Nghị định hướng dẫn thi hành Điều 4, Điều 5, khoản 2 Điều 9, khoản 3 Điều 12, Điều 13, Điều 15, khoản 2 Điều 16, Điều 17 và khoản 2 Điều 24 của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15.

Về các hành vi gây lãng phí, ngoài những hành vi đã được quy định trong Luật, Nghị định bổ sung và làm rõ nhiều hành vi cụ thể trong tổ chức bộ máy, quản lý nhân lực, đầu tư công, quản lý tài sản công và khai thác tài nguyên.

Trong lĩnh vực tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng lao động khu vực nhà nước, các hành vi bị xác định là gây lãng phí gồm: thành lập hoặc tổ chức lại cơ quan, đơn vị không đúng điều kiện, tiêu chí, trình tự, thủ tục hoặc thẩm quyền theo quy định; bố trí số lượng cấp phó vượt quy định; giao biên chế không đúng căn cứ pháp luật; tuyển dụng, tiếp nhận công chức, viên chức không đúng thẩm quyền hoặc không căn cứ nhu cầu thực tế, vị trí việc làm, chỉ tiêu biên chế, quỹ tiền lương và nguồn lực tài chính.

Nghị định cũng xác định là hành vi gây lãng phí đối với việc ký hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ không đúng quy định; áp dụng chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài không đúng pháp luật; điều động, luân chuyển, biệt phái công chức không căn cứ vào năng lực và nhu cầu thực tế, dẫn đến không bố trí, sử dụng hiệu quả hoặc không đạt mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Bên cạnh đó, việc đào tạo, bồi dưỡng không gắn với vị trí việc làm, kế hoạch sử dụng và phát triển nguồn nhân lực cũng được xác định là hành vi gây lãng phí.

Đối với lĩnh vực đầu tư công và quản lý tài sản công, Nghị định quy định hành vi cố ý đầu tư xây dựng, quản lý hoặc sử dụng tài sản công, vốn đầu tư công không đúng quy định, làm kéo dài thời gian, tiến độ thực hiện dự án so với kế hoạch được phê duyệt là hành vi gây lãng phí.

Trong quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên, năng lượng, các hành vi như khai thác nước vượt hạn ngạch được cấp gây hạn hán, thiếu nước; phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư dự án có sử dụng đất khi không bảo đảm điều kiện về năng lực, dẫn đến đất bị bỏ hoang hoặc chậm đưa vào sử dụng, thuộc diện phải thu hồi theo quy định của pháp luật đất đai cũng bị coi là hành vi gây lãng phí.

Nghị định đồng thời quy định tổ chức, cá nhân có hành vi gây lãng phí được xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm theo quy định tại khoản 3 Điều 37 của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí và các quy định pháp luật có liên quan.

Bên cạnh việc quy định các hành vi gây lãng phí, Nghị định cũng làm rõ các hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện công tác tiết kiệm, chống lãng phí.

Theo đó, các hành vi vi phạm bao gồm việc không ban hành hoặc ban hành chậm Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí; ban hành chương trình không đầy đủ nội dung theo quy định; không tổ chức thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ, không đúng tiến độ các nhiệm vụ, chỉ tiêu, giải pháp tiết kiệm, chống lãng phí đã đề ra; không phân công trách nhiệm thực hiện.

Nghị định cũng quy định các hành vi vi phạm trong công tác báo cáo như không thực hiện báo cáo, báo cáo không đúng thời hạn, không đầy đủ nội dung hoặc cố ý báo cáo sai sự thật, không trung thực về kết quả và số liệu liên quan đến công tác tiết kiệm, chống lãng phí.

Đối với cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí, các hành vi như không cập nhật, cập nhật không đầy đủ, không đúng thời hạn hoặc cố ý cập nhật thông tin, dữ liệu không chính xác đều được xác định là hành vi vi phạm.

Ngoài ra, Nghị định quy định các hành vi vi phạm về công khai thông tin như không thực hiện công khai, công khai không đúng thời hạn, không đúng hình thức, không đầy đủ nội dung hoặc cố ý công khai thông tin không trung thực.

Một số nhóm hành vi khác cũng được quy định cụ thể, gồm: không lấy ý kiến cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trước khi quyết định các biện pháp tiết kiệm, chống lãng phí theo quy định về thực hiện dân chủ ở cơ sở; cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong hoạt động thanh tra, kiểm toán, kiểm tra; không cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu theo yêu cầu của cơ quan kiểm tra; không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ kết luận kiểm tra; cản trở việc xác minh, giải quyết khiếu nại, tố cáo; vi phạm quy định về bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và người thân của họ; không triển khai hoặc triển khai không đúng quy định Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí.

Về trách nhiệm kiểm tra, Nghị định giao Bộ Tài chính thực hiện kiểm tra việc chấp hành và tổ chức thực hiện pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí trên phạm vi cả nước đối với các nội dung thuộc thẩm quyền theo quy định.

Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan, tổ chức ở trung ương và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm kiểm tra việc chấp hành và tổ chức thực hiện pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí đối với các cơ quan, tổ chức, đơn vị và doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực công, phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi gây lãng phí trong hoạt động của bộ máy nhà nước và các lĩnh vực liên quan.