Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người được Đảng kế thừa và phát triển

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng và xây dựng đất nước, vấn đề con người luôn giữ vị trí trọng tâm trong các chủ trương, đường lối của Đảng. Nền tảng của quan điểm ấy được đặt ra từ rất sớm trong tư tưởng Hồ Chí Minh và được thể hiện rõ nét ngay trong những văn kiện có ý nghĩa lịch sử của dân tộc.

Đặc biệt, Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 không chỉ khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mà còn khẳng định mạnh mẽ những giá trị phổ quát về quyền con người, quyền dân tộc, trở thành cơ sở tư tưởng để Đảng và Nhà nước từng bước hoàn thiện chủ trương, chính sách phát triển con người qua các thời kỳ.

Theo PGS. TS Phạm Duy Đức, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, bảnTuyên ngôn Độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cao phẩm giá, quyền tự do, hạnh phúc của con người; Khẳng định mục tiêu tối cao của cách mạng Việt Nam là vì con người, cho con người. Con người được đặt vào vị trí trung tâm của cách mạng giải phóng dân tộc.“Sau ngày 2/9/1945, chính quyền cách mạng đã nhanh chóng thực hiện quyền bầu cử phổ thông, thành lập Quốc hội, xóa bỏ các chính sách phân biệt, bóc lột, đảm bảo những quyền cơ bản về đời sống, giáo dục, lao động. Hiến pháp 1946ra đờikhẳng định: “Tất cả công dân Việt Nam đều bình đẳng trước pháp luật, có quyền tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, tự do hội họp…”. Những việc làm ấy chính là bước hiện thực hóa tư tưởng quyền con người trong Tuyên ngôn Độc lập”, PGS. TS Phạm Duy Đức thông tin.

Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, Đại hội VI (1986) đề cao việc phát huy nhân tố con người và khơi dậy mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân trong công cuộc đổi mới. Trên cơ sở đó, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (được thông qua năm 1991, bổ sung, phát triển năm 2011) đã khẳng định quan điểm: Con người là trung tâm và chủ thể của sự phát triển. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng (2021) khẳng định, coi con người làm trung tâm, chủ thể, nguồn lực quan trọng nhất và mục tiêu của sự phát triển.Quan điểm này thể hiện bước phát triển mới trong tư duy của Đảng khi xác định con người không chỉ là đối tượng thụ hưởng các thành quả phát triển mà còn là chủ thể trực tiếp tham gia, sáng tạo và quyết định quá trình phát triển.

Đến Đại hội XIV của Đảng (2026), quan điểm nàyđược kế thừa và phát triểntheo hướng chuyển hóa sức mạnh văn hóa và con người thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển, đồng thời gắn chặt với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống, hạnh phúc của nhân dân trong kỷ nguyên phát triển mới.

Chiến lược phát triển con người toàn diện đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới

PGS. TS Phạm Duy Đức cho rằng, chiến lược phát triển con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới không chỉ là sự tiếp nối tư tưởng Hồ Chí Minhmà còn đáp ứng yêu cầu của thời đại.

Đảng xác định mục tiêu phát triển con người một cách toàn diện trên các phương diện trí tuệ, đạo đức, thể chất, tinh thần và thẩm mỹ. Cụ thể, về trí tuệ, chú trọng nâng cao dân trí và bồi dưỡng năng lực học tập suốt đời; về đạo đức, xây dựng nhân cách, lối sống lành mạnh và tinh thần trách nhiệm đối với xã hội; về thể chất, bảo đảm sức khỏe, nâng cao tuổi thọ và chất lượng cuộc sống; về tinh thần, phát huy tính sáng tạo, ý chí tự cường và khát vọng cống hiến; về thẩm mỹ, bồi dưỡng tâm hồn đẹp, giàu bản sắc văn hóa dân tộc.

Việc thực hiện các mục tiêu này đã mang lại nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển con người, góp phần nâng cao năng lực, mở rộng cơ hội để người dân Việt Nam tiếp cận bình đẳng các nguồn lực. Năm 2025, tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt trên 95% dân số và đang từng bước tiến tới mục tiêu bảo hiểm y tế toàn dân. Bên cạnh đó, Chỉ số Phát triển Con người (HDI) của Việt Nam liên tục được cải thiện.

Ngoài ra, Đảng chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, coi đây là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh kinh tế tri thức và chuyển đổi số. Đảng xác định giáo dục - đào tạo cùng với khoa học - công nghệ là những đột phá chiến lược, đồng thời ưu tiên phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực mũi nhọn như AI, công nghệ thông tin, năng lượng tái tạo…

Đảng chú trọng bảo đảm quyền con người và quyền công dân, coi đây là một trong những nội dung quan trọng trong quá trình phát triển con người toàn diện. Đảng và Nhà nước không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế và chính sách nhằm bảo vệ, tôn trọng và bảo đảm quyền con người theo Hiến pháp và pháp luật. Đồng thời, chú trọng thực hiện công bằng, tiến bộ xã hội, xóa bỏ các rào cản và hành vi phân biệt đối xử, bảo đảm quyền tự do sáng tạo, quyền học tập, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội của mọi công dân.

Nhà nước đã ban hành và triển khai nhiều chính sách quan trọng, như Luật Bình đẳng giới năm 2006 và Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030. Nhờ đó góp phần thúc đẩy bình đẳng giới và mở rộng cơ hội tham gia của phụ nữ vào đời sống chính trị. Tỷ lệ nữ ĐBQH khóa XV đạt 30,26%, cao hơn mức trung bình của thế giới (26,5%).

Đảng thực hiện chủ trương “không để ai bị bỏ lại phía sau”, coi đây là định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển con người, gắn với mục tiêu phát triển bền vững và phát triển bao trùm. Đảng và Nhà nước quan tâm đến các nhóm yếu thế, đồng thời, triển khai đồng bộ các chương trình giảm nghèo bền vững, bảo đảm an sinh xã hội toàn diện, tạo điều kiện để mọi người dân được tiếp cận bình đẳng với các dịch vụ cơ bản như y tế, giáo dục, việc làm và các cơ hội phát triển.

Đảng chú trọng khơi dậy khát vọng, ý chí tự cường dân tộc; nhấn mạnh xây dựng khát vọng phát triển đất nước hùng cường, nhân dân hạnh phúc; khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo, trách nhiệm cống hiến.

Theo PGS. TS Phạm Duy Đức, chiến lược phát triển con người trong kỷ nguyên mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mỗi cá nhân, xã hội và sự phát triển của đất nước.

Đối với cá nhân, chiến lược này tạo điều kiện để mỗi cá nhân được phát triển toàn diện, được tôn trọng, bảo vệ quyền và cơ hội cống hiến, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống, mức độ hạnh phúc và quyền tự do sáng tạo của con người.

Đối với xã hội, chiến lược này góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của quá trình CNH-HĐH. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đoàn kết và phát triển bền vững.

Đối với đất nước, phát triển con người là nền tảng và động lực quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, phát huy sức mạnh nội sinh, hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao.

“Chiến lược phát triển con người của Đảng trong kỷ nguyên mới là sự cụ thể hóa, phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và quyền con người. Đó là chiến lược toàn diện, lâu dài, nhân văn, nhằm phát huy mạnh mẽ tiềm năng con người Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, hiện thực hóa khát vọng về một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc. Từ quyền con người ở nghĩa tự do, bình đẳng, hạnh phúc trong bối cảnh mất nước, bị đô hộ, Đảng ta đã phát triển thành chiến lược xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa - không chỉ “được sống” mà còn “sống tốt”, phát triển hết tiềm năng, nhân cách trong một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, PGS. TS Phạm Duy Đức khẳng định.