Điều đáng nói, nghịch lý nằm ở chỗ địa phương này được đánh giá có trữ lượng vật liệu xây dựng rất dồi dào, đủ đáp ứng nhu cầu trong nhiều năm tới. Vì sao vẫn thiếu vật liệu? Trách nhiệm thuộc về ai? Và đâu là lời giải để không còn cảnh công trình chậm tiến độ vì thiếu đất, thiếu cát?

Ông Nguyễn Tường Duy, Bí thư Đảng ủy xã Đông Sơn, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, nguồn vật liệu xây dựng thông thường, nhất là đất san lấp, nhiều thời điểm không đáp ứng yêu cầu thi công, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ các dự án trọng điểm của tỉnh. Ông Nguyễn Tường Duy đề nghị Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ngãi làm rõ nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng thiếu vật liệu; trách nhiệm của chủ đầu tư, cơ quan quy hoạch, dự báo nhu cầu và đơn vị cấp phép; đồng thời nêu giải pháp trước mắt cũng như lâu dài để bảo đảm nguồn cung ổn định.

"Nguyên nhân chính, cốt lõi dẫn đến vấn đề thiếu hụt vật liệu xây dựng là gì? Trách nhiệm của các bên, của các cơ quan, đơn vị liên quan, bao gồm chủ đầu tư, cơ quan quy hoạch, dự báo nhu cầu và cơ quan cấp phép. Từ đó đồng chí cũng nêu rõ giải pháp trước mắt và lâu dài để chúng ta có thể bảo đảm ổn định nguồn cung đối với vật liệu xây dựng thông thường, đặc biệt là đất san lấp", ông Nguyễn Tường Duy nói.

Ông Nguyễn Phúc Nhân, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ngãi cho biết, nhu cầu vật liệu xây dựng thông thường của tỉnh giai đoạn 2026-2030 khoảng 61 triệu m³. Trong khi đó, theo quy hoạch, toàn tỉnh có 176 mỏ đá, 227 mỏ cát và 327 mỏ đất san lấp, với tổng trữ lượng khoảng 700 triệu m³, hoàn toàn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển.

Hiện tỉnh Quảng Ngãi có 105 mỏ đang được cấp phép khai thác với tổng công suất khoảng 16 triệu m³ mỗi năm. Những năm gần đây, Quảng Ngãi liên tục đấu giá các khu vực khoáng sản, cấp thêm giấy phép khai thác và áp dụng cơ chế đặc thù chỉ định mỏ cho nhiều dự án trọng điểm.

Theo ông Nguyễn Phúc Nhân, nguyên nhân thiếu vật liệu không phải do thiếu tài nguyên mà vì nhiều dự án lớn triển khai cùng thời điểm khiến nhu cầu tăng đột biến, trong khi quá trình đấu giá, cấp phép và hoàn thiện thủ tục khai thác còn kéo dài. Bên cạnh đó, công tác dự báo nhu cầu và điều phối nguồn vật liệu giữa các ngành, địa phương với chủ đầu tư chưa thật sự hiệu quả.

Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ngãi cũng phân định rõ trách nhiệm của từng đơn vị. Chủ đầu tư phải chủ động dự báo nhu cầu; Sở Xây dựng nâng cao chất lượng dự báo, cân đối cung - cầu và quy hoạch vật liệu xây dựng; Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi đẩy nhanh đấu giá, cấp phép khai thác; chính quyền cấp xã tập trung giải phóng mặt bằng để các mỏ sớm đi vào hoạt động.

Theo ông Nguyễn Phúc Nhân, giải pháp quan trọng nhất hiện nay là rút ngắn thủ tục, đẩy nhanh đấu giá quyền khai thác khoáng sản và chủ động chuẩn bị nguồn vật liệu trước khi các dự án khởi công.

Ông Nguyễn Phúc Nhân cho biết thêm: "Đối với tỉnh chúng ta có một đặc thù là trữ lượng vật liệu xây dựng rất dồi dào. Qua theo dõi cho thấy ngoài quy hoạch và trữ lượng hiện có, chúng ta vẫn còn nguồn trữ lượng rất lớn. Vấn đề đặt ra là để bảo đảm vật liệu xây dựng thông thường không bị thiếu, chúng ta cần phải đi trước một bước. Bởi vì từ khi quy hoạch đến khi hoàn thành các thủ tục, rồi đến lúc có thể đưa vật liệu vào cung cấp cho thị trường là một quá trình có độ trễ rất lớn, nhanh nhất cũng có thể mất khoảng một năm. Do đó, chúng ta cần phải chuẩn bị trước một bước".

Ông Nguyễn Đức Tuy, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Ngãi nhìn nhận, vật liệu xây dựng đang là một trong những điểm nghẽn lớn nhất cản trở phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Theo ông Tuy, Quảng Ngãi không hề thiếu đất, cát hay đá, nhưng lại thiếu vật liệu phục vụ thi công vì những vướng mắc trong quản lý và cấp phép khai thác.

Ông Nguyễn Đức Tuy dẫn chứng, ở khu vực phía Đông tỉnh Quảng Ngãi, nhiều dự án phải vận chuyển đất từ khoảng cách rất xa, làm tăng chi phí và kéo dài tiến độ. Trong khi đó, tại khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi, nhiều mỏ đã thu hồi để rà soát từ nhiệm kỳ trước nhưng gần bốn năm vẫn chưa hoàn tất thủ tục đưa trở lại khai thác. Điển hình như dự án Tỉnh lộ 676 cần khoảng 170.000 m³ đất san lấp nhưng mới đáp ứng được khoảng 50.000 m³.

Nhiều doanh nghiệp đã đủ điều kiện được cấp phép theo quy định mới, hồ sơ cũng đã được các sở chuyên môn thẩm định nhưng vẫn bị ách lại do cách hiểu và cách áp dụng quy định cũ. Thường trực HĐND tỉnh Quảng Ngãi sẽ giám sát từng mỏ khoáng sản, từng hồ sơ cụ thể để xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Ông Nguyễn Đức Tuy, Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Ngãi đề nghị UBND tỉnh kiên quyết xử lý những cán bộ trì trệ, né tránh trách nhiệm.

Ông Nguyễn Đức Tuy cho biết: "Vấn đề ở đây là công tác cán bộ trong việc thực thi công vụ chưa nghiên cứu đầy đủ các quy định mới của Trung ương, chưa giải quyết những điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc mà cứ làm máy móc, theo tư duy cũ. Hiện nay, ở cấp này vẫn đang diễn ra tình trạng đó. Do đó, tôi đề nghị các đồng chí ở UBND tỉnh và các đồng chí nghiên cứu lại. Đồng chí nào không làm được thì đứng sang một bên để các đồng chí khác làm. Bây giờ, vấn đề này rất bức xúc rồi. Nếu không giải quyết được vấn đề này thì không đầu tư được, vốn đầu tư công không giải ngân được, không tăng GRDP được, không phát triển, tăng trưởng kinh tế được".

Muốn tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư công và tạo dư địa tăng trưởng, Quảng Ngãi cần một cơ chế linh hoạt hơn trong cấp phép, điều phối và chuẩn bị nguồn vật liệu trước một bước, thay vì chỉ chờ đến khi công trình khởi công mới bắt đầu tìm nguồn cung.