẻ hóa đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, nhưng thực tế, hầu hết các cán bộ không chuyên trách tạicơ sở hiện nay đều đã cao tuổi, nguồn lực kế cận vẫn đang là khoảng trống.

Ông Trần Đình Phú (64 tuổi),Tổ trưởng Tổ dân phố số 16 Phường Kim Liên (Hà Nội) cho biết, theo phương án, các tổ dân phố 14, 15, 16, 17, 18 sẽ sáp nhập làm một. Qua quá trình lấy ý kiến, đa số người dân nhất trí với phương án sáp nhập. Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề xuất về phương án nên giữ tên gọi “Tổ dân phố Nam Đồng”, thay vì đặt tên theo số thứ tự. Theo số liệu tổng hợp, tổ dân phố mới sẽ có khoảng 1.270 hộ dân, quy mô lớn nhất phường Kim Liên.

“Quy mô dân số tăng, khối lượng công việc là một thách thức rất lớn đối với cán bộ không chuyên trách. Bất cứ vấn đề gì từ xích mích nội bộ gia đình đến va chạm hàng xóm, người dân đều gọi tổ trưởng.Tuổi đã ngoài 60, được giao nhiệm vụ thì cố gắng hoàn thành, nhưng quả thực công việc rất vất vả”, ông Phú chia sẻ.

Đồng quan điểm, ông Bùi Quang Chiển (68 tuổi) Tổ trưởng Tổ dân phố số 27, phường Định Công, Hà Nội thẳng thắn chia sẻ: “Tôi muốn xin thôi chức Tổ trưởng từ lâu nhưng mãi vẫn chưa có ai nhận. Trước đây có một cô Tổ phó trẻ, sinh năm 1977, nhưng thấy tình hình công việc vất vả, mất nhiều thời gian quá nên cũng đã xin nghỉ. Tìm người trẻ để thay thế vô cùng khó khăn”.

Ông Chiển thẳng thắn cho rằng,đa số nhân sự không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố là người cao tuổi đã về hưu, nên nhiều công việc có phần chưa “xốc vác”, xử lý nhanh được như người trẻ.

“Tổ trưởng dân phố bị gọi vui là "mõ làng". Có hôm 2 giờ sáng, người dân mất điện, mất nước, vợ chồng cãi vã, hay các vấn đề an ninh trật tự, sổ đỏ... họ đều gọi cho mình. Đến chuyện sinh con, đăng ký khai sinh, thủ tục thế nào nhiều người không biết cũng tìm đến tổ dân phố. Những người làm công tác tại tổ dân phố phải nắm chắc các thủ tục hành chính, cập nhật kiến thức pháp luật...Nhiều nội dung chưa rõ, chúng tôi phải xin khất người dân để tìm hiểu lại, hay hỏi lại phường rồi hướng dẫn họ sau”, ông Chiển bộc bạch.

Nhiều "điểm nghẽn" "cản bước" người trẻ vào công tác tại thôn, tổ dân phố

Không chỉ đặc thù công việc vất vả, tốn nhiều thời gian, hiện nay cán bộ không chuyên trách tại các thôn, tổ dân phố mới đang nhận mức trợ cấp tương đối thấp, do đó chưa đủ sức thu hút người trẻ tham gia vào hoạt động này.

Theo ông Bùi Quang Chiển, nếu thực sự muốn trẻ hóa đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở cơ sở, Nhà nước cần nghiên cứu chuyển đổi từ hình thức "phụ cấp" sang mức "lương đủ sống" cho cán bộ không chuyên trách. Mức thu nhập này ít nhất phải đảm bảo duy trì được cuộc sống cơ bản tại các đô thị lớn, từ đó mới có thể thu hút người trẻ toàn tâm toàn ý cống hiến. “Như bản thân tôi, tiền trợ cấp là 4,9 triệu đồng/tháng, chưa được gọi là lương. Sống ở Hà Nội với 5-6 triệu đồng thì người trẻ không trụ nổi. Muốn họ cống hiến, trước hết phải giúp họ lo được cho gia đình”, ông Chiển băn khoăn.

Nói về việc trẻ hóa đội ngũ cán bộ không chuyên trách tại thôn, tổ dân phố, ông Phú cho biết, điểm nghẽn lớn nhất là khâu đào tạo nguồn kế cận gần như không có. Thậm chí việc vận động những người ngoài 50, chưa đến 60 tuổi mới về hưu tham gia cũng gặp nhiều khó khăn.

“Người trẻ còn bận rộn với gia đình, đi làm kinh tế, không thể ôm đồm công việc tổ dân phố khi chế độ phụ cấp chưa tương xứng với công sức. Chúng tôi – những người về hưu đã có lương hưu và bảo hiểmthì không đặt nặng vấn đề đãi ngộ, coi như làm để phục vụ khu dân cư. Nhưng với lớp trẻ thì khác, họ cần thu nhập để lo cho cuộc sống. Để giải quyết vấn đề này, trước tiên mỗi phường cần có chủ trương trẻ hóa đội ngũ ở các tổ dân phố, mạnh dạn vận động, đưa người trẻ vào để cùng kèm cặp, đào tạo cho quen việc. Bên cạnh đó, những cán bộ đương nhiệm đã lớn tuổi, sức khỏe yếu nên mạnh dạn xin rút để nhường không gian cho nhân sự mới. Các chính sách đãi ngộ cũng cần đủ sức hấp dẫn để người trẻ sẵn sàng tham gia vào công tác tại thôn, tổ dân phố”, ông Phú đề xuất.

Ngoài ra, quy định hiện nay cho phép tổ dân phố quy mô trên 1.000 hộ có tối đa 5 vị trí cán bộ (1 Bí thư, 1 Trưởng ban công tác Mặt trận, 1 Tổ trưởng và 2 Tổ phó). Do đó ông Phú đề xuất ban lãnh đạo phường khi kiện toàn nhân sự nên bố trí mỗi tổ dân phố cũ có một nhân sự, đóng vai trò “cắm chốt” tại địa bàn. Khi có sự việc xảy ra tại khu vực nào, người cán bộ phụ trách ở gần đó nhất sẽ trực tiếp tiếp cận và xử lý ngay. Cách làm này giúp giải quyết công việc nhanh chóng, trôi chảy, đảm bảo tính hài hòa trên toàn địa bàn và quan trọng nhất là giữ được sự gắn kết, sâu sát với nhân dân, đập tan nỗi lo "xa dân".

Gỡ nút thắt: Đãi ngộ xứng đáng và nâng cao năng lực

Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho rằng, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố là người đứng ở vị trí rất đặc biệt,không phải cán bộ chuyên trách theo nghĩa đầy đủ, nhưng lại là “cánh tay nối dài” của chính quyền cơ sở; không phải người đại diện quyền lực hành chính thuần túy, nhưng lại là người dân tìm đến đầu tiên khi có việc ở khu dân cư,vai trò của họ rất quan trọng.

Theo đại biểu Bùi Hoài Sơn, để tổ dân phố sau sáp nhập hoạt động có hiệu quả, các địa phương phải quan tâm bồi dưỡng đội ngũ trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố và những người hoạt động không chuyên trách. Họ cần được tập huấn về kỹ năng vận động nhân dân, hòa giải cơ sở, quản lý cộng đồng, chuyển đổi số, an toàn thông tin, phòng cháy chữa cháy, xây dựng đời sống văn hóa, kỹ năng nắm bắt dư luận xã hội. Cùng với yêu cầu cao hơn, cũng cần có chế độ, chính sách tương xứng hơn để họ yên tâm làm việc.

Nói về chế độ chính sách đối với trưởng thôn và người không chuyên trách sau sáp nhập, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) Nguyễn Hữu Thành cho biết quá trình sắp xếp lại sẽ có một số lượng người dôi dư, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao trình độ của những người không chuyên trách.

Đối với những người dôi dư sẽ được hưởng các chế độ chính sách về tinh giản biên chế theo Nghị định số 154 của Chính phủ. Đối với những cán bộ tiếp tục công tác, chế độ chính sách mới hiện nay được thực hiện theo Nghị định số 185 của Chính phủ là quy chế khoán phụ cấp. Theo đó, chính quyền cấp tỉnh quyết định mức phụ cấp cụ thể đối với từng chức danh của người hoạt động không chuyên trách ở cấp thôn, tổ dân phố, nhằm đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.