Mới đây, TS.BS Dư Thị Ngọc Thu trở thành người Việt Nam đầu tiên nhận giải Unsung Hero (Người hùng thầm lặng)trong lĩnh vực ghép tạng.

Sẻ chia cùng người ở lại

Năm 2010, một người mẹ đồng ý hiến tạng con trai sau khi con qua đời. Nhưng khi trở về, bà bị người thân nghi ngờ bán tạng của con lấy tiền. Không được tổ chức đám tang trong nhà, người mẹ phải dựng chòi ngoài ruộng lo hậu sự, rồi rời quê đi nơi khác sinh sống.

4 năm sau, khi Đơn vị Điều phối ghép các bộ phận cơ thể người được thành lập tại Bệnh viện Chợ Rẫy, TS.BS Dư Thị Ngọc Thu cùng đồng nghiệp tìm lại gia đình để mời dự lễ trao kỷ niệm chương của Bộ Y tế ghi nhận nghĩa cử hiến tạng, mới biết những tổn thương người mẹ đã trải qua.

Câu chuyện khiến TSNgọc Thu day dứt, cảm thấy có lỗi vì chưa chăm sóc tốt thân nhân người hiến.

Trước đó, do công việc của những người làm điều phối chủ yếu tập trung vào quá trình hiến, lấy và ghép tạng.Trong khi ấy, gia đình người hiến phải đối diện với nỗi đau mất người thân, đôi khi còn chịu những định kiến, hiểu lầm từ chính những người xung quanh mà không ai hay biết.

Từ đó, TS Ngọc Thu phối hợp cùng Phòng Công tác xã hội, Bệnh viện Chợ Rẫy bắt đầu thăm hỏi, động viên gia đình người hiến. Những chuyến thăm không chỉ là lời tri ân người đã khuất mà còn là sự sẻ chia với những người ở lại.

Theo TSNgọc Thu, có gia đình mất đi người thân đồng thời cũng mất luôn nguồn thu nhập chính. Với những trường hợp như vậy, sự hỗ trợ thiết thực, trong đó có việc tạo điều kiện để con em tiếp tục học tập, có thể giúp họ vơi bớt gánh nặng và từng bước ổn định cuộc sống.

"Chúng tôi ao ước làm sao được như nước ngoài, có nguồn ngân sách hỗ trợ cho các gia đình neo đơn, thể hiện tính nhân văn. Việc đồng hành này cần được thực hiện bằng sự tôn trọng, không để gia đình cảm thấy nghĩa cử hiến tạng của người thân bị đặt trong quan hệ trao đổi", TS Ngọc Thu chia sẻ.

Hành trình bền bỉ vì người bệnh

Cơ duyên đưa TS.BSDư Thị Ngọc Thu đến với công việc điều phối ghép tạng bắt đầu từ năm 1998, sau ca ghép thận thành công đầu tiên tại Bệnh viện Chợ Rẫy.

Khi ấy, theo phân công của người thầy là GS.TS Trần Ngọc Sinh, chị khảo sát ý kiến thân nhân bệnh nhân về việc hiến thận trong trường hợp người thân chết não. Trong hơn 100 gia đình được tiếp xúc, chỉ có 7 gia đình đồng ý hiến thận nếu người thân không may qua đời.

Từ những bước đi ban đầu còn nhiều bỡ ngỡ, khó khăn và quen dần, TS Ngọc Thu gắn bó luôn với công việc vận động hiến tạng. Sau chuyến đi học tập ở nước ngoài, chị được giao phụ trách Đơn vị Điều phối ghép các bộ phận cơ thể người của bệnh viện.

Công việc điều phối ghép tạng đưa TS.BS Dư Thị Ngọc Thu đến với những thời khắc khó khăn và nhạy cảm nhất của một gia đình - đó là, khi người thân đang đứng trước ranh giới sinh tử.

12 năm gắn bó với lĩnh vực này, chị cùng đồng nghiệp vừa phải chạy đua với thời gian để bảo đảm tạng hiến có thể sử dụng hiệu quả, vừa phải trò chuyện với gia đình đang đau đớn vì mất mát, giải thích về hiến tạng và chờ đợi sự đồng thuận.

Những ngày đầu, việc vận động không dễ dàng. TS Ngọc Thu và đồng nghiệp từng đối mặt với sự trách móc, tức giận từ thân nhân người bệnh. Nhưng khi nhận thức cộng đồng dần thay đổi, những cái gật đầu trong nước mắt cũng nhiều hơn. Với chị, sự đồng thuận ấy là điều kiện để hành trình trao tặng sự sống có thể bắt đầu.

Theo quy trình, sau khi gia đình đồng ý hiến, ê-kíp tiến hành các xét nghiệm đánh giá tình trạng tạng và nguy cơ nhiễm trùng. Khi hoàn tất chẩn đoán chết não và các xét nghiệm miễn dịch, đơn vị tìm người nhận phù hợp, trình hội đồng chuyên môn xem xét và thực hiện xét nghiệm phản ứng chéo trước khi ghép.

Với người hiến tạng đang ở bệnh viện khác, chị Thu cùng đồng nghiệp phối hợp với cơ sở điều trị, chuẩn bị nhân lực và thiết bị để tổ chức lấy tạng tại chỗ khi có thể. Dù công việc đòi hỏi khẩn trương, chị luôn nhấn mạnh: "Về nguyên tắc, về đạo đức: Không được phép làm phiền người hiến".

Theo chị Thu, kỹ thuật ghép tạng tại Việt Nam đã có nhiều tiến bộ, nhưng nguồn tạng hiến vẫn là thách thức lớn. Vì vậy, cần tiếp tục nâng cao nhận thức cộng đồng, chuẩn hóa quy trình và tăng cường kết nối giữa các cơ sở y tế. Đây là điều những người trong ngành ghép tạng rất trăn trở.

Hiện nay, Bộ Y tế đang trình Quốc hội dự án sửa đổiLuật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xácbổ sung hình thức hiến tạng.

"Dân số của mình trên 100 triệu người nhưng chỉ mới có hơn 200 người đăng ký thôi, chưa đạt 1%. Cho nên sự đồng thuận để hiến tạng còn rất xa. Mặc dù hiện tại ở phòng ICU khi có ca chết não thì mình tiếp cận trao đổi với thân nhân đã dễ dàng hơn trước đây", TS.BS Dư Thị Ngọc Thu nói.

Cuối tháng 9/2026, TS.BS Dư Thị Ngọc Thu được trao giải Unsung Hero 2026 của Mạng lưới Phụ nữ trong ghép tạng (WIT), tại Đại hội quốc tế lần thứ 31 của Hiệp hội Ghép tạng thế giới ở Sydney, Australia. Chị khiêm nhường cho rằng mình chỉ là người đại diện cho tập thể những người thuộc nhiều chuyên ngành cùng làm công tác hiến, ghép tạng để nhận giải. Đằng sau mỗi ca ghép thành công là sự phối hợp của đội ngũ y tế, sự ủng hộ của cộng đồng và trên hết là sự đồng thuận của gia đình người hiến.