Điều này có thể tối ưu hóa quỹ đất đô thị, giảm bức xạ nhiệt và tạo cảnh quan sinh thái đồng bộ cho Thủ đô. Tuy vậy, liệu chất lượng công trình có bị ảnh hưởng? Cần lưu ý gì khi triển khai thực hiện?

Dù thường xuyên đi xe buýt, nhưng mấy ngày gần đây, bà Bùi Thị Hảo (phường Cửa Nam, Hà Nội) vẫn khá ngạc nhiên, xen lẫn thú vị khi thấy phía sau nhà chờ xe buýt trên phố Lý Thường Kiệt đang được phủ xanh bằng những chậu cây sử quân tử, khá bắt mắt.

"Nếu làm được như thế rất tốt, vì bây giờ một số đường phố đang rất thiếu cây xanh rất nhiều. Hơn nữa các bến xe buýt này, tôi thấy còn định phủ xanh cả một số cây cầu, như thế rất tốt, nhất là trong phố cổ, như ở Hồ Gươm, nhiều mảng xanh rất tốt, thu hút rất nhiều khách du lịch", bà Hảo nói.

Ông Bùi Trọng Thành (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) cũng bày tỏ sự đồng tình khi Hà Nội phủ xanh một số nhà chờ xe buýt. Mỗi ngày đi xe buýt, ông Thành thấy thư thái hơn, khi nhà chờ được xanh hóa.

"Nó tạo thêm khí hậu trong lành hơn, chờ xe thư thái hơn, thoải mái hơn, có bóng mát, có cây xanh, có khí oxy cũng dễ chịu hơn khi đứng chờ, những người chờ xe hay đứng nghỉ ngơi thì cũng tốt", ông Khánh cho biết.

Ngoài 3 nhà chờ xe buýt tại phố Lý Thường Kiệt, Lê Thánh Tông, Trần Phú, Hà Nội cũng tiến hành thí điểm trồng, bổ sung cây xanh tại ba trụ đường sắt trên cao trên đường Nguyễn Trãi, trước tòa nhà Royal City; hầm chui Lê Văn Lương - Tố Hữu; cầu vượt Lê Văn Lương - Láng Hạ… nhằm cải thiện cảnh quan đô thị. Đón nhận thông tin này, một số người dân bày tỏ.

"Trồng cây xanh ở trạm xe buýt rất mát, vừa mát vừa đẹp, thế là rất tốt".

"Thêm màu xanh nó tạo không khí mát mẻ, và màu xanh cũng là cho nó đẹp thêm, góp thêm vẻ đẹp cho đường phố".

"Cứ mỗi cây xanh là một lá phổi của Thành phố thì nó sẽ giúp cho cảnh quan được đẹp hơn".

Theo bà Phạm Kim Thu, Trưởng Phòng Kế hoạch, Công ty Công viên Cây xanh Hà Nội, tại các trụ cầu vượt, trụ đường sắp, bộ giàn được lắp độc lập, cách trụ cầu khoảng 50cm, để khi cây sinh trưởng không ảnh hưởng đến kết cấu công trình.

"Cây mà chúng tôi lựa chọn phải đạt tiêu chí, thứ nhất là thường xanh, thứ hai là có hoa, với mục tiêu xanh hóa là một phần, và thứ hai nữa là làm đẹp cho người dân. Ba nhà chờ chúng tôi thí điểm mỗi nhà chờ là một loại cây, cây leo là sử quân tử, cây hoa lan hoàng dương, và cây mai hoàng yến", bà Thu nói.

Ông Trần Anh Tuấn, Phó giám đốc Trung tâm hạ tầng kỹ thuật TP. Hà Nội – đơn vị thực hiện đề án thí điểm xanh hóa nhà chờ xe buýt, trụ đường sắt trên cao, cầu vượt, hâm chui… cho biết, việc thí điểm phủ xanh nhà chờ xe buýt, cầu vượt, hầm chui trên địa bàn nằm trong Đề án tổng thể phát triển về cây xanh, hổ nước cho Thành phố, đã được Thành phố phê duyệt từ tháng 9/2026.

Theo ông Tuấn, trên cơ sở lựa chọn các loài cây phù hợp với cảnh quan, an toàn cho người tham gia giao thông và mang tính chất bền vững lâu dài. "Kỳ vọng của Thành phố là tăng diện tích xanh cũng như các mảng xanh để chống hiệu ứng nhà kính, cũng như giảm bụi, giảm tiếng ồn, cũng như là sản sinh, cung cấp thêm dưỡng khí oxy cho môi trường để phục vụ đời sống con người. Đây là một trong những phần của Đề án về cây xanh".

Theo một số chuyên gia, trong một đô thị đông đúc, những mảng cây xanh, dải hoa được bố trí hợp lý có thể làm dịu cảm giác oi bức, ngột ngạt, tạo thêm khoảng nghỉ cho thị giác giữa những mặt đứng bê-tông và dòng xe liên tục.

Tuy vậy, việc trồng cây leo, nhất là ở những khu vực trụ cầu vượt, hầm chui hay trụ đường sắt trên cao, dù có giàn thép độc lập, đơn vị thực hiện đề án cũng phải làm rõ hiệu quả kỳ vọng và những tác động đến chất lượng công trình.

PGS.TS Nguyễn Quang Đạo, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội phân tích: "Tôi băn khoăn về hiệu quả của phương án, giả thiết rằng anh bao với khảng cách 50 phân, nó che kín đi, nếu nứt trụ cầu anh có biết không. Giả thiết rằng nó hỏng mối cầu anh có biết không. Sau này lại cả một vấn đề nữa. Tôi cho rằng cái các anh phải quan tâm nhiều hơn, anh phải chứng minh được mục tiêu, hiệu quả và anh phải đưa ra nhiều phương án".

Một số chuyên gia cũng cho rằng, việc tăng diện tích cây xanh cho Thành phố là cần thiết, song bên cạnh việc lựa chọn chủng loại cây cho phù hợp, tránh những tác động không đáng có, thì cách thức trồng cũng cần đảm bảo yếu tố an toàn công trình và an toàn với người tham gia giao thông.

Trong bối cảnh quỹ đất công cộng ngày càng hạn chế, việc tích hợp mảng xanh vào các công trình hạ tầng kỹ thuật được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng không gian đô thị, cải thiện cảnh quan và môi trường. Tuy vậy, việc lựa chọn loại cây nào cho phù hợp với cảnh quan và các thực hiện thế nào để không ảnh hưởng đến chất lượng công trình đường bộ là điều cần được quan tâm, lưu ý.

Trong bối cảnh quỹ đất dành cho không gian công cộng, công viên và cây xanh ngày càng hạn chế, việc tận dụng những không gian sẵn có để bổ sung mảng xanh là một hướng đi đáng quan tâm. Thay vì chỉ phục vụ chức năng giao thông hay kỹ thuật đơn thuần, các công trình hạ tầng đô thị hoàn toàn có thể được tích hợp thêm cây xanh, thảm cỏ, vườn hoa để nâng cao hiệu quả sử dụng không gian, cải thiện cảnh quan và góp phần điều hòa môi trường sống.

Thực tế, ở nhiều đô thị, những dải phân cách, đảo giao thông, hành lang kỹ thuật hay khoảng không gian dưới các công trình cầu đường thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ công năng. Trong khi đó, nếu được quy hoạch và tổ chức hợp lý, đây có thể trở thành những khoảng xanh hữu ích, góp phần giảm cảm giác khô cứng của bê tông, đồng thời tạo diện mạo thân thiện hơn cho đô thị.

Tuy nhiên, tích hợp mảng xanh vào công trình hạ tầng không đơn giản là trồng thêm cây ở bất cứ nơi nào còn khoảng trống. Một đô thị xanh không chỉ được đánh giá bằng số lượng cây được trồng, mà còn ở sự phù hợp, tính bền vững và khả năng duy trì an toàn của toàn bộ hệ thống công trình.

Trước hết, việc lựa chọn chủng loại cây cần được tính toán kỹ lưỡng. Mỗi vị trí hạ tầng có điều kiện khác nhau về diện tích đất trồng, độ sâu của lớp đất, khả năng thoát nước, mức độ tiếp xúc với ánh nắng và tác động của phương tiện giao thông.

Vì vậy, cây trồng cần được lựa chọn một cách linh hoạt, tại dải phân cách hẹp cần cây có đặc tính phù hợp với diện tích giới hạn, tán lá không che khuất tầm nhìn, không cản trở hệ thống biển báo, đèn tín hiệu. Những vị trí gần nút giao, đường cong hay lối ra vào càng phải được kiểm soát chặt chẽ về chiều cao và độ rộng của tán cây.

Bên cạnh yếu tố cảnh quan, bộ rễ cũng là vấn đề cần đặc biệt lưu ý. Những loại cây có bộ rễ phát triển mạnh, dễ làm nứt vỡ kết cấu vỉa hè, bó vỉa hoặc ảnh hưởng đến hệ thống thoát nước ngầm có thể khiến chi phí bảo trì tăng lên đáng kể.

Với các công trình đường bộ, việc trồng cây không đúng kỹ thuật còn có nguy cơ tác động đến nền đường, kết cấu mặt đường và những hạng mục kỹ thuật nằm bên dưới. Khi đó, lợi ích về cảnh quan có thể không bù đắp được những chi phí sửa chữa, khắc phục phát sinh.

Đồng thời, cần có sự phối hợp giữa đơn vị quản lý giao thông, cơ quan chuyên môn về cây xanh và đơn vị vận hành công trình. Việc phân công trách nhiệm chăm sóc, cắt tỉa, kiểm tra độ ổn định của cây, xử lý cây sâu bệnh hoặc có nguy cơ gãy đổ cần được xác định rõ.

Nếu chỉ chú trọng khâu trồng mới mà thiếu kinh phí và kế hoạch duy tu, những mảng xanh được kỳ vọng làm đẹp đô thị rất dễ trở thành gánh nặng quản lý, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Trong đó, trách nhiệm của nhà thầu, cảu đơn vị trồng cây xanh, của chủ đầu tư, đơn vị giám sát cần được phân định rõ, cũng như cần có sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất, rõ ràng từ nhiều cơ quan, đơn vị để đạt hiệu quả lâu dài, bền vững...

Một điểm khác cũng cần quan tâm là hiệu quả thực chất của mảng xanh. Không nên chạy theo hình thức, ưu tiên những loại cây tạo cảnh quan tức thời nhưng khó thích nghi với điều kiện đô thị, tiêu tốn nhiều nước hoặc đòi hỏi chăm sóc thường xuyên.

Thay vào đó, nên ưu tiên các loài cây phù hợp khí hậu, có sức sống tốt, ít gây hư hại công trình và có khả năng duy trì lâu dài. Việc thiết kế cũng cần tính đến khả năng thấm nước, thoát nước và bảo đảm tầm nhìn, tránh biến dải xanh thành những khu vực bị bỏ quên hoặc phát sinh bất cập trong quá trình khai thác.

Đô thị xanh không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công viên rộng lớn hay những dự án tốn kém. Đôi khi, đó là việc tận dụng hợp lý từng dải phân cách, từng khoảng trống dưới cầu, từng hành lang kỹ thuật.

Điều quan trọng là phải có quy hoạch, lựa chọn đúng loại cây, thiết kế đúng kỹ thuật và duy trì bằng trách nhiệm lâu dài. Khi cảnh quan và hạ tầng cùng được tính toán ngay từ đầu, mỗi khoảng xanh không chỉ làm đẹp đường phố mà còn góp phần xây dựng một đô thị đáng sống, an toàn và phát triển bền vững.