Khi được NBC News liên hệ để đề nghị bình luận về thông tin nói rằng Iran đã đình chỉ đàm phán với Mỹ, Tổng thống Donald Trump hôm 1/6 nói rằng ông chưa nghe về diễn biến này. “Cũng dễ hiểu thôi, bởi vì họ [Iran - ND] là những nhà đàm phán giỏi hơn là những chiến binh”, ông Trump cho biết.

Cùng ngày, Tổng thống Trump cũng gây áp lực lên Thủ tướng IsraelBenjamin Netanyahu để Israel giảm các hoạt động quân sự nhằm vào Hezbollah bên trong Lebanon, đặc biệt là xung quanh thủ đô Beirut.

Nhưng điều đó chỉ khiến những bình luận của ông với NBC nghe có vẻ mâu thuẫn: “Nếu họ không muốn đàm phán, điều đó không sao cả. Tôi nghĩ điều đó ổn. Tôi cũng không đặc biệt muốn đàm phán. Chúng ta đàm phán nhiều rồi”.

Lập luận theo hướng này, nếu Tổng thống Mỹ không muốn đàm phán với Iran, không muốn Israel tiếp tục tấn công Hezbollahvà không muốn tăng áp lực quân sự lên Iran, thì lời giải thích duy nhất là ông Trump muốn duy trì lệnh phong tỏa eo biển Hormuz và chờ đợi việc này cuối cùng sẽ làm suy yếu Iran.

Tuy nhiên, việc ông Trump theo đuổi cuộc chiến này dường như không được dư luận Mỹ ủng hộvà nếu đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Thượng viện vào tháng 11 tới đây thì tình thế sẽ thực sự khó khăn với ông.

Từ chẳng có gì nhàm chán…đến nhàm chán

Nhìn lại khoảng thời gian 3 tháng qua, có thể thấy rằng Tổng thống Trump đã có những thông điệp đầy mâu thuẫn về cuộc xung đột Iran:lên kế hoạch cho cuộc tấn công kéo dài 38 ngày, nỗ lực mở lại eo biển Hormuz và tuyên bố “cả một nền văn minh sẽ diệt vong đêm nay”, rồi lại rút lui để tuyên bố ngừng bắn và phong tỏa các cảng của Iran.

Nhưng hôm 1/6, sau nhiều ngày mặc cả với các quan chức Iran thông qua các trung gian về một thỏa thuận sơ bộ, ông Trump tuyên bố rằng mọi việc bắt đầu “trở nên rất nhàm chán”.

“Thành thật mà nói, tôi không quan tâm nếu chúng chấm dứt. Tôi thực sự không quan tâm. Tôi hoàn toàn không bận lòng về điều đó. Tôi không thể quan tâm hơn được nữa. Nếu chúng kết thúc, thì chúng kết thúc”, Tổng thốngMỹtrả lời khi được hỏi về thông tin người Iran tức giận trước các cuộc tấn công liên tục của Israel ở Lebanon và xung đột cấp thấp với Mỹ ở Vịnh Ba Tư nên đã quyết định đình chỉ đàm phán.

Đối với bản thân ông Trump, người đã thay đổi lập trường từ đe dọa hủy diệt Iran đến tuyên bố rằng họ đã đồng ý với các điều khoản của Mỹ rồi lại nổi giận vì họ chưa đồng ý, thì việc ông cho rằng toàn bộ cuộc xung đột đang trở nên nhàm chán dường như khá kỳ lạ.

Chỉ vài giờ trước đó, ông Trump viết trên mạng xã hội rằng các cuộc đàm phán “đang tiếp diễn, ở tốc độ nhanh chóng, với Cộng hòa Hồi giáo Iran”. Có nhiều nguồn tin cho rằng hôm 29/5, ông đã siết chặt các yêu cầu đối với một thỏa thuận sơ bộ với Iran - thỏa thuận chỉ nhằm mở đường cho cuộc đàm phán sâu rộng hơn - bởi vì ông lo ngại về các điều khoản hoàn trả số tiền bị đóng băng cho chính phủ Iran và về việc ai sẽ xử lý việc thu hồi uranium được làm giàu cao của Iran.

Đây chỉ là những chi tiết nhỏ, nhưng vô cùng quan trọng. Còn nhớ, hồi tháng 3, ông Trump tự tin dự đoán cuộc xung đột sẽ kết thúc trong vài tuần, nói rằng không thể nào cảm thấy nhàm chán khi đối đầu với một đối thủ lâu năm của Mỹ: “Hôm nay có người nói, ‘Ồ, tổng thống muốn làm điều đó thật nhanh. Sau đó, ông ấy sẽ cảm thấy nhàm chán’”. “Chẳng có gì nhàm chán với chuyện này cả”, ông Trump khẳng định.

Đàm phán còn nhiều chông gai

Với những diễn biến vừa qua, có thể thấy rõ ràng chiến lược của ông Trump là tiếp tục đàm phán và sử dụng lệnh cấm vận như một đòn bẩy để đạt được một thỏa thuận tốt hơn. Chiến lược của Iran cũng không phải là bí mật. Đó là để ông Trump nghĩ rằng ông sắp đạt được một thỏa thuận, qua đó Mỹ gây sức ép buộc Israel ngừng tấn công lực lượng do Iran hậu thuẫn ở Lebanon.

Mỗi bên đều nghĩ mình đang nắm phần chủ động trong cuộc chơi. Ông Andrew Gawthorpe, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chính sách Đối ngoại cho rằng: “Thỏa thuận ngừng bắn rất mong manh vì cả hai bên đều nhận ra rằng họ sẽ không đạt được những gì mình muốn từ thỏa thuận này”.

Trong cuộc họp báo hôm 1/6, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố rằng Mỹ “liên tục thay đổi quan điểm và đưa ra những yêu cầu mới hoặc mâu thuẫn” và cho biết các cuộc đàm phán đang diễn ra trong bối cảnh “nghi ngờ và mất lòng tin sâu sắc”.

Ngoài thông tin nói rằng Iran đình chỉ đàm phán với Mỹ do các cuộc tấn công liên tục của Israel ở Lebanon, hãng thông tấn Tasnim còn nêu một chi tiết quan trọng rằng Tehran sẽ xem xét việc đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.

Tuần trước, ông Trump đã tái khẳng định yêu cầu của Mỹ về việc mở cửa eo biển ngay lập tức, không thu phí đối với các tàu thuyền đi quavà Iran phải gỡ bỏ hoặc kích nổ bất kỳ quả thủy lôi nào còn sót lại được đặt dọc theo tuyến đường thủy quan trọng này.

“Từ quan điểm chính sách đối ngoại truyền thống của Mỹ, việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz là hoàn toàn không thể thương lượng,” ông Gawthorpe nhận định.

Theo quan điểm của chuyên gia Gawthorpe, Mỹ có thể sẽ phải nhượng bộ về các vấn đề khác, chẳng hạn như việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với Iran hoặc việc giải tỏa tài sản của Iran, để đổi lấy việc Tehran từ bỏ quyền quản lý eo biển.

Ngoài vấn đề eo biển Hormuz, bài toán hạt nhân vẫn là hóc búa nhất khi đi tìm lời giải cho xung đột Mỹ - Iran hiện nay. Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định lập trường của Mỹ rằng Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân; nói rằng “bụi hạt nhân” còn sót lại từ các cuộc tấn công của Mỹ vào ba cơ sở hạt nhân quan trọng của Iran năm ngoái phải được Mỹ xử lý và tiêu hủy, dưới sự phối hợp chặt chẽ với Cộng hòa Hồi giáo Iran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế.

“Những vấn đề khác, ít quan trọng hơn nhiều, đã được nhất trí,” ông Trump tuyên bố.