Israel đã gây tổn thất nặng nề cho lực lượng Hezbollah ở Lebanon sau hơn 2 năm giao tranh. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ, Israel và Lebanon nhận định không có lựa chọn dễ dàng nào để giải giáp một tổ chức vốn đã ăn sâu vào xã hội Lebanon và gắn bó sâu sắc với hệ tư tưởng tôn giáo của họ.

Tình hình càng trở nên phức tạp bởi chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon và việc nước này tiếp tục kiểm soát nhiều khu vực ở miền nam Lebanon. Điều đó tạo ra điểm căng thẳng với Beirut đúng vào thời điểm các nhà lãnh đạo hai nước đang đạt được đồng thuận về mục tiêu giải giáp Hezbollah. Thế khó này đã khiến Mỹ đưa ra những phương án từng bị coi là không khả thi.

Củng cố năng lực cho các đơn vị tinh nhuệ của Lebanon

Các quan chức Mỹ, Israel và Lebanon đang thúc đẩy kế hoạch huấn luyện và sàng lọc các đơn vị tinh nhuệ thuộc Lực lượng Vũ trang Lebanon. Theo kế hoạch, trong quá trình quân đội Lebanon từng bước tiếp quản các khu vực ở miền nam với sự phối hợp của Israel, những đơn vị đã được sàng lọc sẽ tiến hành giải giáp Hezbollah, kể cả bằng vũ lực nếu cần thiết.

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, các hoạt động này sẽ mở đường cho quân đội Lebanon giành lại quyền kiểm soát 3 ngôi làng ở miền nam đã bắt đầu từ ngày 20/7. Các lực lượng Israel đang hiện diện tại Lebanon sẽ từng bước chuyển giao trách nhiệm cho quân đội Lebanon. Hai bên đã nhất trí về cơ chế chuyển giao trong các cuộc đàm phán trực tiếp tại Rome (Italy) vào tuần trước và bắt đầu triển khai giai đoạn đầu trong tuần này.

Chính quyền Tổng thống Trump đang tìm cách khắc phục những điểm yếu của quân đội Lebanon bằng cách huấn luyện, trang bị và kiểm tra lý lịch các đơn vị được lựa chọn để truy quét Hezbollah.

“Kết quả lý tưởng ở đây là không cần đến sự hiện diện của Israel”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu.

Những người ủng hộ phương án này cho rằng chính phủ Lebanon bảo vệ chủ quyền và củng cố tính chính danh bằng cách tự mình thực hiện nhiệm vụ. Tuy nhiên, ông Rubio thừa nhận đây là một thách thức lớn đối với quân đội Lebanon, lực lượng chưa từng trải qua một cuộc đối đầu khắc nghiệt. Ngoài ra, quân đội Lebanon cũng có những người ủng hộ Hezbollah trong hàng ngũ. Bộ Tài chính Mỹ hồi tháng 5/2026 cho biết, Hezbollah đã nhận được thông tin tình báo từ các quan chức thuộc những cơ quan an ninh nhà nước Lebanon, trong đó có quân đội.

Những người chỉ trích kế hoạch đặt câu hỏi về việc liệu Mỹ có thể sàng lọc và kiểm tra lý lịch binh sĩ Lebanon một cách hiệu quả, đồng thời lo ngại quá trình này có thể làm gia tăng chia rẽ trong quân đội theo các đường ranh giới giáo phái hoặc chính trị.

Các chính phủ Lebanon từ trước đến nay nhìn chung đều tránh đối đầu quân sự trực tiếp với Hezbollah vì lo ngại nguy cơ bùng phát xung đột dân sự. Hezbollah cũng đã tuyên bố rõ phản ứng của lực lượng này nếu các đơn vị được Mỹ hậu thuẫn tiến hành tấn công.

“Chúng tôi sẽ chiến đấu với họ giống như cách chúng tôi chiến đấu với quân đội Israel”, ông Hassan Fadlallah, nghị sĩ đại diện cho cánh chính trị của Hezbollah tại Quốc hội Lebanon tuyên bố.

Sự can thiệp của Syria

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần đề xuất, Syria dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Sharaa có thể đóng vai trò trong việc đối phó với Hezbollah.

“Ông ấy sẽ làm rất tốt”, ông Trump nói về ông Sharaa khi hai nhà lãnh đạo ngồi cạnh nhau tại Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở Thổ Nhĩ Kỳ. Sau đó, ông Trump cho biết ông Sharaa đã cam kết hỗ trợ Mỹ trong cuộc đối đầu với Hezbollah.

Iran từ lâu bị cáo buộc vận chuyển vũ khí và vật tư cho Hezbollah qua lãnh thổ Syria. Các quan chức Mỹ cho rằng Syria có thể đóng vai trò lớn hơn trong việc tăng cường an ninh tại tuyến biên giới lỏng lẻo với Lebanon.

“Tôi nghĩ đó là điều mà ông Trump có thể chấp nhận: Syria tăng cường lực lượng để cắt đứt các mạng lưới buôn lậu vẫn đang hoạt động qua biên giới”, ông Randa Slim, Giám đốc chương trình Trung Đông tại Viện Stimson, nhận định.

Tuy nhiên, sự can thiệp quân sự trực tiếp của Syria vào Lebanon có thể dẫn tới hậu quả khó lường, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bùng phát một vòng xoáy bạo lực và trả đũa.

“Kế hoạch nhằm lôi kéo Syria vào một cuộc xung đột vũ trang với Hezbollah sẽ gợi lại những ký ức tồi tệ”, ông Ghassan Hasbani, cựu Phó Thủ tướng Lebanon và hiện là nghị sĩ có lập trường phản đối Hezbollah, nói.

Bên cạnh đó, quân đội Syria đang phải phân tán lực lượng trên chính lãnh thổ nước này, nơi quyền lực vẫn bị chia sẻ giữa chính phủ và nhiều phe phái vũ trang hình thành từ cuộc nội chiến.

Ông Sharaa lên nắm quyền vào tháng 12/2024 sau khi lãnh đạo liên minh lật đổ Tổng thống Bashar al-Assad. Kể từ đó, ông nỗ lực tránh can dự vào các cuộc xung đột khu vực, củng cố ổn định trong nước và xây dựng quan hệ với phương Tây. Một chiến dịch quân sự tại Lebanon có nguy cơ làm đảo ngược những nỗ lực này.

Giới hạn của quân đội Israel

Thời gian qua, Israel đã nỗ lực làm suy yếu mạng lưới thủ lĩnh cấp cao của Hezbollah, làm cạn kiệt một phần kho tên lửa của nhóm này và thâm nhập sâu vào mạng lưới tổ chức. Hiện nay, nhiều quan chức Israel kêu gọi quân đội tiếp tục tấn công và xóa bỏ lực lượng Hezbollah.

Israel có thể mở rộng chiến dịch quân sự và đẩy Hezbollah lùi sâu hơn về phía bắc. Tuy nhiên, những ý kiến hoài nghi chỉ ra rằng chiến dịch kéo dài nhiều năm của Israel tại Gaza đã gây ra sự tàn phá trên diện rộng nhưng vẫn không thể loại bỏ hoàn toàn Hezbollah. Lực lượng này vẫn duy trì quyền kiểm soát tại một số khu vực, dù năng lực quân sự đã bị suy giảm đáng kể.

“Chúng ta đang nói về một tổ chức đã bén rễ và ăn sâu trong phần lớn cộng đồng người Shiite ở Lebanon suốt 42 năm. Israel, với lực lượng quân sự mạnh nhất khu vực, đang nhận ra rằng việc giải giáp Hezbollah có thể mất nhiều năm và thậm chí có thể đòi hỏi một chiến dịch tấn công toàn diện vào Lebanon”, ông Khalil Helou, cựu tướng quân đội Lebanon nhấn mạnh.

Các quan chức an ninh Israel cho biết nước này đã chia sẻ thông tin tình báo về Hezbollah với Lebanon và cần sự hỗ trợ của Beirut để đạt được mục tiêu giải giáp lực lượng này.

“Israel không có lựa chọn nào khác ngoài việc giải giáp Hezbollah. Israel có thể tiếp tục giao chiến với Hezbollah và làm suy yếu năng lực của nhóm này, nhưng giải giáp Hezbollah là một phần của một tiến trình lớn hơn nhiều”, ông Yossi Mekelberg, chuyên gia tư vấn cấp cao tại Viện Chatham ở London, nhận định.