Theo Đề án sắp xếp, tổ chức lại thôn của UBND xã Sơn Tây Hạ, tỉnh Quảng Ngãi, thôn Ka Năng sẽ được sáp nhập với thôn Ra Tân và thôn Bà He để hình thành thôn mới mang tên Ka Năng. Sau sáp nhập, thôn mới dự kiến có 293 hộ dân với 1.030 nhân khẩu, trở thành một trong những thôn có quy mô dân số lớn của địa phương.

Hiện nay, Ka Năng là thôn có quy mô nhỏ nhất trong ba thôn dự kiến hợp nhất. Đây cũng là khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số và điều kiện đi lại còn nhiều khó khăn.Người dân thôn Ka Năng chủ yếu là đồng bào Ca Dong và H'rê, thu nhập chính là từ sản xuất nông - lâm nghiệp với các loại cây trồng như keo, dứa, khoai lang Nhật Bản, tiêu và cà phê. Các cụm dân cư nằm rải rác trên địa hình đồi núi khiến việc tập hợp người dân tham gia họp thôn vốn đã không dễ dàng, nay sẽ càng khó hơn khi quy mô địa bàn được mở rộng.

Ông Đinh Văn Loại, Trưởng thôn, Bí thư Chi bộ thôn Ka Năng cho biết: "Xã cũng định hướng lấy Nhà văn hóa thôn Ka Năng làm điểm để có máy móc, nhất là máy tính bàn, thuận lợi cho việc thực hiện các thủ tục giấy tờ. Sắp tới, trước hết là họp các thôn, khu dân cư để chuẩn bị sáp nhập thôn. Trên cương vị Bí thư Chi bộ, bản thân tôi phải gương mẫu trước, sau đó đến gia đình, thực hiện gương mẫu các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng để bà con noi theo".

Những băn khoăn của ông Loại cũng là điều nhiều cán bộ cơ sở tại các xã miền núi tỉnh Quảng Ngãi đang tính đến khi thực hiện chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Xã Sơn Tây Hạ được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Sơn Tinh, Sơn Màu và Sơn Lập trước đây. Toàn xã có hơn 5.600 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 93% dân số. Địa bàn rộng hơn 136 km², chủ yếu là đồi núi, nhiều khu vực thường xuyên bị chia cắt vào mùa mưa bão. Trong điều kiện như vậy, việc sắp xếp thôn không thể chỉ căn cứ vào tiêu chí số hộ dân.

Theo đề án của địa phương, từ 12 thôn hiện có sẽ sắp xếp còn 8 thôn. Tuy nhiên, không phải tất cả các thôn đều được đưa vào diện sáp nhập. Các thôn Mang Rễ, Xà Ruông, Nước Kỉa, Hà Lên và Tà Vinh được đề xuất giữ nguyên do có địa hình phức tạp, dân cư phân tán và khoảng cách xa trung tâm xã.

Ông Cao Quốc Tiến, Bí thư Đảng ủy xã Sơn Tây Hạ cho biết, địa phương đã rà soát kỹ từng khu vực trước khi xây dựng phương án. Đối với những thôn ở xa trung tâm, địa hình phức tạp và dân cư phân tán, địa phương đề xuất áp dụng cơ chế đặc thù theo quy định.

Ông Cao Quốc Tiến cho biết thêm: "Khi thực hiện sáp nhập thôn, đối với các thôn ở xa, quãng đường về đến trung tâm xã có nơi lên đến 25 km đường núi. Trong khi đó, nguồn cán bộ ở thôn cũng rất khó khăn. Theo yêu cầu của giai đoạn mới này, cán bộ phải am hiểu công nghệ thông tin nên đây thực sự là bài toán khó cho xã trong việc lựa chọn cán bộ thôn thời gian tới. Tuy nhiên, mọi việc sẽ được thực hiện từng bước. Hiện nay, chuyển đổi số đã được triển khai đến tận thôn với các tổ công nghệ số cộng đồng. Sắp tới, xã sẽ cấp máy tính cho tất cả các thôn để thực hiện những thủ tục hành chính cơ bản nhất".

Thực tế tại xã Sơn Tây Hạ cho thấy, nếu chỉ áp dụng tiêu chí quy mô hộ dân một cách cứng nhắc, nhiều thôn sau sáp nhập có thể trở thành những địa bàn quá rộng, gây khó khăn cho công tác quản lý, tuyên truyền và triển khai nhiệm vụ ở cơ sở. Đây cũng là lý do tỉnh Quảng Ngãi xác định việc sắp xếp phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu tinh gọn bộ máy với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Không chỉ ở miền núi, tại khu vực đô thị, việc sắp xếp cũng được tính toán trên cơ sở đặc điểm dân cư và đời sống cộng đồng. Tại phường Đức Phổ, từ 25 tổ dân phố hiện nay sẽ giảm còn 15 tổ dân phố sau sắp xếp. Địa phương đang triển khai lấy ý kiến người dân trước khi hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Ông Trần Ngọc Sang, Chủ tịch UBND phường Đức Phổ cho biết, việc sắp xếp được nghiên cứu kỹ lưỡng trên cơ sở địa giới hành chính, văn hóa và phong tục tập quán của người dân.

Ông Trần Ngọc Sang nói: "Trong quá trình sắp xếp các tổ dân phố, Ban Thường vụ cũng như lãnh đạo UBND và các cơ quan đã tính toán rất kỹ về yếu tố địa lý cũng như phong tục, tập quán của người dân. Việc sắp xếp các tổ dân phố được thực hiện theo nguyên tắc: những tổ dân phố không đủ số hộ theo quy định sẽ sáp nhập với tổ dân phố liền kề, có địa giới hành chính tiếp giáp và phong tục, tập quán tương đồng".

Theo phương án tổng thể đã được UBND tỉnh Quảng Ngãi phê duyệt, toàn tỉnh sẽ giảm 549 thôn, tổ dân phố. Sau sắp xếp, toàn tỉnh còn 1.161 thôn, tổ dân phố, giảm hơn 32% số đầu mối.Tuy nhiên, phía sau những con số ấy không chỉ là việc giảm số lượng thôn, tổ dân phố. Mục tiêu lớn hơn là xây dựng hệ thống quản lý tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo ông Trần Đình Dũng, Phó Trưởng phòng Xây dựng chính quyền, Sở Nội vụ tỉnh Quảng Ngãi, trong quá trình triển khai, tỉnh đặc biệt chú trọng các yếu tố văn hóa, dân tộc, tôn giáo và đặc thù địa lý nhằm tạo sự đồng thuận của người dân.

"Tiêu chí chung của Chính phủ quy định, đối với thôn là từ 300 hộ trở lên, còn đối với tổ dân phố là từ 350 hộ trở lên. Ngoài ra, tùy điều kiện đặc thù của từng địa phương, Chính phủ giao cho tỉnh hướng dẫn cụ thể. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng đặc biệt khó khăn hoặc khu vực có địa hình chia cắt phức tạp, trong quá trình sắp xếp vẫn phải chú ý đến các yếu tố tôn giáo, dân tộc và văn hóa để sau sắp xếp, các đơn vị hoạt động đồng bộ hơn, tạo thuận lợi cho công tác quản lý, điều hành ở cơ sở",ông Trần Đình Dũng nói.

Sắp xếp thôn, tổ dân phố không đơn thuần là giảm đầu mối hay tinh giản bộ máy. Đây còn là quá trình tính toán kỹ lưỡng để bảo đảm vừa đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới, vừa giữ gìn sự gắn kết cộng đồng, bản sắc văn hóa và tạo thuận lợi cho người dân trong đời sống hằng ngày. Chỉ khi hài hòa được các yếu tố ấy, việc sắp xếp mới thực sự phát huy hiệu quả và tạo nền tảng cho chính quyền cơ sở hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn trong thời gian tới.