Quản trị hợp tác làm rõ hơn vai trò điều phối và dẫn dắt của Nhà nước

Phát biểu tại tọa đàm "Quản trị hợp tác và giá trị tham khảo đối với đổi mới công vụ ở Việt Nam hiện nay" vừa qua, PGS.TS Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, quản trị hợp tác ngày càng giữ vai trò quan trọng và thực tiễn cho thấy, các mô hình hợp tác hiệu quả thường dựa trên sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các bên, bao gồm việc chia sẻ thông tin, nguồn lực, thẩm quyền và cam kết hành động.

Trong tiến trình cải cách toàn diện nền công vụ ở Việt Nam, việc tiếp cận và vận dụng hiệu quả mô hình quản trị hợp tác sẽ góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng quản trị, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Chia sẻ tại tọa đàm, GS. Stephen Greenwood - nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Đồng thuận Chính sách Quốc gia, Đại học Portland State (Hoa Kỳ) - cho biết, quản trị hợp tác là quá trình các chủ thể thuộc khu vực công, khu vực tư và các tổ chức xã hội cùng phối hợp nhằm đạt mục tiêu công. Trong bối cảnh các vấn đề công ngày càng phức tạp và mang tính liên ngành, quản trị hợp tác trở thành cách tiếp cận tất yếu.

Khác với mô hình quản lý thứ bậc truyền thống, quản trị hợp tác đề cao sự phối hợp, chia sẻ trách nhiệm và huy động nguồn lực đa chiều. Sự hợp tác không chỉ diễn ra giữa các cơ quan nhà nước mà còn mở rộng tới doanh nghiệp và tổ chức phi chính phủ, tạo ra mạng lưới hành động đa chiều nhằm xử lý các vấn đề công một cách toàn diện hơn.

Theo GS. Stephen Greenwood, quản trị hợp tác được triển khai dưới hai hình thức chính. Thứ nhất là hợp tác nhằm xây dựng đồng thuận, thường áp dụng khi tồn tại xung đột lợi ích trong quá trình hoạch định chính sách. Cách tiếp cận này tạo không gian đối thoại để các bên thảo luận, thương lượng và tìm giải pháp hài hòa.

Thứ hai là hợp tác trong hành động tập thể, tức phối hợp nguồn lực, chuyên môn và hoạt động của nhiều bên để triển khai chương trình, dự án hoặc cung cấp dịch vụ công. Cả hai hình thức đều góp phần nâng cao chất lượng quản trị, giúp chính sách được chấp nhận rộng rãi hơn, đồng thời tăng tính khả thi và bền vững.

GS. Stephen Greenwood nhấn mạnh, quản trị hợp tác không thay thế vai trò của Nhà nước mà làm rõ hơn vai trò điều phối và dẫn dắt. Yếu tố then chốt là "người triệu tập" - chủ thể có khả năng kết nối các bên liên quan, tạo dựng niềm tin vào tính công bằng và hiệu quả của quá trình hợp tác. Chủ thể này không chỉ xác định đúng các bên tham gia, kể cả những bên có thể hỗ trợ hoặc cản trở, mà còn thiết lập khuôn khổ thảo luận, định hình mục tiêu chung và thúc đẩy tinh thần đồng trách nhiệm.

GS. Stephen Greenwood cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách quản trị và hoàn thiện bộ máy nhà nước, cách tiếp cận quản trị hợp tác có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những thách thức Việt Nam đang gặp phải trong quá trình đổi mới, nhưnguy cơ chồng chéo chức năng, bỏ sót nhiệm vụ, hạn chế về năng lực của chính quyền địa phương và của cán bộ cấp cơ sở đòi hỏi phải có cơ chế phối hợp hiệu quả hơn giữa các chủ thể liên quan.

Vì thế, nhu cầu tiến hành quản trị hợp tác trong chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay là rất cấp thiết, đòi hỏi các cơ quan và các cấp làm việc cùng nhau để tìm ra vấn đề và cách thức giải quyết vấn đề.

Thí điểm doanh nghiệp cung ứng dịch vụ hành chính công

Tại tọa đàm "Thực hiện phân cấp thành công trong kỷ nguyên số - chia sẻ kinh nghiệm giữa Việt Nam và các nước Bắc Âu", bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ) cho rằng, trong mô hình quản trị hợp tác, Nhà nước cần trực tiếp đảm nhiệm các lĩnh vực then chốt như hoạch định chiến lược, bảo đảm an ninh, tư pháp và thực hiện các chức năng cốt lõi trong việc ra quyết định.

Đồng thời, Nhà nước có thể xem xét ủy quyền cho khu vực tư nhân tham gia hỗ trợ ở các khâu kỹ thuật như nhập liệu hoặc các công việc mang tính lặp lại theo quy trình, qua đó góp phần tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành.

Bà Phạm Thị Ngọc Thủy đưa ra bài học từ các nước có nền hành chính tiên tiến. Ví dụ, tại vương quốc Anh, từ năm 2015, cơ quan quản lý hệ thống y tế công NHS của Chính phủ đã ký hợp đồng với công ty tư nhân Capita để cung cấp các dịch vụ hỗ trợ công tác chăm sóc sức khỏe cho người dân: quản lý khâu thanh toán cho các phòng khám; quản lý đăng ký và thay đổi danh sách chứng chỉ hành nghề, luân chuyển hồ sơ bệnh án giữa các phòng khám và vào kho lưu trữ...Điều này đem lại lợi ích như: giảm tải khối lượng công việc hành chính cho bộ máy hành chính công, tiết kiệm chi phí so với xử lý nội bộ, chuẩn hóa các dịch vụ.

Theo bà Phạm Thị Ngọc Thủy, cơ chế ủy quyền hoặc thuê ngoài có kiểm soát giúp mở rộng năng lực cung ứng dịch vụ hành chính công mà không làm tăng biên chế. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò ban hành tiêu chuẩn, giám sát kết quả và quyết định các vấn đề trọng yếu, trong khi khu vực tư nhân có thể đảm nhận những công đoạn mang tính kỹ thuật như hỗ trợ xử lý hồ sơ và vận hành dịch vụ.

"Việc ủy quyền công - tư được áp dụng đối với các khâu lặp lại, có tính kỹ thuật cao, còn quyền phán quyết cuối cùng vẫn thuộc về Nhà nước. Có thể thí điểm mô hình cho phép doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia cung ứng một phần hoặc toàn phần dịch vụ hành chính công trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng", bà Phạm Thị Ngọc Thủy nêu ý kiến.