Đấu tranhvới tinh thần không ngừng, không nghỉ, không có vùng cấm, không có ngoại lệ

Trong giai đoạn mới, việc tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu phải kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với tinh thần không ngừng, không nghỉ, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời gắn công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với xây dựng, chỉnh đốn Đảng, hoàn thiện thể chế và kiểm soát quyền lực.

Thể chế hóa các định hướng đó, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 1/4/2026 về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới; tiếp đó, Bộ Chính trị ban hành Kế hoạch số 03-KH/TW ngày 18/5/2026 nhằm tổ chức triển khai thực hiện Nghị quyết một cách đồng bộ, hiệu quả.

Đây là những chủ trương, định hướng quan trọng, tạo cơ sở chính trị vững chắc để các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị tiếp tục nâng cao trách nhiệm, quyết tâm và hiệu quả trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới.

Kế hoạch số 03-KH/TW ngày 18/5/2026 đề ra nhiệm vụ quan trọng là tập trung xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, nghiêm minh, nhất quán, rõ trách nhiệm.

Luật sư Phạm Thành Tài, Giám đốc Công ty luật Phạm Danh cho rằng, tham nhũng, lãng phí hay tiêu cực không chỉ xuất phát từ động cơ cá nhân, mà còn phát sinh khi quyền lực thiếu kiểm soát, quy trình thiếu minh bạch, và trách nhiệm giải trình không rõ ràng. Vì vậy, khi thể chế được hoàn thiện, thủ tục được số hóa, dữ liệu được công khai và giám sát được tăng cường, thì quyền lực sẽ được đặt trong “khung kiểm soát”, làm giảm đáng kể không gian cho hành vi vi phạm.

“Bên cạnh đó, phòng ngừa hiệu quả còn giúp giảm đáng kể chi phí phát hiện, xử lý và khắc phục hậu quả sau vi phạm, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của xã hội. Về sự phát triển dài hạn, đây cũng là cơ sở để hình thành văn hóa liêm chính trong khu vực công, bảo đảm tính bền vững trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực.

Đây không chỉ là sự thay đổi về biện pháp, mà là sự thay đổi về tư duy quản trị: Từ xử lý vi phạm sang thiết kế hệ thống phòng ngừa, từ phản ứng sang chủ động, và từ giải quyết cá biệt sang kiểm soát mang tính cấu trúc lâu dài’’, luật sư Phạm Thành Tài đánh giá.

Kế hoạch cũng đề ra nhiệm vụ kiểm soát quyền lực chặt chẽ, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, tăng cường quản lý, giám sát cán bộ, gắn với kiểm soát chặt chẽ, thực chất tài sản, thu nhập của cán bộ, đảng viên.

Luật sư Phạm Thành Tài cho rằng, việc hoàn thiện và thực hiện nghiêm cơ chế kiểm soát quyền lực, đặc biệt trong hệ thống chính quyền 3 cấp hiện nay có ý nghĩa mang tính nền tảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới. Trước hết, đây là giải pháp trực tiếp “khóa chặt” nguy cơ lạm quyền - vốn là gốc phát sinh của nhiều hành vi tham nhũng. Khi quyền lực được phân định rõ ràng, đi kèm cơ chế giám sát chặt chẽ và trách nhiệm giải trình cụ thể, thì mọi quyết định của người có chức vụ, quyền hạn đều phải đặt trong khuôn khổ pháp luật và chịu sự kiểm soát nhiều tầng nấc. Điều này giúp thu hẹp đáng kể “không gian tùy tiện” trong hoạt động công vụ.

Kiểm soát quyền lực ở cả 3 cấp chính quyền góp phần khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo hoặc buông lỏng quản lý giữa các cấp. Trong thực tiễn, chính những “khoảng trống trách nhiệm” này đôi khi sẽ trở thành môi trường thuận lợi cho tham nhũng, tiêu cực hoặc thất thoát tài sản công. Khi cơ chế kiểm soát được vận hành đồng bộ, minh bạch, thì các nguy cơ này sẽ được phát hiện và ngăn chặn sớm hơn.

Về mặt pháp lý và quản trị nhà nước, cơ chế này giúp chuyển trọng tâm từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa rủi ro. Thay vì chỉ can thiệp khi hành vi sai phạm đã xảy ra, hệ thống kiểm soát quyền lực hiệu quả sẽ thiết lập các “hàng rào pháp lý” ngay từ khâu ban hành chính sách, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện, qua đó hạn chế tận gốc các điều kiện phát sinh tiêu cực.

Cú hích để giải phóng các nguồn lực đang bị lãng phí hoặc sử dụng kém hiệu quả

PGS. TS Hoàng Thị Thắm, Trường Đại học Thương mại cho rằng, hiện nay chúng ta đã chuyển từ tư duy xử lý sang kiến tạo thể chế. Nếu trước đây chủ yếu tập trung vào trừng trị (phần ngọn), thì nay nhấn mạnh xây dựng cơ chế phòng ngừa (phần gốc). Đảng hướng tới việc thiết lập một hệ thống để cán bộ “không thể, không dám, không muốn và không cần” tham nhũng, lãng phí.

Đặc biệt, việc khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung sẽ tháo gỡ tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm đang tồn tại ở một bộ phận cán bộ hiện nay. Đây là yếu tố then chốt để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Theo PGS.TS Hoàng Thị Thắm, việc tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay. Nghị quyết là cú hích để giải phóng các nguồn lực đang bị lãng phí hoặc sử dụng kém hiệu quả. Tôi thường nói với sinh viên: Nếu chúng ta ngăn chặn được 1% lãng phí ngân sách mỗi năm, thì số tiền đó đủ để xây dựng thêm hàng ngàn trường học và bệnh viện hiện đại. Đó chính là ý nghĩa nhân văn sâu sắc nhất của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong kỷ nguyên mới.

“Nghị quyết góp phần củng cố lòng tin của nhân dân - nền tảng cho sự trường tồn của quốc gia. Bài học lớn nhất trong lịch sử Đảng là sự gắn bó máu thịt giữa Đảng và nhân dân. Việc siết chặt kỷ cương, làm trong sạch bộ máy chính là để củng cố niềm tin đó”, PGS.TS Hoàng Thị Thắm nhận xét.

Cùng chung ý kiến, TS Lê Trung Kiên, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, phòng chống thamnhũng, lãng phí, tiêu cựcsẽ có một động lực quan trọng, chất xúc tác quan trọng để từ đó yêu cầu về phát triển kinh tế xã hội trong bối cảnh mới tốt hơn, mạnh mẽ hơn, phát triển và thúc đẩy hơn nữa, tăng trưởng cao hơn nữa và bền vững hơn nữa.