Từ vườn cà phê, đàn bò sinh sản đến các sản phẩm chế biến sâu từ nông sản bản địa, phụ nữ vùng núi Quảng Ngãi từng bước nâng cao thu nhập, xây dựng sinh kế bền vững và lan tỏa tinh thần tự lực trong cộng đồng.

Năm 2024, chị Y Khương (38 tuổi) người Xơ Đăng ở xã Tu Mơ Rông (tỉnh Kon Tum cũ) mạnh dạn trồng khoảng 6 sào cà phê, mở ra hướng sản xuất mới bên cạnh chăn nuôi bò. Được địa phương hỗ trợ cây giống phù hợp với khí hậu và cán bộ chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật, nhờ đó vườn cà phê của gia đình phát triển tốt. Đến nay, chị duy trì đàn bò 12 con, từng bước đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào cây trồng truyền thống. Điều đáng quý là tinh thần chủ động học hỏi, kiên trì chăm sóc với mong muốn tạo sinh kế lâu dài.

Chị Y Khương bày tỏ: “Xã hỗ trợ giống cà phê và hướng dẫn cách trồng, chăm sóc. Tôi cố gắng chăm sóc vườn thật tốt để nâng cao thu nhập, sau này phát triển thêm diện tích, giúp bà con trong thôn có thêm hướng làm ăn”.

Nếu chị Y Khương chọn cà phê để cải thiện đời sống, thì chị Lê Thị Ánh (45 tuổi), người Ca Dong, ở xã Sơn Tây Thượng lại làm giàu từ chính những nông sản quen thuộc của quê hương. Với vai trò Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất Nông lâm nghiệp và Thương mại Dịch vụ Sơn Bua, chị tổ chức sản xuất, chế biến nông sản, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo việc làm cho người dân địa phương.

Thành lập tháng 12/2020, hợp tác xã xây dựng vùng nguyên liệu chuối, đầu tư nhà xưởng, máy móc, cải tiến quy trình chế biến. Từ trái chuối do người dân trồng, chị cùng các thành viên tạo ra chuối sấy dẻo, mật chuối, rượu chuối; đồng thời tận dụng búp ổi rừng, măng vót để chế biến những sản phẩm mang nét đặc trưng núi rừng. Đến nay, có 7 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Chị Lê Thị Ánh luôn đặt chất lượng, thời gian bảo quản và nhu cầu khách hàng lên hàng đầu, hướng tới thương mại điện tử để mở rộng thị trường.

“Chủ yếu người tiêu dùng họ trải nghiệm và sau trải nghiệm người ta thấy hiệu quả. Khẩu vị của họ thích thì họ quay trở lại. Từ việc trải nghiệm thực tế đó mà hợp tác xã mình thấy có thế mạnh này để tiếp tục theo đuổi. Không những đối với sản phầm trà búp ổi túi lọc mà sắp tới hợp tác xã sẽ ra một sản phẩm cũng từ búp ổi cao cấp hơn”, chị Lê Thị Ánh nói.

Chị Y Phượng, người Gia Rai, Trưởng thôn Cô Xia, xã Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi xây dựng kinh tế hộ gia đình với mô hình kết hợp trồng trọt, chăn nuôi. Sau 7 năm làm trưởng thôn, chị đã vận động người dân phát triển kinh tế, gương mẫu thực hiện trước. Đến nay gia đình chị có 4 héc ta cà phê, trong đó 2 héc ta đã cho thu hoạch, đạt 15 đến 16 tấn quả tươi mỗi năm và 23 con bò. Để chủ động nguồn thức ăn, gia đình trồng cỏ trên 6 sào đất và tận dụng thêm 1 héc ta cỏ của Công ty Thủy điện Đăk Pék. Tổng thu nhập hàng năm đạt khoảng 400 triệu đồng.

Năm 2025, gia đình được hỗ trợ 2 con bò giống trị giá 38 triệu đồng từ Chương trình mục tiêu quốc gia cùng tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, phòng bệnh. Chị Y Phượng chia sẻ, ngày trước trồng cà phê thiếu kỹ thuật, vốn liếng cũng chưa có nên rất vất vả. Sau này tất cả mọi việc sản xuất đều phải tìm hiểu kỹ thuật nên bây giờ có đàn bò, có cà phê, chị cố gắng chăm sóc thật tốt để có thu nhập ổn định:

Chị Y Phượng cho biết thêm: “Kể cả không làm trưởng thôn thì tôi cũng phải tiên phong sản xuất để phục vụ gia đình. Đàn bò thì chắc vẫn duy trì thôi. Năm tới, tôi sẽ mở rộng thêm diện tích cà phê, trồng thêm hơn một héc ta nữa. Ở đây, cây cà phê thực ra có cành, tán rất nhỏ. Mình trồng theo kỹ thuật mới, khoảng cách giữa các cây khoảng một mét. Tôi thấy cây cà phê cho thu nhập khá ổn định, cũng đạt yêu cầu rồi. Ở vùng núi xã Măng Ri lượng mưa nhiều nên lượng nước tưới sẽ giảm, chi phí đầu tư tưới tiêu cũng bớt đi. Nhờ vậy, bà con có thu nhập ổn định hơn”.

Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, địa phương khuyến khích người dân phát huy thế mạnh nông nghiệp như cà phê, cây dược liệu và các sản phẩm đặc hữu; đồng thời đề cao vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên trong phát triển kinh tế để người dân học hỏi, làm theo. Trong đó, địa phương chú trọng phát huy vai trò của phụ nữ dân tộc thiểu số, khuyến khích chị em vượt khó, mạnh dạn thay đổi nếp nghĩ, cách làm, từng bước làm chủ các mô hình kinh tế, hợp tác xã, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống gia đình và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Ông Phạm Xuân Quang cho biết thêm: “Cán bộ, đảng viên, đặc biệt là bí thư chi bộ và những đảng viên cốt cán ở các thôn, làng, là những người rất gương mẫu, đi đầu thực hiện tinh thần đảng viên đi trước. Có nhiều mô hình sản xuất hiệu quả, trong đó có mô hình trồng cà phê của bà Y Phượng. Đây đều là những cán bộ, đảng viên có tinh thần trách nhiệm trong phát triển kinh tế gia đình, trở thành tấm gương để người dân trong cộng đồng, thôn, làng và địa phương noi theo, cùng phát triển kinh tế”.

Thời gian qua, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số vượt khó, làm chủ mô hình kinh tế sáng tạo đang tạo nên sự thay đổi ấy từ chính gia đình và cộng đồng. Họ không chỉ cải thiện cuộc sống mà còn truyền kinh nghiệm, khơi dậy niềm tin để bà con thay đổi nhận thức, mạnh dạn học hỏi và tự tìm hướng vươn lên. Sự thay đổi nếp nghĩ, cách làm được chứng minh bằng thu nhập thực tế, thúc đẩy chuyển dịch từ sản xuất nhỏ lẻ, theo kinh nghiệm sang tiếp cận kỹ thuật, tính toán hiệu quả đầu tư, tìm đầu ra bền vững cho sản phẩm.

Nhiều chương trình hỗ trợ của Nhà nước đã phát huy hiệu quả nhờ kết hợp với tinh thần tự lực, khả năng làm chủ sinh kế của người dân. Khi phụ nữ được tiếp cận nguồn lực, kiến thức và cơ hội, họ góp phần nâng cao kinh tế gia đình, đồng thời phát huy vai trò tổ chức sản xuất, giữ gìn và nâng giá trị nông sản bản địa, thúc đẩy phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Từ những thay đổi ở mỗi gia đình, tinh thần tự lực và khát vọng vươn lên đang tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của miền núi Quảng Ngãi.