Sáng 25/9, tại Phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Ủng hộthu hẹp án tử hình

Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Bộ luật, Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng cho biết, một số ý kiến đại biểu đề nghị cân nhắc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng, đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, ngưỡng định lượng ma túy làm căn cứ áp dụng án tử hình đang thấp hơn nhiều so với khối lượng giao dịch thực tế. Điều này dẫn đến nguy cơ người phạm tội nhận thức rằng gia tăng khối lượng cũng không làm thay đổi khung hình phạt, gây nguy hiểm cho công tác phòng, chống tội phạm.

Thực tiễn cho thấy, dù tỷ lệ áp dụng án tử hình tương đối cao, diễn biến tội phạm ma túy vẫn phức tạp; hiệu quả đấu tranh phụ thuộc vào toàn bộ công tác phòng ngừa, phát hiện chứ không chỉ ở hình phạt tử hình.

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, theo Điều 6 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, các quốc gia chưa xóa bỏ án tử hình chỉ áp dụng án này với tội nghiêm trọng nhất gắn liền với hành vi cố ý tước đoạt tính mạng. Trường hợp hành vi xâm phạm tính mạng đã có các quy định tương ứng khác của Bộ luật Hình sự xử lý. Do đó, cơ quan soạn thảo đề nghị giữ nguyên như dự thảo.

Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Tuy nhiên, việc bỏ án tử hình ở tội danh nào cần được tính toán kỹ để tránh ảnh hưởng bất lợi đến hiệu quả răn đe, xử lý tội phạm trong tình hình mới. Trước các ý kiến còn khác nhau, Ủy ban đề nghị xin ý kiến đại biểu Quốc hội và báo cáo cấp có thẩm quyền cho ý kiến chỉ đạo nếu thấy cần thiết.

Về quy định chuẩn bị phạm tội, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành thu hẹp phạm vi chịu trách nhiệm hình sự xuống còn 12 tội danh, giảm 1 tội so với dự thảo trình tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất. Cơ quan thẩm tra đề nghị chỉ nên xử lý từ giai đoạn chuẩn bị đối với các tội có diễn biến hành vi cực kỳ nhanh, đe dọa cao đến an ninh quốc gia, tính mạng, sức khỏe con người; tránh mở rộng sang các tội ít nghiêm trọng hoặc không có thể hiện vật chất rõ ràng vì rất khó khả thi.

Liên quan đến trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, dự thảo hiện quy định tổng số 57 tội danh mà pháp nhân phải chịu trách nhiệm. Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh việc quy định này nhằm xử lý tình trạng lợi dụng tư cách, nguồn lực pháp nhân để phạm tội, bảo vệ môi trường đầu tư lành mạnh. Mặc dù vậy, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lưu ý việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm của pháp nhân thương mại cần xem xét thận trọng.

Dự thảo cũng bổ sung các quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm khoa học công nghệ mới nhằm thể chế hóa Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, cũng như cơ chế bảo vệ cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Các phương án đưa ra phải được cân nhắc kỹ lưỡng

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá cao sự đổi mới tư duy và cách thức xây dựng dự án luật theo tinh thần nghiêm minh, đổi mới, nhân đạo và nhân văn.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát bảo đảm tính thống nhất của toàn bộ hệ thống pháp luật; đánh giá kỹ việc mở rộng phạm vi trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội. Ủy ban Thường vụ Quốc hội ủng hộ tư duy đấu tranh phòng, chống tội phạm từ sớm, từ xa nhưng tuyệt đối không hình sự hóa quá mức cần thiết.

Về án tử hình, các phương án đưa ra phải được cân nhắc kỹ lưỡng, lập luận rõ ràng. Việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại phải dựa trên cơ sở lý luận, thực tiễn vững chắc để không gây ảnh hưởng xấu đến môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng chỉ đạo tiếp tục rà soát nhóm tội phạm an ninh mạng để không bỏ sót hành vi; chuẩn hóa cách mô tả cấu thành tội phạm, làm rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và vi phạm hình sự; đồng thời giao Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Công an chuẩn hóa, thống nhất giữa luật nội dung và luật thủ tục trong xử lý pháp nhân thương mại.