Tháo gỡ nguồn lực bị "mắc kẹt"

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 359/2026/NĐ-CP ngày 17/9/2026, quy định về tổ chức, hoạt động và cơ chế tài chính của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC). Theo Nghị định này, VAMC được tổ chức như một doanh nghiệp đặc thù, 100% vốn Nhà nước, do Ngân hàng Nhà nước quản lý, thanh tra và giám sát.

Với chức năng trọng tâm là xử lý nợ xấu, VAMC được kỳ vọng góp phần tháo gỡ những nguồn lực đang bị "mắc kẹt", thúc đẩy tín dụng tăng trưởng hợp lý và đưa dòng vốn trở lại nền kinh tế. Hoạt động theo nguyên tắc lấy thu bù chi, không vì lợi nhuận, VAMC phải bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm soát rủi ro và chi phí trong quá trình xử lý nợ xấu.

Điểm đáng chú ý là Nghị định 359 không phải cơ sở để thành lập một VAMC mới, mà kế thừa, cập nhật và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với VAMC đã hoạt động từ năm 2013. So với cơ chế trước đây, VAMC được bổ sung, mở rộng thêm một số công cụ, trong đó có hỗ trợ tổ chức tín dụng thu hồi, xử lý nợ và tài sản bảo đảm; tư vấn tái cơ cấu doanh nghiệp; đồng thời có thêm cơ chế xử lý linh hoạt đối với các khoản nợ mua theo giá trị thị trường.

Vốn điều lệ của VAMC được quy định ở mức 5.000 tỷ đồng. Công ty được mua nợ xấu theo giá trị thị trường hoặc bằng trái phiếu đặc biệt; thực hiện thu hồi, xử lý, bán nợ và tài sản bảo đảm; cơ cấu lại khoản nợ; tổ chức bán đấu giá tài sản; tư vấn, môi giới mua bán nợ, tài sản và tư vấn tái cơ cấu doanh nghiệp.

Công ty được mua bán nợ xấu của tổ chức tiến dụng theo hai phương thức theo giá thị trường hoặc bằng trái phiếu đặc biệt và được chuyển nợ thành vốn góp của phần. Nguyên tắc xuyên suốt là lấy thu, bù chi, không vì lợi nhuận, công khai, minh bạch.

Các chuyên gia tài chính cho rằng khung pháp lý mới cho VAMC được kỳ vọng góp phần gỡ nút thắt nợ xấu, khơi thông dòng vốn và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng tín dụng cũng như nền kinh tế.

Theo bàNguyễn Thị Phương, Chủ nhiệm Câu lạc Bộ Pháp chế Ngân hàng thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, với khung pháp lý mới cho công ty quản lý tài sản, dòng vốn đang bị nợ xấu "níu chân" sẽ sớm được khơi thông, tạo thêm dư địa cho tăng trưởng tín dụng và nền kinh tế.

Ông Lê Thanh Tùng, Chủ nhiệm Ủy ban rủi ro thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nhìn nhận: Trong xu hướng số hóa và chuyển đổi số hoạt động ngân hàng, công tác quản trị rủi do cần được chú trọng. Bên cạnh đó, các biến động kinh tế và địa chính trị toàn cầu đang tác động ngày càng sâu rộng, làm gia tăngbiên độ bất định và rủi ro đối với hoạt động ngân hàng. Điều này đã và đang đặt ra các vấn đề đối với hoạt động quản trị rủi ro như dữ liệu phải đảm bảo chất lượng, tính tích hợp và khả năng khai thác, rủi ro mô hình phải được kiểm soát chặt chẽ; tính dự báo phải cao hơn; nguồn lực nhân sự, hạ tầng công nghệ và năng lực tài chính cũng cần phải được tăng cường.

Áp lực nợ xấu đang là bài toán đặt ra cho toàn ngành ngân hàng. Theo Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn hệ thống đến cuối quý 2 năm nay khoảng 1,51%, giảm nhẹ so với 1,69% cuối năm ngoái. Nhưng nợ nhóm 2 là nợ quá hạn từ 10 - 90 ngày lại tăng lên, đào ngược xu hướng cải thiện nhiều quý trước. Thống kê từ báo cáo tài chính của 27 ngân hàng niêm yết cho thấy bức tranh còn căng thẳng hơn. Tổng nợ xấu đã vượt 310.000 tỷ đồng tính đến hết tháng 6, tăng gần 18% so với cùng kỳ.

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, phân tích: Với tỷ lệ nợ xấu như vậy, nếu không có giải pháp quyết liệt, không có sự hỗ trợ của các ngành các cấp mà để ngành ngân hàng "đơn thương độc mã" xử lý thì việc xử lý nợ xấu là gánh nặng đối với ngành ngân hàng. Áp lực chi phí gia tăng, ngân hàng không có dư địa để giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp, dòng vốn khó có thể thể đưa vào luân chuyển lưu thông thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tránh nguy cơ hình thành một vòng nợ xấu mới

Nợ xấu không đơn thuần là một chỉ tiêu trên bảng cân đối của các tổ chức tín dụng. Đằng sau một khoản nợ xấu có thể là một dự án dở dang, một nhà máy chưa thể hoạt động hết công suất, một tài sản chưa được khai thác hoặc một doanh nghiệp đang thiếu dòng tiền để phục hồi. Khi những nguồn lực này bị "đóng băng", dòng vốn trong nền kinh tế cũng bị ảnh hưởng. Ngân hàng phải dành nguồn lực cho dự phòng và xử lý các khoản vay có vấn đề; tài sản bảo đảm chưa thể chuyển hóa thành tiền; doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn mới.

Bởi vậy, xử lý nợ xấu hiệu quả có ý nghĩa lớn hơn việc thu hồi một khoản tiền đã cho vay. Đó là quá trình giải phóng nguồn lực để tái phân bổ vào những khu vực có khả năng tạo ra giá trị mới.Vì vậy, xử lý nợ xấu cần được nhìn như một khâu trong chu trình vận động của vốn: vốn được giải phóng, tài sản được tái kích hoạt, doanh nghiệp phục hồi, tín dụng mới được tạo ra, sản xuất tăng lên.

Xử lý nợ xấu không phải là điểm kết thúc của một khoản vay, mà có thể là điểm khởi đầu của một vòng quay vốn mới.Bài toán quan trọng hơn đặt ra là sau khi xử lý được nợ xấu cũ, dòng tín dụng mới phải đi vào những khu vực có khả năng tạo ra giá trị và dòng tiền, qua đó hạn chế nguy cơ hình thành một vòng nợ xấu mới.

Từ gỡnợ xấu đến khơi thông dòng vốn, nếu được thực hiện đồng bộ, cơ chế mới của VAMC có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình khơi thông nguồn lực, củng cố sức khỏe hệ thống ngân hàng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.