Từ mở rộng địa giới đến tầm nhìn 100 năm

Theo KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, những quyết sách quy hoạch lần này sẽ quyết định diện mạo Thủ đô trong cả thế kỷ tới, đồng thời tạo động lực phát triển không chỉ cho Hà Nội mà còn cho cả vùng Thủ đô và đất nước.

Là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là đầu tàu về kinh tế, văn hóa, khoa học và giao lưu quốc tế, Hà Nội luôn giữ vai trò đặc biệt trong chiến lược phát triển quốc gia.

Theo KTS Trần Ngọc Chính, việc Quốc hội quyết định mở rộng địa giới hành chính năm 2008 đã tạo ra bước ngoặt quan trọng khi diện tích Hà Nội tăng từ khoảng 921 km² lên hơn 3.344 km². Không gian phát triển mới này đã tạo dư địa cho thành phố trong gần hai thập kỷ qua.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới với yêu cầu tái cấu trúc không gian đô thị, đổi mới mô hình quản trị và phát triển bền vững, Hà Nội cần một quy hoạch dài hạn hơn. Vì vậy, quy hoạch chung với tầm nhìn 100 năm được xây dựng không đơn thuần là mở rộng đô thị mà nhằm kiến tạo một mô hình phát triển hoàn toàn mới.

Bốn trụ cột định hình Thủ đô tương lai

Theo KTS Trần Ngọc Chính, quy hoạch mới được xây dựng trên bốn trụ cột cốt lõi gồm con người, môi trường, hạ tầng và bản sắc văn hóa. Trong đó, con người được xác định là trung tâm của mọi chính sách. Mọi dự án đầu tư, mọi quyết sách phát triển đều phải hướng đến nâng cao chất lượng sống, tạo ra một đô thị an toàn, văn minh và đáng sống.

Môi trường được xem là nền tảng của phát triển. Những vấn đề tồn tại nhiều năm như ô nhiễm không khí, ngập úng và ùn tắc giao thông cần được giải quyết bằng các giải pháp quy hoạch tổng thể thay vì xử lý cục bộ.

Hạ tầng tiếp tục giữ vai trò động lực phát triển. Theo ông, các tuyến vành đai, đường sắt đô thị, sân bay và hệ thống giao thông liên vùng chính là "mạch máu" của nền kinh tế. Quy mô đầu tư hạ tầng hiện nay được đánh giá là lớn nhất từ trước đến nay, tạo nền tảng để Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới.

Trong khi đó, bản sắc văn hóa được coi là linh hồn của đô thị. Hà Nội phải vừa hiện đại, sáng tạo, vừa bảo tồn được những giá trị nghìn năm văn hiến để không đánh mất bản sắc riêng.

Metro sẽ trở thành "xương sống" của giao thông đô thị

Theo KTS Trần Ngọc Chính, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là ùn tắc giao thông. Hà Nội hiện có gần 1 triệu ô tô và khoảng 7 triệu xe máy. Với mật độ phương tiện rất lớn, việc tiếp tục phát triển giao thông cá nhân sẽ không còn phù hợp.

Ông cho rằng tư duy quy hoạch đã thay đổi, trong đó hạ tầng không chỉ phục vụ phát triển mà phải dẫn dắt sự phát triển đô thị. Đường sắt đô thị sẽ đóng vai trò xương sống của hệ thống giao thông công cộng, kết nối với xe buýt, BRT, taxi điện và các phương tiện giao thông xanh khác. Khi mạng lưới metro được hoàn thiện, áp lực giao thông trong khu vực nội đô sẽ từng bước được giảm bớt.

Tuy nhiên, để các dự án hạ tầng lớn được triển khai đúng tiến độ, Hà Nội cần có cơ chế đặc thù về giải phóng mặt bằng, tái định cư và khai thác hiệu quả giá trị gia tăng từ đất đai sau đầu tư hạ tầng nhằm tạo nguồn lực phát triển lâu dài.

Điểm mới nổi bật trong quy hoạch lần này là mô hình phát triển đô thị đa cực, đa trung tâm. Theo KTS Trần Ngọc Chính, bên cạnh các đô thị vệ tinh như Sơn Tây, Sóc Sơn, Hòa Lạc và Phú Xuyên, Hà Nội sẽ hình thành thêm nhiều cực tăng trưởng mới.

Phía Bắc sông Hồng với Đông Anh và Gia Lâm được định hướng trở thành trung tâm dịch vụ, thương mại và tài chính mới. Trung tâm Triển lãm quốc tế đã và đang tạo lực hút phát triển cho khu vực này, kéo theo các tổ hợp thương mại, không gian công cộng và dịch vụ hiện đại.

Trong khi đó, Hòa Lạc sẽ trở thành đô thị khoa học - công nghệ với Đại học Quốc gia Hà Nội, Khu công nghệ cao cùng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây được kỳ vọng là cực tăng trưởng quan trọng, góp phần giảm áp lực dân số và hạ tầng cho khu vực nội đô.

Đáng chú ý, ý tưởng xây dựng siêu đô thị thể thao Olympic quy mô khoảng 9.000 ha cũng được đánh giá là bước đi táo bạo nhằm nâng tầm vị thế Hà Nội trên bản đồ thể thao và dịch vụ quốc tế.

Đánh thức tiềm năng sông Hồng

Theo KTS Trần Ngọc Chính, ở nhiều quốc gia, dòng sông chính là biểu tượng của thành phố. Trong khi đó, sông Hồng - dòng sông gắn bó với lịch sử Thăng Long - Hà Nội hàng nghìn năm - vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Ông cho rằng việc quy hoạch đại lộ cảnh quan ven sông Hồng sẽ tạo bước đột phá lớn trong tổ chức không gian đô thị. Theo định hướng này, khu vực ngoài đê và các bãi bồi sẽ ưu tiên phát triển công viên, cây xanh, không gian đi bộ, thể thao và các hoạt động cộng đồng thay vì phát triển nhà ở tràn lan.

Đồng thời, mỗi cây cầu vượt sông sẽ được xem như một công trình kiến trúc mang dấu ấn riêng, góp phần hình thành diện mạo mới cho Hà Nội.

"Trục đại lộ cảnh quan ven sông Hồng không chỉ kết nối hai bờ sông mà còn mở ra một không gian phát triển mới, hiện thực hóa khát vọng đưa sông Hồng trở thành biểu tượng của Thủ đô trong thế kỷ XXI", KTS Trần Ngọc Chính nhận định.