“Ngày thế giới phòng chống ma túy” và cũng là “Ngày toàn dân phòng, chống ma túy” ở Việt Nam, 26/6 hàng năm, là dịp để mỗi người dân nhìn nhận, nêu cao nhận thức trong phòng, chống và đấu tranh đẩy lùi tệ nạn ma túy.

Năm nay với chủ đề "Chung một quyết tâm xây dựng xã, phường, đặc khu không ma túy", tháng hành động phòng, chống ma túy năm và ngày toàn dân phòng, chống ma túy, đặt ra yêu cầu phát huy mạnh mẽ vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp; huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân tham gia công tác phòng, chống ma túy.

Đồng thời triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp phòng, chống ma túy theo phương châm “phòng ngừa là cơ bản, đấu tranh, ngăn chặn từ sớm, từ xa là trọng yếu, thường xuyên”, thực hiện hiệu quả yêu cầu “3 giảm, 3 tăng” giảm nguồn cung, giảm nguồn cầu, giảm tác hại của ma túy; tăng hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng nguồn lực đầu tư, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy; tạo khí thế thi đua sôi nổi, lan tỏa sâu rộng tinh thần “Chung một quyết tâm xây dựng xã, phường, đặc khu không ma túy” trong toàn xã hội.

Trao đổi với PV VOV2, chuyên gia tội phạm học, Thượng tá Đào Trung Hiếu cho rằng, đây là một chủ đề rất đúng thời điểm và mang ý nghĩa chiến lược. Nếu trước đây, thường nói đến phòng chống tội phạm ma túy ở phạm vi quốc gia hoặc là cấp tỉnh thì nay mục tiêu ấy đã được cụ thể hóa đến từng xã, phường và đặc khu. Điều đó phản ánh một tư duy quản trị hiện đại, lấy địa bàn cơ sở làm pháo đài, lấy người dân làm trung tâm và lấy cộng đồng làm chủ thể trong cuộc chiến phòng chống ma túy.

Thực tiễn cho thấy, ma túy không chỉ là một loại tội phạm mà còn là nguồn phát sinh của nhiều loại tội phạm khác như giết người, cướp tài sản, trộm cắp, cố ý gây thương tích, bạo lực gia đình, tai nạn giao thông…Vì vậy, việc xây dựng địa bàn không ma túy cũng chính là xây dựng môi trường sống an toàn, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế xã hội, thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Điều quan trọng hơn, trong bối cảnh tội phạm ma túy diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi, công tác phòng chống không chỉ là cuộc chiến nơi biên giới hay các chuyên án lớn. Việc xây dựng một "hệ miễn dịch" vững chắc ngay từ bên trong, từ mỗi gia đình, khu dân cư đến từng cơ sở đã trở thành lá chắn quyết định, tạo tiền đề để giữ vững an ninh, trật tự và kiến tạo những "vùng xanh" không ma túy.

Triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030, Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% xã, phường đạt tiêu chí “địa bàn không ma túy” và từ 15-20% tỉnh, thành phố không ma túy. Để đạt được mục tiêu này, theo Thượng tá Đào Trung Hiếu, bên cạnh phương châm "3 giảm, 3 tăng" của Chính phủ, cần phải tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp mang tính nền tảng. Trước hết là phải chuyển mạnh từ tư duy đánh án sang tư duy phòng ngừa. Bởi đầu tư cho phòng ngừa luôn hiệu quả và ít tốn kém hơn rất nhiều so với xử lý hậu quả. Giải pháp thứ hai được ông Hiếu nhắc tới là xây dựng hệ thống cảnh báo sớm ngay từ cơ sở. Mỗi xã, phường cần nắm chắc tình hình người nghiện, người sau cai, thanh thiếu niên có nguy cơ cao, các điểm kinh doanh dịch vụ nhạy cảm để chủ động phát hiện những dấu hiệu bất thường trước khi hình thành điểm nóng. Thứ ba, cần coi trường học là một mặt trận đặc biệt quan trọng. Công tác giáo dục phòng chống ma túy phải được chuyển từ tuyên truyền khô cứng sang trang bị các kỹ năng thực tế, giúp cho học sinh nhận diện được thủ đoạn dụ dỗ, biết từ chối, biết bảo vệ mình trước những lời mời gọi tưởng như là vô hại.

Ngoài ra, phát huy vai trò người dân cũng là một giải pháp quan trọng. Muốn xây dựng được một địa bàn không ma túy thì phải xây dựng được phong trào toàn dân phát hiện và tố giác tội phạm. Khi người dân tin tưởng chính quyền và sẵn sàng cung cấp thông tin, cùng giám sát cộng đồng thì tội phạm ma túy sẽ rất khó tồn tại. Đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số, cần phải khai thác sức mạnh của công nghệ. Dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo AI, camera thông minh, truy vết giao dịch trên không gian mạng, sẽ giúp lực lượng chức năng phát hiện sớm các đường dây ma túy, nhất là các phương thức mua bán qua mạng xã hội, chuyển phát nhanh hoặc thanh toán điện tử. Cuộc chiến chống ma túy trong thời đại số phải là cuộc chiến của cả con người và công nghệ.

Thượng tá Đào Trung Hiếu cũng bày tỏ sự tin tưởng mạnh mẽ vào việc thực hiện thành công mục tiêu xây dựng các xã, phường, đặc khu không ma túy. Theo ông Hiếu, hiện nay ở nước ta đã có rất nhiều điều kiện thuận lợi trong công cuộc đấu tranh phòng chống ma túy, điển hình như hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện này, lực lượng chuyên trách được tăng cường hơn, công nghệ hiện đại được ứng dụng sâu rộng hơn. Chính quyền địa phương 2 cấp cũng tạo những điều kiện rất thuận lợi nâng để nâng cao hiệu lực quản lý ngay từ cơ sở. Và đặc biệt là quyết tâm chính trị rất cao của Đảng và Nhà nước, cùng sự đồng thuận của nhân dân.

“Tôi tin rằng nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp và giữ được sự vào cuộc thường xuyên của cả hệ thống chính trị, phát huy được vai trò chủ thể của người dân thì mục tiêu xây dựng xã, phường, đặc khu không ma túy hoàn toàn khả thi”. Khẳng định điều này, ông Đào Trung Hiếu cho rằng điều quan trọng nhất không chỉ là xóa tụ điểm, bắt giữ đối tượng phạm tội mà quan trọng hơn là phải làm giảm số người nghiện mới, giảm nhu cầu sử dụng ma túy và giúp người sau cai tái hòa nhập cộng đồng, tạo sinh kế và ngăn ngừa tái nghiện. Khi cắt được cả nguồn cung lẫn nguồn cầu đồng thời xây dựng được một cộng đồng có đủ sức đề kháng trước ma túy thì mới có thể tạo dựng được những địa bàn thực sự an toàn, vững bền và không còn đất sống cho tội phạm ma túy.