Phát biểu tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia về nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật tại Hà Nội mới đây, ông Ngô Quang Giáp, Giám đốc Sở Tư pháp Hải Phòng, cho biết địa phương đã triển khai đồng bộ công tác xây dựng, kiểm tra, rà soát và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật.

Sau sắp xếp, Hải Phòng đã ban hành 724 văn bản quy phạm pháp luật, gồm 296 văn bản cấp thành phố và 428 văn bản cấp xã. Từ ngày 1/7/2025 đến nay, thành phố rà soát, xử lý 191 văn bản liên quan chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các sở, ngành, cơ quan trên địa bàn.Cùng với đó, Hải Phòng rà soát việc thực hiện các quy định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; kiểm tra văn bản của cấp thành phố và cấp xã.

29 quyết định phân cấp, 43 quyết định ủy quyền

Theo ông Ngô Quang Giáp, phân cấp, phân quyền và ủy quyền đang tạo chuyển biến trong phương thức quản trị của Hải Phòng. Đến hết tháng 7/2026, thành phố đã ban hành 29 quyết định phân cấp trên 16 lĩnh vực với 129 nhiệm vụ. Đối tượng được phân cấp gồm các cơ quan chuyên môn, Chủ tịch UBND cấp xã và UBND cấp xã.

Thành phố cũng ban hành 43 quyết định ủy quyền với 414 nhiệm vụ từ UBND thành phố, Chủ tịch UBND thành phố cho các cơ quan chuyên môn, UBND cấp xã và Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy phân cấp nhiệm vụ chưa đủ để bảo đảm hiệu quả thực thi. “Phân cấp xuống nhưng về cơ bản là từ thành phố đến cấp xã, rồi Trung ương cũng mới chỉ phân cấp việc thôi chứ về con người thì chưa bố trí được”, ông Ngô Quang Giáp nói.

Một số nhiệm vụ đã được phân cấp nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể, khiến cơ sở lúng túng. Vì vậy, phân cấp phải đi đôi với nguồn lực và hướng dẫn thực hiện kịp thời.

Cấp xã tiếp nhận nhiều nhiệm vụ nhưng thiếu nhân lực

Một trong những điểm nghẽn là tổ chức và năng lực thực thi sau sắp xếp. Cấp xã tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện, trong khi năng lực giữa các địa phương chưa đồng đều. Công tác tư pháp tại một số nơi vẫn tập trung vào giải quyết thủ tục hành chính; các nhiệm vụ kiểm tra, rà soát văn bản và xử lý vấn đề phát sinh chưa được quan tâm tương xứng.

Nguồn lực về nhân sự, kinh phí và hạ tầng công nghệ cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Trước đây, một xã có khoảng 5.000-10.000 dân thường có 1-2 cán bộ tư pháp - hộ tịch. Hiện có xã từ 30.000 dân trở lên nhưng vẫn chỉ có 1-2 cán bộ đảm nhiệm công việc này. Đây là khó khăn khi khối lượng nhiệm vụ được phân cấp ngày càng tăng.

Theo ông Ngô Quang Giáp, phạm vi theo dõi thi hành pháp luật rộng, liên quan nhiều ngành, nhiều cấp và lĩnh vực. Trong khi đó, số lượng văn bản lớn, nhiều văn bản có hiệu lực ngay khiến cán bộ cơ sở không phải lúc nào cũng kịp cập nhật. “Có nhiều văn bản ban hành và không kịp để cập nhật, bổ sung”, ông cho biết.

"Ở một số nơi, việc theo dõi và xử lý kết quả chưa thường xuyên, thực chất. Công tác kiểm tra, rà soát văn bản, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị về tổ chức thi hành pháp luật cũng cần tiếp tục được hoàn thiện", ông Giáp cho biết.

Phân cấp phải đi đôi với nguồn lực

Từ thực tiễn địa phương, Hải Phòng đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng thống nhất, khả thi, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; hạn chế chồng chéo, mâu thuẫn và khoảng trống pháp lý.

Theo ông Ngô Quang Giáp, cần quán triệt nguyên tắc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm soát và bảo đảm nguồn lực. “Phân cấp chưa có con người, chưa hướng dẫn cụ thể chi tiết và chỉ biết là giao đầu việc xuống dưới thôi, còn làm thế nào thì địa phương tiếp tục nghiên cứu”, ông nói.

Hải Phòng cũng đề nghị nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, chất lượng đội ngũ thực thi pháp luật và kiện toàn đội ngũ pháp chế tại các sở, ngành. Trong bối cảnh tinh giản biên chế, thiếu cán bộ pháp chế chuyên ngành khiến cơ quan tư pháp phải đảm nhận thêm nhiều nhiệm vụ. Cùng với đó, cần chuẩn hóa đội ngũ tư pháp - hộ tịch cấp xã, nhất là kỹ năng kiểm tra, rà soát và hướng dẫn áp dụng pháp luật. Để pháp luật đi vào cuộc sống, TP. Hải Phòng đã xây dựng Đề án “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật” và đang triển khai thực hiện.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy nhấn mạnh, nguồn nhân lực, tổ chức bộ máy và phân cấp, phân quyền là những điều kiện nền tảng quyết định chất lượng thực thi pháp luật. Theo Thứ trưởng, Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 cùng mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo thay đổi lớn về tổ chức và phương thức vận hành nền hành chính.

Đây không chỉ là việc giảm một cấp hành chính mà là quá trình tái cấu trúc chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền. Toàn bộ 1.164 nhiệm vụ của cấp huyện trước đây đã được phân định lại. Trong đó, 859 nhiệm vụ, tương đương 73,8%, chuyển cho cấp xã; 188 nhiệm vụ chuyển lên cấp tỉnh; 177 nhiệm vụ được điều chỉnh hoặc bãi bỏ.

Cần đồng bộ pháp luật với mô hình chính quyền mới

Cùng với đổi mới tổ chức bộ máy, pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức chuyển mạnh sang quản lý theo vị trí việc làm, năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Tuy nhiên, Thứ trưởng Cao Huy cho rằng việc vận hành mô hình mới đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện tính đồng bộ của hệ thống pháp luật. Đến tháng 5/2026 vẫn còn khoảng 550 văn bản cần sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới, trong đó 129 văn bản liên quan trực tiếp đến vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Ở các lĩnh vực đầu tư, xây dựng, đất đai, quy hoạch, môi trường vẫn còn tình trạng giao thoa về thẩm quyền, nhiều cơ quan cùng tham gia một quy trình, làm tăng thời gian và chi phí tuân thủ. Năng lực và nguồn lực thực thi ở cấp cơ sở cũng chưa đồng bộ. Một số địa phương thiếu nhân lực chuyên sâu về đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp, công nghệ thông tin. Từ thực tiễn này, Bộ Nội vụ cho rằng cần chuyển trọng tâm từ sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy sang nâng cao chất lượng vận hành, hiệu lực, hiệu quả quản trị và năng lực thực thi.

Phân quyền phải đi cùng nguồn lực

Về giải pháp, Thứ trưởng Cao Huy nhấn mạnh 4 định hướng. Trước hết, tiếp tục hoàn thiện đồng bộ pháp luật về tổ chức bộ máy và phân định thẩm quyền, nhất là trong các lĩnh vực liên ngành như đầu tư, xây dựng, đất đai, môi trường, tài chính và chuyển đổi số. Mục tiêu là mỗi nhiệm vụ được giao đúng chủ thể, rõ thẩm quyền, cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và trách nhiệm cuối cùng.

Thứ hai, đổi mới quản trị nguồn nhân lực theo vị trí việc làm, năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Đối với những vị trí được giao nhiệm vụ mới, phức tạp hoặc có rủi ro pháp lý cao, nhất là ở cấp xã, cần kịp thời đào tạo, bồi dưỡng và hỗ trợ chuyên môn.

Thứ ba, phân cấp, phân quyền phải gắn với năng lực và nguồn lực. Mỗi nhiệm vụ chuyển giao cần đi cùng thẩm quyền quyết định, nhân lực, tài chính, dữ liệu, cơ sở vật chất, công cụ số và trách nhiệm giải trình.

“Không nên chỉ đánh giá bằng số lượng nhiệm vụ được chuyển giao mà phải dựa trên kết quả thực hiện và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp”, theo Thứ trưởng Cao Huy.

Thứ tư, cần lấy dữ liệu, công nghệ số và kết quả thực hiện nhiệm vụ làm nền tảng vận hành bộ máy. Khi thẩm quyền được chuyển giao, tài khoản, chức năng phần mềm, dữ liệu, biểu mẫu và quy trình điện tử cũng phải được chuyển giao đồng thời.

Bộ Nội vụ đề xuất nguyên tắc một thông tin Nhà nước đã có thì người dân, doanh nghiệp không phải cung cấp lại; một nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền thẩm định thì không yêu cầu thẩm định lại nếu pháp luật không quy định. Đồng thời, cần hình thành hệ thống theo dõi kết quả thực hiện nhiệm vụ sau phân cấp dựa trên dữ liệu về tiến độ, thời gian xử lý, hồ sơ quá hạn, trách nhiệm của từng cơ quan và phản hồi của người dân.

Thứ trưởng Cao Huy nhấn mạnh, hoàn thiện pháp luật về tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và phân cấp, phân quyền phải được thực hiện thống nhất giữa thể chế, tổ chức bộ máy, con người, nguồn lực, dữ liệu, trách nhiệm, kiểm soát và kết quả phục vụ. Đặc biệt, chuyển đổi số nếu không đi cùng thiết kế lại quy trình thì mới chỉ là số hóa cách làm cũ.