Trong hai ngày 18 và 19/8, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp Việt Nam tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng tham dự diễn đàn. Đại biểu quốc tế có Quốc Vụ khanh Bộ Tư pháp Vương quốc Campuchia, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Philippines (nước Chủ tịch ASEAN năm 2026); lãnh đạo, quan chức cấp cao và chuyên gia pháp luật đến từ các Bộ Tư pháp, Bộ Pháp luật, Văn phòng Tổng Chưởng lý của toàn bộ các nước thành viên ASEAN; Ban Thư ký ASEAN; đại diện các tổ chức quốc tế, nhà tài trợ.

Phát biểu tại phiên khai mạc sáng 18/8, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho biết, thế giới đang trải qua một giai đoạn chuyển đổi có tính bước ngoặt. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn đang mở ra những chân trời mới, đồng thời nới rộng khoảng cách giữa các nước đi đầu với các nước chậm chuyển đổi. Trước bối cảnh đó, các nước đang phải đối mặt với một nghịch lý lớn của thời đại: đó là rủi ro gia tăng hơn, nhưng dư địa bứt phá cũng mở rộng hơn.

“Từ góc nhìn của Việt Nam, chúng tôi xác định pháp luật là nền tảng của một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận vừa củng cố lòng tin của người dân, doanh nghiệp, vừa là điều kiện để công nghệ mới được ứng dụng an toàn”, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nói.

Theo Phó Thủ tướng, AI đặt ra 3 câu hỏi lớn đối với hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia cũng như hệ thống pháp luật quốc tế. Cụ thể: Pháp luật điều chỉnh AI như thế nào để vừa bảo vệ quyền con người, vừa không cản trở đổi mới sáng tạo? AI có thể hỗ trợ như thế nào để nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật? AI mang lại lợi ích gì cho người dân, doanh nghiệp và xã hội; có giúp giảm thời gian, chi phí tuân thủ và nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật hay không?

Phó Thủ tướng nhấn mạnh đây là những câu hỏi mang tính chiến lược. Tuy nhiên, khi các giới hạn địa lý ngày càng bị xóa nhòa trong không gian số, các thách thức về bảo mật dữ liệu, đạo đức thuật toán, an ninh mạng đều vượt quá năng lực của bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào. Đây là lĩnh vực không quốc gia nào có thể đi một mìnhmà phải đi cùng nhau.

Phó Thủ tướng thông tin, Việt Nam đang chuyển mạnh từ tư duy lập pháp “quản trị” sang “thích ứng” và kiến tạo phát triển; đảm bảo tính linh hoạt của hệ thống pháp luật để khai thác tối đa các tiềm năng của công nghệ mớinhưng đồng thời giữ vững các nguyên tắc, giá trị cốt lõi và đảm bảo các yếu tố về an ninh, an toàn hệ thống.

“Bước sang năm thứ hai của hành trình triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, tôi cho rằng ASEAN có đủ điều kiện để trở thành khu vực tiên phong của thế giới về ứng dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp, qua đó đóng góp tiếng nói của mình vào các khuôn khổ quản trị trí tuệ nhân tạo của khu vực và toàn cầu”, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nêu rõ.

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Phó Thủ tướng kêu gọi các quốc gia thành viên ASEAN, các đối tác phát triển và tổ chức quốc tế triển khai 4 định hướng hợp tác lớn.

Thứ nhất, hợp tác phát triển bộ nguyên tắc chung về ứng dụng AI trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trên cơ sở kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức AI.

Thứ hai, chia sẻ tiêu chuẩn, quy chuẩn dữ liệu pháp luật và kinh nghiệm số hóa, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiến tới tra cứu, đối chiếu pháp luật giữa các nước ASEAN thuận lợi hơn, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ ba, hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật đảm bảo vừa am hiểu pháp luật, vừa nắm vững công nghệ; hỗ trợ nhau về hạ tầng dữ liệu và chuyển giao công nghệ, ưu tiên thành viên còn khó khăn.

Thứ tư, duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm, kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật.

Cầnkhung quản trị AI hài hòa trong ASEAN

Phát biểu tại diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh: “Chúng ta cần một khung quản trị AI hài hòa trong ASEAN – một khung quản trị tôn trọng tính đa dạng của các quốc gia, nhưng thống nhất ở nguyên tắc tối thượng: AI phải lấy con người làm trung tâm, an toàn, đáng tin cậy và bao trùm”.

Đối với ngành Tư pháp, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, chuyển đổi số không chỉ là việc số hóa quy trình xây dựng văn bản quy pháp luật, xây dựng các cơ sở dữ liệu pháp luật, mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức xây dựng pháp luật, nâng cao hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật và tăng cường khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp bằng các công cụ công nghệ hiện đại.

Trong quá trình đó, AI đang mở ra những triển vọng rất đáng chú ý nhưng cũng đem lại một số thách thức chung mà Việt Nam và nhiều quốc gia đang phải đối mặt. Đó là những vấn đề về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, trách nhiệm giải trình của các hệ thống AI, tính minh bạch của thuật toán, ..

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng tin tưởng, từ những đối thoại cởi mở, thực chất và xây dựng tại diễn đàn sẽ hình thành những sáng kiến, kết nối và những hợp tác mới, góp phần nâng cao chất lượng thể chế, củng cố Nhà nước pháp quyền và phát huy vai trò của pháp luật như một nền tảng của đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và hội nhập khu vực.