Sáng 20/9, tại Công viên Thống Nhất (Hà Nội), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND TP Hà Nội cùng các đơn vị liên quan tổ chức Lễ phát động quốc gia hưởng ứng Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026.

Năm nay, chiến dịch lựa chọn chủ đề “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch”, hướng sự quan tâm của cộng đồng vào một vấn đề tưởng như rất quen thuộc: thực phẩm bị bỏ đi và lượng chất thải phát sinh từ đời sống hàng ngày.

Theo Báo cáo Chỉ số Lãng phí thực phẩm năm 2024 của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, khoảng 1,05 tỷ tấn thực phẩm đã bị lãng phí trong năm 2022 tại các hộ gia đình, dịch vụ ăn uống và bán lẻ, tương đương khoảng 19% lượng thực phẩm dành cho người tiêu dùng.

Những con số này cho thấy lãng phí thực phẩm không đơn thuần là việc bỏ đi một phần thức ăn thừa. Để tạo ra lượng thực phẩm đó, xã hội đã sử dụng đất, nước, năng lượng, nguyên liệu và công sức của rất nhiều người. Khi thực phẩm bị vứt bỏ, toàn bộ nguồn lực phía sau cũng phần nào bị lãng phí.

Đáng chú ý, thực phẩm bị thải bỏ còn tạo thêm áp lực cho hệ thống thu gom và xử lý rác. Theo tài liệu tại lễ phát động, chất thải thực phẩm và chất thải hữu cơ chiếm khoảng 50-70% tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam. Nếu không được giảm thiểu, phân loại và xử lý phù hợp, đây sẽ tiếp tục là sức ép lớn đối với hạ tầng và môi trường đô thị. Bởi vậy, câu chuyện “đĩa ăn sạch” thực chất liên quan trực tiếp tới “thành phố sạch”.

Thành phố sạch không dừng ở những khẩu hiệu

Phát biểu tại chương trình, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh,bảo vệ môi trường cần bắt đầu từ những thay đổi cụ thể trong đời sống, trong đó giảm lãng phí thực phẩm và quản lý chất thải thực phẩm là một nhiệm vụ trọng tâm. Điều đó có nghĩa là thay đổi không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn. Một gia đình có thể bắt đầu bằng việc mua lượng thực phẩm vừa đủ, tận dụng thức ăn còn sử dụng được và hạn chế bỏ đi. Nhà hàng, khách sạn có thể điều chỉnh khâu chế biến, bảo quản và phục vụ. Doanh nghiệp có thể giảm tổn thất trong sản xuất, chế biến và phân phối.

Ở quy mô rộng hơn, các địa phương cần tổ chức hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý phù hợp với yêu cầu phân loại rác tại nguồn. Khi chất thải thực phẩm, chất thải hữu cơ và các dòng chất thải khác được phân loại đúng, việc tái sử dụng, tái chế và xử lý sẽ hiệu quả hơn. Đây cũng là bước chuyển từ tư duy xử lý chất thảisang quản lý tài nguyên từ chất thải.

"Những thứ từng bị xem là rác có thể trở thành nguồn nguyên liệu, vật liệu hoặc năng lượng nếu được thu hồi và xử lý đúng cách.Một trong những điểm đáng chú ý của Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026 là đặt vấn đề lãng phí thực phẩm trong mối quan hệ với kinh tế tuần hoàn", theo ông Lê Trọng Yên.

Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh, một thành phố sạch không chỉ là thành phố thu gom và xử lý tốt chất thải, mà trước hết phải là thành phố tạo ra ít chất thải hơn và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên. Đây cũng là tinh thần của chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn, với các giải pháp giảm chất thải tại nguồn, kéo dài vòng đời sản phẩm, tái sử dụng, tái chế và thu hồi giá trị.

Tinh thần này phù hợp với Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV, trong đó xác định bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu là một nội dung trung tâm của quá trình phát triển, tạo nền tảng cho chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Với Hà Nội,Thủ đô không chỉ là nơi phát động mà cần đi đầu trong hiện thực hóa các mô hình quản lý chất thải hiệu quả, xây dựng nếp sống xanh.Thứ trưởng đồng thời đề nghị đưa bảo vệ môi trường trở thành một phần của văn hóa, nếp sống văn minh đô thị; đẩy mạnh các mô hình khu dân cư xanh, trường học xanh, cơ quan xanh, doanh nghiệp xanh, hạn chế sản phẩm nhựa dùng một lần và phát huy vai trò của thế hệ trẻ.

Thứ trưởng Lê Trọng Yên kỳ vọng thông điệp “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch” sẽ không chỉ là khẩu hiệu mà được chuyển hóa thành những việc làm cụ thể, thường xuyên và có thể đo đếm được trong mỗi gia đình, trường học, cơ quan, doanh nghiệp và khu dân cư.

Thành phố sạch hơn bắt đầu từ tiêu dùng có trách nhiệm

Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Namcho biếtthông điệp “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch” truyền tải một vấn đề rất cụ thể: cách sản xuất, tiêu dùng và quản lý thực phẩm tác động trực tiếp đến chất lượng môi trường đô thị. Mỗi ngày, hơn 1 tỷ suất ăn bị lãng phí trên toàn thế giới, trong khi hàng triệu người vẫn phải đối mặt với nạn đói và tình trạng mất an ninh lương thực.

Bà Pauline Tamesis cho biết, thất thoát và lãng phí thực phẩm góp phần làm gia tăng biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và gây ô nhiễm các hệ sinh thái. Lượng thực phẩm bị thải bỏ cũng tạo thêm áp lực cho hệ thống quản lý chất thải, trong khi làm chậm những nỗ lực xây dựng hệ thống nông nghiệp - thực phẩm có khả năng chống chịu và bảo đảm công bằng.

Trong bối cảnh đó, giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm không chỉ là câu chuyện về tiêu dùng mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực, môi trường và phát triển đô thị.

“Bằng cách giảm lãng phí thực phẩm, chúng ta có thể tăng cường an ninh lương thực, xây dựng những đô thị lành mạnh hơn, đồng thời đẩy nhanh hành trình đầy khát vọng của Việt Nam hướng tới trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045 và đạt mục tiêu phát thải ròng bằng ‘0’ vào năm 2050”, bà Pauline Tamesis nói.

Theo Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, thay đổi có thể bắt đầu từ những lựa chọn rất gần gũi trong đời sống hằng ngày. Thành phố sạch hơn bắt đầu từ tiêu dùng có trách nhiệm. Tương lai bền vững hơn bắt đầu từ việc giảm thiểu chất thải. Và một nền kinh tế tuần hoàn thực sự bắt đầu hình thành ngay từ thời điểm nhận ra giá trị vốn có của những nguồn tài nguyên vốn lẽ ra có thể bị vứt bỏ.

Liên hợp quốc cam kết tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam trong quá trình thúc đẩy các giải pháp giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm.

Từ việc thay đổi thói quen tiêu dùng, giảm lượng thực phẩm bị bỏ đi đến cải thiện cách thức thu gom, xử lý và tận dụng chất thải hữu cơ, những hành động ở quy mô cá nhân, cộng đồng và đô thị có thể tạo ra tác động tích lũy đối với môi trường.