Tiếp sức từ chính sách

Tại các quốc gia phát triển, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là mục tiêu trọng tâm trong các chính sách của Nhà nước về hỗ trợ phát triển kinh tế, vì khu vực này quy mô nhỏ, thiếu vốn và khó tiếp cận nguồn vốn, trình độ công nghệ lạc hậu, khả năng quản trị doanh nghiệp yếu, thiếu nguồn nhân lực trình độ cao, thiếu mặt bằng để phát triển sản xuất kinh doanh... Đơn cử, tại Nhật Bản, Hàn Quốc, các chính sách hỗ trợ DNNVV đều được luật hóa tại các đạo luật cơ bản về DNNVV, thông qua việc hỗ trợ về vốn với lãi suất thấp để đầu tư phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu phát triển sản phẩm; xúc tiến các hệ thống phân phối sản phẩm cho DNNVV; có chủ trương thực hiện các hợp đồng mua sản phẩm từ DNNVV của Chính phủ và các tập đoàn công nghiệp lớn.... Tất cả các chính sách hỗ trợ này, đều hướng tới thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển, nuôi dưỡng nội lực cho doanh nghiệp.

Nội lực doanh nghiệp bao gồm tổng hợp các yếu tố: Tài chính (nguồn vốn, dòng tiền), nhân lực (con người, kỹ năng), vật lực (máy móc, cơ sở hạ tầng), công nghệ (phần mềm, sở hữu trí tuệ), thương hiệu, uy tín.... Tại Việt Nam, có khoảng gần 1 triệu doanh nghiệp, tạo sinh kế bền vững cho hàng triệu lao động và đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, yếu tố “nội lực” yếu nhất hiện nay của doanh nghiệp chính là tài chính, những chính sách hỗ trợ, nuôi dưỡng nội lực doanh nghiệp vẫn chưa phát huy được hiệu quả, theo TS. Nguyễn Quốc Việt, Giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, DNNVV muốn vươn lên cần có những động lực thực chất để “làm mạnh” nội lực.

“Động lực ở đây chính là những chính sách cụ thể, chạm đến tận gốc các rào cản đang tồn tại, kìm hãm doanh nghiệp phát triển. Thí dụ đối với chính sách đất đai, cần có sự ưu tiên về thủ tục hành chính, gỡ bỏ những rào cản vô hình để doanh nghiệp thuận lợi tiếp cận nguồn lực này; hoặc chính sách về vốn cũng là một điểm nghẽn đáng lưu ý, khi có đến 20% tín dụng là đổ vào bất động sản, còn doanh nghiệp tư nhân thì tiếp cận vốn để đổi mới sản xuất vẫn rất khó khăn”, TS Việt nhấn mạnh.

Trong bối cảnh hiện nay, việc ứng dụng khoa học, công nghệ trở thành yếu tố then chốt, quyết định khả năng tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Khoa học công nghệ giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, tăng tốc độ sản xuất, quản trị doanh nghiệp hiệu quả, tối ưu hóa nguồn lực, góp phần cải tiến, phát triển sản phẩm và tạo ra sản phẩm mới phù hợp với nhu cầu thị trường. TS Lê Xuân Nghĩa chia sẻ, hiện Quỹ phát triển khoa học công nghệ (KHCN) giải ngân rất chậm, “có tiền nhưng không tiêu được”.

“Tôi được biết là Quỹ này mới giải ngân được khoảng 500 tỷ đồng, trong khi đã thành lập hơn 10 năm rồi. Tại Mỹ, Quỹ KHCN của họ giải ngân thẳng vào các tập đoàn, viện nghiên cứu hàng nghìn tỷ USD để đầu tư KHCN; gần đây Nhật Bản cũng có 3 gói đầu tư khoa học công nghệ khoảng 210 tỷ USD; Trung Quốc cũng dành hàng trăm tỷ USD đầu tư cho AI và robot, mà Việt Nam mới giải ngân khoảng 500 tỷ đồng thì các doanh nghiệp làm sao có khoa học công nghệ mới được. Trong cách nhìn và tính toán của chúng ta về KHCN còn rất yếu kém, Chính phủ cần đóng vai trò hậu thuẫn, đầu tư trực tiếp cho doanh nghiệp tư nhân ứng dụng KHCN, chứ không phải đầu tư cho các viện nghiên cứu, để rồi mấy năm sau đó đề tài KHCN vẫn nằm trên giấy”, ông Nghĩa nhấn mạnh.

Sửa đổi toàn diện các Luật để hỗ trợ DNNVV

Để nuôi dưỡng nguồn lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong năm 2026, cần rà soát, sửa đổi toàn diện các Luật liên quan để hỗ trợ tốt nhất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Có một số vấn đề cần làm ngay như: Sửa đổi Luật Hỗ trợ DNNVV 2017; tái cơ cấu các Quỹ Hỗ trợ DNNVV (Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV, Quỹ phát triển DNNVV), Quỹ phát triển khoa học công nghệ (bao gồm cả Quỹ của quốc gia và Quỹ của Doanh nghiệp); thể chế hóa đầy đủ chủ trương, định hướng của Nhà nước trong các Nghị quyết 57, Nghị quyết 68 bằng các chính sách và chương trình hành động cụ thể. Việc sửa đổi các Luật mang tính hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân cần được tiếp cận một cách toàn diện, không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh một số điều khoản hay cơ chế ưu đãi, mà phải xuất phát từ tư duy đổi mới về phát triển khu vực doanh nghiệp này trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước. Luật phải lấy doanh nghiệp làm trung tâm, bảo đảm môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và thuận lợi cho mọi thành phần kinh tế.

PGS.TS Lê Bộ Lĩnh, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, nhà nước không chỉ nên huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân (DNNVV), mà còn cần chủ động hỗ trợ họ bằng nguồn lực công, đồng thời tạo điều kiện cho họ tiếp cận các nguồn lực quốc gia để gia tăng “nội lực” cho doanh nghiệp.

Nghị quyết số 10 (3/6/2017) về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đặt mục tiêu đến năm 2020 có ít nhất 1 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, tuy nhiên, theo TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), đến nay đã kết thúc năm 2025, mục tiêu này vẫn chưa đạt được.

“Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân đặt ra mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp, năm 2045 có 3 triệu doanh nghiệp, nghĩa là trong vòng 15 năm tăng thêm 1 triệu doanh nghiệp. Nhưng nếu nhìn vào cơ cấu dân số, thì con số đó vẫn chỉ tương đương 1 doanh nghiệp trên 50 người dân, trong khi tại Mỹ là 1 doanh nghiệp trên 10 dân. Điều này đáng để chúng ta suy nghĩ nghiêm túc, làm sao để người dân được làm, được hành động với tư cách là doanh nghiệp, chứ không phải chỉ khởi nghiệp theo phong trào”, ông Nghĩa nói.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ cần được hỗ trợ để “tồn tại”, mà để “lớn lên”, đủ năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và toàn cầu. Muốn vậy, chính sách phải hướng tới khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng thương hiệu theo hướng bền vững. Trong kỷ nguyên mới của dân tộc, doanh nghiệp tư nhân cần được tiếp sức, “làm giàu” nội lực bằng thể chế kiến tạo, môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch. Nếu không có chính sách nuôi dưỡng nội lực doanh nghiệp, rất khó đạt được mục tiêu 1,5-2 triệu doanh nghiệp và 3 triệu doanh nghiệp trong tương lai.