Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 1/7 đã lần đầu tiên thực hiện chuyến bay trên chiếc Không lực Một mới - được hoán cải từ chiếc Boeing 747 mà Qatar chuyển giao cho Mỹ. Tuy nhiên, kế hoạch của ông với chiếc máy bay này trong tương lai đang đối mặt với hàng loạt rào cản.

Ông Trump mong muốn chiếc Boeing 747 nêu trên sau khi ngừng hoạt động sẽ được trưng bày tại thư viện tổng thống của mình ở trung tâm thành phố Miami, tương tự như Thư viện Tổng thống Ronald Reagan tại bang California, nơi hiện cũng trưng bày một chiếc Không lực Một từng phục vụ các đời tổng thống Mỹ.

Tuy nhiên, đó là một thách thức lớn. Các tổng thống kế tiếp có thể vẫn cần sử dụng chiếc máy bay này; các nghị sĩ Dân chủ đang tìm cách ngăn chặn việc chuyển nó cho thư viện của ông Trump; đồng thời, việc đưa một chiếc Boeing 747 khổng lồ vào khuôn viên một tòa nhà cao tầng giữa khu vực đô thị đông đúc cũng là bài toán kỹ thuật đầy phức tạp.

Ông Doug Birkey, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell thuộc Hiệp hội Không quân và Lực lượng Không gian Mỹ, cho biết việc cho nghỉ hưu một máy bay quân sự phải tuân theo quy trình nghiêm ngặt.

“Quy trình tiêu chuẩn để cho một máy bay quân sự nghỉ hưu là trước hết phải bảo đảm nó không còn đáp ứng bất kỳ nhu cầu quân sự nào”, ông Birkey nói.

Từ máy bay hoàng gia Qatar đến Không lực Một

Ngay trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã thúc đẩy chương trình chế tạo 2 chuyên cơ Không lực Một thế hệ mới. Năm 2017, Không quân Mỹ ký hợp đồng với Boeing để thực hiện dự án này, nhưng đến nay các máy bay vẫn chưa được bàn giao do quá trình tích hợp các hệ thống quân sự chuyên dụng kéo dài. Dự kiến, chiếc đầu tiên phải đến giữa năm 2028 mới được bàn giao, chỉ vài tháng trước khi ông Trump kết thúc nhiệm kỳ hiện nay.

Sau khi ông Trump tái đắc cử vào năm 2024, Không quân Mỹ bắt đầu tìm kiếm các máy bay sẵn có có thể đảm nhiệm vai trò chuyên cơ tổng thống nhằm giảm tải cho 2 chiếc Boeing 747-200 đã phục vụ từ năm 1990.

Một trong những ứng viên là chiếc Boeing 747 phiên bản đặc biệt thuộc sở hữu của Hoàng gia Qatar. Vài tháng sau, ông Trump đã trực tiếp tham quan chiếc máy bay này khi phía Qatar đưa nó tới Palm Beach, bang Florida.

Trước chuyến bay đầu tiên trên máy bay mới hôm 1/7, ông Trump cho biết ban đầu ông chỉ đề nghị Quốc vương Qatar cho Mỹ “mượn một thời gian”. Tuy nhiên, Quốc vương Qatar sau đó đề nghị “đóng góp cho nước Mỹ” bằng cách tặng hẳn chiếc máy bay cho Chính phủ Mỹ. Quyền sở hữu chiếc máy bay được chuyển giao cho Không quân Mỹ vào mùa xuân năm 2025.

Việc Mỹ tiếp nhận chiếc máy bay trị giá khoảng 400 triệu USD từ một chính phủ nước ngoài đã vấp phải chỉ trích từ cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ. Tuy vậy, trong thời gian chờ 2 chiếc Không lực Một thế hệ mới hoàn thành, chiếc Boeing 747-8i bốn động cơ này được dự kiến sẽ là phương tiện di chuyển chính của Tổng thống Trump.

Sau khi tiếp nhận, chiếc máy bay đã được lắp đặt thêm thiết bị thông tin liên lạc, hệ thống quân sự và các thiết bị bảo vệ khác nhằm đáp ứng các yêu cầu an ninh dành cho tổng thống, với tổng chi phí lên tới khoảng 400 triệu USD.

Thách thức pháp lý và chính trị

Không quân Mỹ hiện chưa xác định thời điểm chiếc máy bay - được định danh là VC-25B “Bridge” (có nghĩa là “chuyển tiếp”) - sẽ rời biên chế. Tuy nhiên, thực tế cho thấy ngay cả khi những chiếc Không lực Một mới đi vào hoạt động, các chuyên cơ đời cũ thường vẫn tiếp tục phục vụ thêm nhiều năm. Điều đó đồng nghĩa chiếc máy bay có thể chưa sẵn sàng để chuyển đến thư viện của ông Trump khi công trình này hoàn thành.

Tướng Dale White, người phụ trách chương trình Không lực Một của Không quân Mỹ, cho biết: “Nhiệm vụ của chiếc máy bay chuyển tiếp sẽ quyết định nó sẽ phục vụ trong bao lâu. Chúng tôi có trách nhiệm bảo đảm Tổng thống Mỹ được di chuyển an toàn, an ninh và luôn duy trì đầy đủ hệ thống thông tin chỉ huy”.

Quốc hội Mỹ cũng có thể đóng vai trò quyết định đối với tương lai của chiếc máy bay. Nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện hoặc Thượng viện sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới, một số nghị sĩ có thể thúc đẩy các biện pháp nhằm ngăn chiếc máy bay được chuyển giao cho thư viện của ông Trump.

Ngày 24/6, Hạ nghị sĩ Joe Courtney của đảng Dân chủ đã đề xuất sửa đổi dự luật Ủy quyền Quốc phòng năm tài khóa 2027 nhằm cấm chuyển chiếc máy bay do Qatar tặng cho bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào. Đề xuất này bị lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Hạ viện ngăn không đưa ra bỏ phiếu. Tuy nhiên, nếu đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Hạ viện sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, ông Courtney có thể có thêm cơ hội thúc đẩy kế hoạch này.

Người phát ngôn của ông Courtney khẳng định vị hạ nghị sĩ sẽ tiếp tục nỗ lực để bảo đảm chiếc VC-25B Bridge - mà chính Tổng thống Trump từng mô tả là “gần như mới tinh” - vẫn thuộc sở hữu của Chính phủ Mỹ sau khi ông Trump kết thúc nhiệm kỳ, nhất là sau khi chiếc máy bay đã được đầu tư đáng kể để chỉnh sửa.

Bài toán kỹ thuật phức tạp

Theo thông lệ, Bảo tàng Quốc gia Không quân Mỹ sẽ quyết định nơi tiếp nhận các máy bay quân sự sau khi chúng nghỉ hưu. Bảo tàng tại thành phố Dayton, bang Ohio hiện trưng bày nhiều chuyên cơ từng phục vụ các tổng thống Mỹ và có chương trình cho các bảo tàng khác trên cả nước mượn hiện vật để triển lãm.

Thư viện và Bảo tàng Tổng thống Ronald Reagan tại thành phố Simi Valley, bang California đã mở khu trưng bày Không lực Một từ năm 2005, tức 16 năm sau khi ông Reagan rời nhiệm sở và một năm sau khi ông qua đời. Chiếc máy bay được trưng bày tại đây đã nghỉ hưu từ năm 2001.

Tuy nhiên, người có quyền quyết định cuối cùng về việc phân bổ các máy bay lịch sử cho các bảo tàng lại là Bộ trưởng Không quân Mỹ - một chức vụ do tổng thống bổ nhiệm. Điều này đồng nghĩa một chính quyền Dân chủ trong tương lai hoàn toàn có thể từ chối cho thư viện của ông Trump mượn chiếc máy bay.

Ngoài các yếu tố chính trị, việc vận chuyển một chiếc Boeing 747 dài khoảng 76 m cũng là thách thức lớn. Tháng 3 năm nay, ông Trump thừa nhận việc đưa chiếc máy bay hai tầng vào sảnh tòa nhà sẽ là “một bài toán không đơn giản”.

Trước đây, khi đưa phần thân trước của một chiếc Boeing 747 đã nghỉ hưu vào Bảo tàng Hàng không và Không gian Smithsonian ở Washington, các kỹ sư buộc phải tháo rời máy bay thành nhiều phần rồi lắp ráp lại bên trong.

Tương tự, chiếc Không lực Một đang được trưng bày tại Thư viện Tổng thống Ronald Reagan cũng phải tháo cánh và đuôi đứng trước khi được vận chuyển bằng xe tải từ thành phố San Bernardino đến Simi Valley. Sau đó, khu nhà trưng bày được xây dựng bao quanh chiếc máy bay trước khi các bộ phận được lắp ráp trở lại.