Sau 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp đã tạo ra chuyển biến lớn về cấu trúc hệ thống chính trị, phương thức lãnh đạo, điều hành và phục vụ nhân dân. Để nhìn nhận rõ hơn về những dấu ấn đạt được, cũng như những "điểm nghẽn" cần tháo gỡ để nâng cao chất lượng vận hành của mô hình mới, Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga -Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hải Phòng.

PV: Thưa bà, nhìn lại chặng đường 1 năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp, theo bà, đâu là dấu ấn rõ nét nhất trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành của bộ máy nhà nước tại địa phương?

Lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Nhìn lại 1 năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp, theo tôi, dấu ấn rõ nét nhất là bộ máy nhà nước ở địa phương đã từng bước chuyển động theo hướng tinh gọn hơn, rõ trách nhiệm hơn và gần với yêu cầu quản trị hiện đại hơn. Nếu như trước đây, trong một số lĩnh vực còn có tình trạng chồng chéo thẩm quyền, việc gì cũng phải xin ý kiến nhiều tầng nấc, thì sau khi kiện toàn mô hình tổ chức, trách nhiệm của từng cấp chính quyền đã được xác định rõ hơn, nhất là trong giải quyết các công việc liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và phát triển kinh tế xã hội ở địa phương.

Điểm đáng chú ý là hiệu lực điều hành không chỉ thể hiện ở việc bộ máy được sắp xếp lại, mà quan trọng hơn là tư duy điều hành đã có sự thay đổi. Chính quyền địa phương ngày càng nhận thức rõ hơn vai trò phục vụ, kiến tạo phát triển, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo. Nhiều địa phương đã chủ động hơn trong xử lý công việc thuộc thẩm quyền, mạnh dạn phân công, phân nhiệm, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý và cung cấp dịch vụ công.

Tất nhiên, 1 năm chưa phải là khoảng thời gian dài để đánh giá toàn diện tác động của một mô hình tổ chức mới. Nhưng có thể khẳng định, những chuyển biến bước đầu là tích cực. Mô hình chính quyền 3 cấp đã góp phần tạo nền tảng cho việc vận hành bộ máy nhà nước ở địa phương theo hướng thông suốt hơn, giảm tầng nấc trung gian không cần thiết trong xử lý công việc, tăng tính chủ động, trách nhiệm của từng cấp chính quyền. Đây là tiền đề rất quan trọng để tiếp tục hoàn thiện mô hình trong thời gian tới, bảo đảm bộ máy không chỉ tinh gọn về hình thức mà thực sự hiệu quả trong vận hành.

Cải cách bộ máy phải đi liền với cải cách phương thức làm việc và nâng cao chất lượng đội ngũ

PV: Mục tiêu cốt lõi của việc kiện toàn bộ máy là phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Qua quá trình tiếp xúc cử tri, Đại biểu thấy tốc độ giải quyết thủ tục hành chính và sự tương tác giữa chính quyền với người dân đã có những chuyển biến cụ thểra sao trong thời gian qua?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Qua tiếp xúc cử tri và theo dõi thực tiễn ở nhiều địa phương, tôi nhận thấy người dân, doanh nghiệp đã cảm nhận được những chuyển biến nhất định trong giải quyết thủ tục hành chính. Nhiều thủ tục ở các lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống như hộ tịch, đất đai, bảo hiểm, chính sách xã hội, đăng ký kinh doanh, cấp phép xây dựng… đã được công khai, minh bạch hơn; thời gian xử lý ở nhiều nơi được rút ngắn; việc tiếp nhận và trả kết quả qua bộ phận một cửa, một cửa liên thông ngày càng nền nếp hơn.

Một chuyển biến rất đáng ghi nhận là sự tương tác giữa chính quyền với người dân đã có xu hướng trực tiếp hơn, nhanh hơn và đa kênh hơn. Bên cạnh hình thức tiếp dân truyền thống, nhiều địa phương đã đẩy mạnh tiếp nhận phản ánh, kiến nghị qua cổng dịch vụ công, đường dây nóng, ứng dụng số, mạng xã hội chính thức của chính quyền. Điều này giúp chính quyền kịp thời nắm bắt những vướng mắc phát sinh từ cơ sở, đồng thời tạo thêm kênh để người dân giám sát thái độ, trách nhiệm của cán bộ, công chức trong thực thi công vụ.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận khách quan rằng, chất lượng phục vụ chưa đồng đều giữa các địa phương, thậm chí giữa các bộ phận trong cùng một địa phương. Có nơi cán bộ rất chủ động, tận tình, hướng dẫn người dân chu đáo; nhưng cũng có nơi vẫn còn tình trạng giải thích chưa rõ, yêu cầu bổ sung hồ sơ nhiều lần, hoặc còn tâm lý né tránh đối với những việc khó, việc mới, việc liên quan đến trách nhiệm cá nhân.

Điều này cho thấy cải cách bộ máy phải đi liền với cải cách phương thức làm việc và nâng cao chất lượng đội ngũ. Người dân không chỉ quan tâm bộ máy có bao nhiêu cấp, bao nhiêu đầu mối, mà quan tâm nhất là khi có việc cần đến chính quyền thì có được hướng dẫn tận tình không, hồ sơ có được giải quyết đúng hạn không, quyền lợi chính đáng có được bảo vệ không. Vì vậy, mục tiêu phục vụ người dân, doanh nghiệp phải tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương.

Phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực chưa thật sự đi đôi với phân bổ nguồn lực và cơ chế chịu trách nhiệm

PV: Phát biểu tại Hội nghị sơ kết 1 năm thực hiện mô hình chính quyền 3 cấp vừa diễn ra mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâmđã chỉ ra 5 kết quả lớn đạt được, đồng thờinhấn mạnh 7 hạn chế, vướng mắc cần khắc phục.Theo bà, cần tháo gỡ những điểm nghẽn nàynhư thế nàođể vận hành mô hình chính quyền 3 cấp ngày càng thông suốt, hiệu quả hơn?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Tôi hoàn toàn đồng tình với đánh giá của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Việc chỉ rõ cả kết quả đạt được và những hạn chế, vướng mắc cần khắc phục cho thấy tinh thần nhìn thẳng vào thực tiễn, đánh giá đúng thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện mô hình. Sau 1 năm vận hành, chúng ta có cơ sở để khẳng định chủ trương kiện toàn tổ chức bộ máy là đúng đắn, cần thiết, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, để mô hình thực sự vận hành thông suốt, hiệu quả, vẫn còn nhiều vấn đề phải tiếp tục tháo gỡ.

Theo tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực chưa thật sự đi đôi với phân bổ nguồn lực và cơ chế chịu trách nhiệm tương ứng. Có những việc địa phương được giao nhiệm vụ nhiều hơn, yêu cầu cao hơn, nhưng nguồn nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất, công cụ pháp lý chưa theo kịp. Khi đó, cấp dưới rất dễ rơi vào tình trạng “được giao việc nhưng thiếu điều kiện để làm”, dẫn đến lúng túng, chậm trễ hoặc tâm lý e ngại khi quyết định.

Điểm nghẽn thứ hai là năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ, công chức chưa đồng đều. Một mô hình tổ chức dù hợp lý đến đâu cũng chỉ phát huy hiệu quả khi đội ngũ thực thi đủ năng lực, đủ bản lĩnh, đủ trách nhiệm. Trong thực tế, có những địa phương cán bộ rất năng động, thích ứng nhanh với yêu cầu mới; nhưng cũng có nơi cán bộ còn hạn chế về kỹ năng số, kỹ năng xử lý tình huống, kỹ năng tiếp dân, thậm chí chưa theo kịp khối lượng và tính chất công việc sau sắp xếp.

Điểm nghẽn thứ ba là hệ thống thể chế, quy định pháp luật ở một số lĩnh vực còn chưa đồng bộ, có quy định chưa thật sự rõ về thẩm quyền, trình tự, trách nhiệm giữa các cấp. Đây là nguyên nhân khiến địa phương đôi khi không dám làm, hoặc phải xin ý kiến nhiều lần để tránh rủi ro pháp lý. Muốn bộ máy thông suốt thì pháp luật phải rõ ràng, quy trình phải minh bạch, trách nhiệm phải được xác định cụ thể.

Vì vậy, trong thời gian tới, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất; gắn giao nhiệm vụ với giao nguồn lực; tăng cường kiểm tra, giám sát nhưng không làm thay cấp dưới; đồng thời có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

PV: Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có nêu: “Cấp xã phải được tổ chức như tuyến đầu của quản trị công”, “coi năng lực thực thi của cấp xã là thước đo kiểm định thành công của mô hình mới”. Theo bà, cấp xã hiện nay đã đạt được yêu cầu này hay chưa? Trong thời gian tới, mô hình chính quyền cấp xã cần thêm những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả như đúng mục tiêu nhiệm vụ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề ra?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Tôi cho rằng nhận định “cấp xã phải được tổ chức như tuyến đầu của quản trị công” là rất xác đáng. Bởi cấp xã là cấp gần dân nhất, trực tiếp nhất, nơi người dân tiếp xúc thường xuyên nhất với chính quyền. Nhiều chính sách lớn của Trung ương, của tỉnh, thành phố cuối cùng đều được hiện thực hóa ở cấp xã. Người dân đánh giá hiệu quả của bộ máy nhà nước nhiều khi không phải qua những văn bản lớn, mà qua cách cán bộ xã, phường hướng dẫn một bộ hồ sơ, giải quyết một kiến nghị, xử lý một vướng mắc trong đời sống hằng ngày.

Thời gian qua, cấp xã ở nhiều nơi đã có chuyển biến tích cực. Nhiều xã, phường đã chủ động hơn trong cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao chất lượng phục vụ tại bộ phận một cửa, tăng cường đối thoại với người dân. Đặc biệt, sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều địa phương đã nỗ lực ổn định tổ chức, bố trí lại đội ngũ, bảo đảm công việc của người dân không bị gián đoạn.

Tuy nhiên, nếu nhìn tổng thể, tôi cho rằng cấp xã hiện nay chưa đồng đều và chưa phải nơi nào cũng đáp ứng đầy đủ yêu cầu là “tuyến đầu của quản trị công”. Có nơi khối lượng công việc rất lớn, địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, yêu cầu quản lý phức tạp hơn, nhưng biên chế, cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ và chất lượng cán bộ chưa tương xứng. Một số cán bộ cấp xã phải xử lý nhiều việc mới, việc khó, trong khi chưa được đào tạo, bồi dưỡng kịp thời. Đây là áp lực rất lớn.

Để cấp xã thực sự trở thành tuyến đầu hiệu quả, theo tôi cần tập trung vào một số giải pháp. Trước hết là chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, nhất là về năng lực pháp lý, kỹ năng hành chính, kỹ năng số, kỹ năng tiếp dân và xử lý tình huống. Thứ hai là phải phân quyền rõ hơn cho cấp xã đối với những việc sát dân, sát cơ sở, nhưng đồng thời phải có cơ chế kiểm tra, giám sát, hỗ trợ chuyên môn từ cấp trên. Thứ ba là đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng số, dữ liệu dùng chung, kết nối liên thông giữa các cấp để cấp xã không bị quá tải bởi giấy tờ, báo cáo và các quy trình thủ công.

Nói cách khác, muốn mô hình chính quyền địa phương thành công thì cấp xã phải mạnh. Cấp xã mạnh không có nghĩa là giao thật nhiều việc, mà là giao đúng việc, đủ thẩm quyền, đủ nguồn lực, đủ con người và có cơ chế hỗ trợ để thực thi hiệu quả.

PV: Xin cảm ơn bà!