Bài học lớn nhất phương Tây rút ra từ cuộc xung đột Ukraine

Theo một quan chức quân sự Đức, một trong những bài học quan trọng mà phương Tây rút ra từ cuộc xung đột Ukraine là tốc độ đổi mới và khả năng thích ứng trong tác chiến có thể trở thành yếu tố quyết định trên chiến trường. Các nước đối tác của Ukraine đang học hỏi từ cuộc xung đột này nhằm chuẩn bị cho nguy cơ xảy ra chiến tranh trong tương lai. Trong bối cảnh NATO xem xét lại định hướng lâu nay là ưu tiên phát triển những loại vũ khí có chất lượng vượt trội, Trung tướng Heico Hübner, Phó Tư lệnh Lục quân Đức cho rằng, tốc độ phát triển và triển khai vũ khí có thể là yếu tố quyết định thắng thua.

"Theo quan điểm của tôi, cuộc xung đột ở Ukraine đã chứng minh một bài học cốt lõi, đó là tốc độ đổi mới quân sự bản thân nó đã trở thành một yếu tố quyết định sức mạnh quân sự", ông Hübner cho hay.

Phát biểu tại một hội nghị thượng đỉnh về máy bay không người lái ở Latvia, ông Hübner nhấn mạnh: "Vấn đề không còn đơn thuần là ai phát triển được công nghệ tốt hơn, mà câu hỏi quan trọng là ai có thể mở rộng quy mô đổi mới và tích hợp công nghệ đó vào lực lượng vũ trang nhanh hơn".

Theo ông Hübner: "Năng lực răn đe ngày nay không còn chỉ dựa vào quy mô lực lượng mà còn phụ thuộc vào tốc độ, sự kết nối và đặc biệt là khả năng thích ứng. Lực lượng vũ trang nào có thể chuyển hóa các đổi mới công nghệ thành hiệu quả tác chiến nhanh nhất sẽ nắm giữ lợi thế quyết định".

Ông Hübner cho rằng cuộc xung đột ở Ukraine đang làm thay đổi căn bản tốc độ mà các lực lượng có thể phát hiện và tấn công mục tiêu.

"Chúng ta đang chứng kiến sự chuyển đổi mang tính nền tảng trong tác chiến trên bộ. Chiến trường ngày càng trở nên rõ ràng hơn. Các thiết bị cảm biến, máy bay không người lái, hệ thống trinh sát điện từ và công nghệ xử lý dữ liệu bằng trí tuệ nhân tạo (AI) đang rút ngắn thời gian từ khi phát hiện mục tiêu đến khi khai hỏa từ mức tính bằng giờ xuống chỉ còn vài phút, thậm chí là vài giây", ông Hübner nói.

Theo ông, cuộc xung đột đã cho thấy thành công trên chiến trường phụ thuộc vào việc bên nào có thể xử lý, chuyển hóa thông tin thành quyết định nhanh hơn và hành động kịp thời hơn. Nói cách khác, bên nào có thể chuyển các đổi mới công nghệ thành năng lực tác chiến thực tế nhanh hơn đối phương thì bên đó sẽ giành lợi thế.

Ukraine đã triển khai nhiều biện pháp nhằm đẩy nhanh quá trình phát hiện mục tiêu, ra quyết định và tiến hành tấn công, trong đó nổi bật là hệ thống Delta.

Nền tảng này hợp nhất dữ liệu tình báo từ vệ tinh, các đơn vị chiến đấu và luồng hình ảnh từ máy bay không người lái, kết nối các cảm biến trên chiến trường, UAV, chỉ huy tác chiến và hệ thống vũ khí thành một mạng lưới thống nhất. Nhờ đó, thời gian từ lúc phát hiện mục tiêu, ra quyết định đến khi tiến hành tấn công được rút ngắn đáng kể.

Nhiều lực lượng quân sự trên thế giới ngày càng nhận thức rõ tầm quan trọng của tốc độ tác chiến trên chiến trường hiện đại. Năm 2025, Đại úy Paul Dolan, sĩ quan huấn luyện tình báo cấp tiểu đoàn tại Trung tâm Huấn luyện Quốc gia của Lục quân Mỹ, nhận định rằng: "Ukraine đã chứng minh hiệu quả sát thương của quy trình xác định mục tiêu trên chiến trường hiện đại". Ông cho biết việc kết nối nhanh giữa các cảm biến và hệ thống hỏa lực đã rút ngắn đáng kể chuỗi tiêu diệt mục tiêu đến mức nhiều trường hợp sau khi phát hiện mục tiêu là có thể tấn công ngay lập tức.

Trong bối cảnh chu trình tác chiến ngày càng rút ngắn như vậy, khả năng ra quyết định nhanh chóng trở thành yếu tố then chốt.

Vương quốc Anh là một trong những quốc gia đã bắt đầu áp dụng những bài học từ chiến trường Ukraine. Năm 2025, Bộ Quốc phòng Anh công bố hợp tác với tập đoàn dữ liệu của Mỹ là Palantir nhằm phát triển các năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo đã được thử nghiệm tại Ukraine, với mục tiêu đẩy nhanh quá trình ra quyết định, lập kế hoạch quân sự và xác định mục tiêu. Đánh giá Chiến lược Quốc phòng Anh năm 2025 cũng xem xét thêm bài học này, nhấn mạnh các hệ thống tự động và trí tuệ nhân tạo là những thành phần thiết yếu để bảo đảm các hệ thống quân sự có thể vận hành "ở tốc độ của máy móc", qua đó rút ngắn tối đa thời gian ra quyết định và nâng cao hiệu quả tác chiến.

Đổi mới và thích ứng đang trở thành lợi thế quân sự mới

Ông Andris Sprūds, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Latvia và hiện là một nghị sĩ thì cho rằng một trong những bài học quan trọng mà các đồng minh cần học từ Ukraine là tư duy của các công ty khởi nghiệp, tinh thần đổi mới và tham vọng hành động nhanh. Ông nhấn mạnh rằng: "Quy trình thực hiện cũng quan trọng không kém kết quả cuối cùng hay chính sản phẩm được tạo ra. Vì vậy, việc thúc đẩy tốc độ trong quy trình và xây dựng tư duy hành động nhanh ở mọi cấp độ là điều vô cùng quan trọng".

Trong khi đó, Đô đốc Pierre Vandier, Tư lệnh tối cao Lực lượng Chuyển đổi của NATO cũng nhận định hồi đầu năm nay: "Công nghệ rất quan trọng. Nhưng điều tạo nên khác biệt ngày nay không chỉ là mức độ tiên tiến của công nghệ. Điều quyết định là tốc độ tích hợp, tốc độ thích ứng và khả năng nhanh chóng chuyển các đổi mới thành hiệu quả tác chiến".

Theo các chuyên gia, Ukraine đã chứng minh khả năng thử nghiệm, sản xuất và cải tiến vũ khí với tốc độ nhanh hơn đáng kể so với cách thức mà nhiều quân đội phương Tây thường áp dụng.

Ông Hübner nói: "Ukraine đã cho thấy chu kỳ đổi mới công nghệ hiện nay diễn ra nhanh đến mức nào. Việc thích ứng không còn mất nhiều năm như trước đây mà trong nhiều trường hợp chỉ diễn ra trong vòng vài tuần". Theo ông, đây mới chính là thách thức chiến lược lớn nhất mà cả châu Âu và Mỹ phải đối mặt. Mối lo ngại này cũng được chia sẻ rộng rãi trong NATO. Cuộc xung đột ở Ukraine cho thấy quy trình phát triển, thử nghiệm, mua sắm, triển khai và nâng cấp vũ khí của phương Tây chưa đủ nhanh để theo kịp tốc độ của chiến tranh hiện đại.

Tướng Sir John Stringer, Phó Tư lệnh Tối cao Đồng minh NATO tại châu Âu cho biết, trên tiền tuyến Ukraine không chỉ có các đơn vị vận hành máy bay không người lái, mà còn có sự tham gia chặt chẽ của các chuyên gia công nghệ và năng lực công nghiệp quốc phòng, tạo nên một hệ thống liên tục rút kinh nghiệm từ thực tế chiến trường và nhanh chóng biến những bài học đó thành các cải tiến cụ thể, thay vì chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu hay đánh giá.

Theo ông Stringer, đây là điều mà phương Tây cần học hỏi. Phát biểu tại Latvia, ông Stringer nhấn mạnh rằng một trong những ưu tiên hàng đầu của phương Tây phải là "đẩy nhanh quá trình phát triển năng lực quân sự với tốc độ được tính bằng vài tuần hoặc vài tháng, thay vì tính bằng nhiều năm hay nhiều thập kỷ". Ông cho rằng các loại vũ khí trong tương lai không nhất thiết phải đạt mức hoàn hảo tuyệt đối, mà cần đáp ứng bốn tiêu chí: "đủ tốt, được bàn giao đủ nhanh, có chi phí đủ thấp và được sản xuất với số lượng đủ dùng".

Sau hơn bốn năm xung đột, Ukraine không chỉ làm thay đổi cách sử dụng UAV, trí tuệ nhân tạo hay tác chiến điện tử mà còn buộc NATO phải nhìn nhận lại toàn bộ quy trình phát triển, mua sắm và triển khai năng lực quân sự. Trong chiến tranh hiện đại, lợi thế có thể không còn thuộc về bên sở hữu loại vũ khí tiên tiến nhất mà thuộc về bên có khả năng đổi mới và thích ứng nhanh nhất.