Năm 2024, cả nước có khoảng 2.021 km đường cao tốc, dự kiến đạt 3.000 km vào năm 2025 và 5.000 km vào năm 2030 theo quy hoạch chính thức. Điều này cho thấy những nỗ lực của Nhà nước trong việc tạo nên hệ thống hạ tầng thuận lợi, phục vụ cho kết nối phát triển kinh tế, xã hội. Tuy nhiên, tốc độ phát triển của đường cao tốc cũng đặt ra yêu cầu với đội ngũ lái xe trong việc đảm bảo tuân thủ quy tắc khi tham gia giao thông. Bởi lẽ một tai nạn trên cao tốc sẽ khiến nguy cơ va chạm gây nguy hiểm cùng lúc nhiều người, nhiều phương tiện.

Những vi phạm của lái xe trên cao tốc để xảy ra tai nạn nghiêm trọng

Trong thực tế lưu thông trên cao tốc, ông Trần Hữu Trí, Giám đốc Trung tâm Đào tạo và sát hạch lái xe cơ giới đường bộ, Trường Cao đẳng Công nghệ - Năng lượng Khánh Hòa cho biết những vi phạm mà người lái xe thường mắc phải và đặc biệt nguy hiểm gồm: Nhiều lái xe trên cao tốc không giữ khoảng cách an toàn với xe phía trước. Đây là lỗi rất phổ biến khi lái xe có tâm lý bám sát xe phía trước nhằm tránh bị phương tiện khác chen vào. Tuy nhiên, khi xe phía trước phanh gấp, người điều khiển gần như không còn đủ thời gian và quãng đường để xử lý, rất dễ dẫn đến va chạm dây chuyền.

Một lỗi cũng phổ biến không kém là việc chuyển làn đường tùy tiện hoặc chuyển làn không có tín hiệu báo trước, không quan sát kỹ gương, điểm mù và không bật đèn báo rẽ. Trên đường cao tốc, các phương tiện đều di chuyển với tốc độ lớn nên hành vi này có thể khiến xe phía sau không kịp phản ứng, dẫn đến tai nạn nghiêm trọng.

Tình trạng iều khiển xe không đúng tốc độ quy định vì muốn rút ngắn thời gian di chuyển hoặc cũng có trường hợp chạy dưới tốc độ tối thiểu trên làn xe chạy, gây cản trở dòng phương tiện và làm tăng nguy cơ va chạm từ phía sau. Cả hai hành vi đều rất nguy hiểm.

Dừng xe hoặc đỗ xe không đúng quy định trên đường cao tốc trong nhiều trường hợp tạo nên nguy cơ gây tai nạn đặc biệt nghiêm trọng. Có trường hợp dừng xe để nghe điện thoại, nghỉ ngơi, đón trả người hoặc kiểm tra phương tiện ngay trên làn xe chạy. Khi phát hiện chướng ngại vật ở khoảng cách ngắn, các xe phía sau rất khó xử lý an toàn.

Khi vượt quá đường rẽ, vì sợ mất thời gian và công sức chạy đến điểm rẽ tiếp theo, nhiều tái xế lùi xe, quay đầu xe hoặc đi ngược chiều trên đường cao tốc. Đây là những hành vi bị nghiêm cấm. Thực tế đã xảy ra nhiều vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng chỉ vì hành động tưởng “tiết kiệm” này.

Việc sử dụng điện thoại, điều chỉnh thiết bị giải trí, ăn uống hoặc lái xe trong tình trạng mệt mỏi, buồn ngủ đều làm giảm khả năng nhận biết và xử lý tình huống. Trên cao tốc, chỉ vài giây mất tập trung cũng đồng nghĩa với việc xe đã đi thêm hàng chục đến hàng trăm mét mà người lái không kiểm soát được tình hình giao thông. Một số lái xe nhập làn với tốc độ quá thấp hoặc cắt ngang nhiều làn xe để kịp lối ra. Đây là hành vi rất nguy hiểm vì làm gián đoạn dòng phương tiện đang lưu thông ổn định với tốc độ cao.

“Theo tôi, điểm khác biệt lớn nhất mà người lái xe phải luôn ghi nhớ khi tham gia giao thông trên đường cao tốc là phải tuân thủ tuyệt đối các quy tắc giao thông đặc thù của đường cao tốc và luôn lái xe với tinh thần chủ động phòng ngừa rủi ro. Trên đường cao tốc, các phương tiện di chuyển với tốc độ cao nên khoảng cách xử lý tình huống rất ngắn. Vì vậy, người lái xe không chỉ cần có kỹ năng điều khiển phương tiện tốt mà còn phải chấp hành nghiêm các quy định của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ”, ông Trần Hữu Trí, Giám đốc Trung tâm Đào tạo và sát hạch lái xe cơ giới đường bộ, Trường Cao đẳng Công nghệ - Năng lượng Khánh Hòa phân tích.

Vi phạm do Luật xử phạt chưa nghiêm hay ý thức người tham gia giao thông?

“Có ý kiến cho rằng nguyên nhân vi phạm an toàn giao thông là do văn hóa giao thông còn thấp hoặc chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe. Theo tôi, cả hai yếu tố đều có tác động, nhưng yếu tố quan trọng nhất vẫn là ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người điều khiển phương tiện.

Pháp luật có thể quy định rất đầy đủ, lực lượng chức năng có thể tăng cường kiểm tra, xử lý, nhưng không thể có mặt ở mọi nơi, mọi thời điểm. Nếu người lái xe không tự giác tuân thủ thì nguy cơ mất an toàn vẫn luôn hiện hữu”, ông Hữu Trí khẳng định.

Hệ thống chế tài xử lý vi phạm giao thông đã được hoàn thiện theo hướng nghiêm khắc hơn, đặc biệt đối với các hành vi vi phạm trên đường cao tốc. Việc xử phạt không chỉ nhằm trừng phạt người vi phạm mà còn mang ý nghĩa giáo dục, phòng ngừa chung, góp phần xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội.

Mỗi người lái xe cần hiểu rằng tuân thủ pháp luật giao thông không phải để tránh bị xử phạt, mà trước hết là để bảo vệ chính mình, gia đình mình và những người cùng tham gia giao thông. Khi mỗi người đều có ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm với cộng đồng thì văn hóa giao thông sẽ được hình thành bền vững, góp phần xây dựng môi trường giao thông an toàn, văn minh và hiện đại.

Mỗi khi cầm vô lăng, người lái xe không chỉ chịu trách nhiệm về sự an toàn của mình mà còn chịu trách nhiệm đối với tính mạng của những người cùng tham gia giao thông.

“Tôi mong mỗi lái xe hãy luôn ghi nhớ rằng đường cao tốc không phải là nơi để thể hiện kỹ năng hay tốc độ, mà là nơi đòi hỏi sự tuân thủ pháp luật và tính kỷ luật cao nhất. Một vài phút tiết kiệm được không bao giờ đáng để đánh đổi bằng tính mạng, sức khỏe và hạnh phúc của bản thân cũng như của người khác”, ông Hữu Trí chia sẻ.

Những quy tắc lái xe trên cao tốc, dù mới bắt đầu hay đã thành lái “già” cần tuân thủ

Trước hết, người lái phải đi đúng phần đường, đúng làn đường, chỉ chuyển làn khi bảo đảm an toàn và có tín hiệu báo trước. Đây là nguyên tắc đặc biệt quan trọng để tránh va chạm giữa các phương tiện đang lưu thông với tốc độ cao.

Thứ hai, phải tuân thủ tốc độ tối đa, tốc độ tối thiểu và giữ khoảng cách an toàn với xe phía trước theo quy định. Không chạy quá tốc độ nhưng cũng không chạy quá chậm gây cản trở giao thông. Khoảng cách an toàn chính là "không gian sinh tồn" giúp người lái có đủ thời gian xử lý khi xảy ra tình huống bất ngờ.

Thứ ba, chỉ được dừng xe, đỗ xe tại nơi được phép. Trong trường hợp xe gặp sự cố, phải nhanh chóng đưa xe vào làn dừng khẩn cấp hoặc vị trí an toàn, bật đèn cảnh báo nguy hiểm, đặt thiết bị cảnh báo theo quy định và liên hệ lực lượng chức năng để được hỗ trợ. Tuyệt đối không đứng trên phần đường xe chạy vì nguy cơ tai nạn rất lớn.

Bên cạnh đó, người lái cần quan sát từ xa, dự báo tình huống giao thông, tập trung tuyệt đối khi điều khiển xe, không sử dụng điện thoại, không lái xe khi mệt mỏi, buồn ngủ hoặc sau khi sử dụng rượu, bia và các chất kích thích.

“Có thể khẳng định rằng, điều quan trọng nhất khi lái xe trên đường cao tốc không phải là chạy nhanh mà là chạy đúng luật, đúng kỹ thuật và luôn giữ ý thức phòng ngừa rủi ro. Tuân thủ các quy định của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ chính là yếu tố quyết định bảo đảm an toàn cho bản thân, hành khách và những người cùng tham gia giao thông”, ông Hữu Trí nhấn mạnh.

Bên cạnh việc chấp hành nghiêm các quy định của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, người lái xe cần chuẩn bị tốt trước mỗi hành trình: kiểm tra tình trạng kỹ thuật của phương tiện, bảo đảm sức khỏe, không sử dụng rượu, bia hoặc các chất làm giảm khả năng điều khiển xe, không lái xe khi mệt mỏi hoặc buồn ngủ và luôn giữ sự tập trung trong suốt quá trình điều khiển phương tiện.