Mỹ và Canada đã quyết định chọn phương án thương chiến sau khi không tìm được tiếng nói chung. Cuộc chiến do Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động đang tạo sức ép ngày càng lớn lên cả doanh nghiệp Mỹ và Canada. Tuy nhiên, Canada nhiều khả năng là bên chịu tổn thương lớn hơn, bởi nền kinh tế nước này có mức độ phụ thuộc đặc biệt cao vào thị trường Mỹ.

Ngày 23/8, Mỹ áp mức thuế 50% đối với lượng hàng hóa trị giá khoảng 20 tỷ USD của Canada sau khi đàm phán thương mại giữa hai nước đổ vỡ. Chỉ vài ngày sau, ông Trump tiếp tục đe dọa áp thuế 50% đối với toàn bộ sản phẩm ô tô của Canada từ ngày 1/1/2027.

Đáp lại, Thủ tướng Canada Mark Carney công bố các biện pháp trả đũa nhằm vào hơn 700 sản phẩm của Mỹ, cũng với tổng trị giá khoảng 20 tỷ USD. Các mức thuế mới, từ 15%, 25% đến 50%, dự kiến có hiệu lực từ ngày 8/9.

Canada ở vị thế kém hơn Mỹ

Sự chênh lệch về quy mô kinh tế khiến Canada ở vị thế bất lợi trong cuộc chiến thương mại.

Nền kinh tế Canada chỉ bằng khoảng 1/10 so với Mỹ, trong khi khoảng 70% hàng hóa xuất khẩu của Canada được đưa sang thị trường láng giềng phía Nam. Điều này khiến bất kỳ sự gia tăng hàng rào thuế quan nào từ Washington cũng nhanh chóng tác động đến hoạt động sản xuất, việc làm và đầu tư tại Canada.

Theo Oxford Economics, các mức thuế hiện nay có thể khiến GDP Canada giảm khoảng 0,3 điểm phần trăm trong năm 2027. Con số này chưa đủ để gây ra một cú sốc đối với toàn bộ nền kinh tế, nhưng tác động tại một số tỉnh và ngành công nghiệp có thể nghiêm trọng hơn nhiều.

Quebec, New Brunswick và Ontario được đánh giá là những khu vực dễ bị tổn thương, trong khi các nhà xuất khẩu tại British Columbia cũng chịu ảnh hưởng đáng kể.

Những ngành sản xuất các mặt hàng dễ bị thay thế như xi măng, giấy, gỗ, đồ uống, quần áo, nhựa và điện tử có nguy cơ chịu sức ép lớn khi hàng hóa Canada trở nên đắt đỏ hơn tại Mỹ.

Chuyên gia tư vấn thương mại Ashley Kalyn cảnh báo Canada có thể mất hơn 100.000 việc làm nếu mức thuế hiện nay được duy trì. Một số doanh nghiệp còn tính tới phương án đóng nhà máy và cắt giảm lao động nếu chiến tranh thương mại kéo dài. Điều này cho thấy tác động của thuế quan không chỉ nằm ở các con số thương mại. Khi doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí tăng, đơn hàng giảm và triển vọng thị trường bất ổn, việc làm và đầu tư có thể trở thành những nạn nhân tiếp theo.

Nguy cơ lớn nhất cho cả khu vực

Tuy nhiên, điều khiến giới kinh tế lo ngại hơn cả không phải là những mức thuế song phương hiện tại mà là khả năng Hiệp định thương mại tự do Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) sụp đổ.

USMCA hiện giúp phần lớn hàng hóa Canada xuất khẩu sang Mỹ được miễn hoặc hưởng mức thuế ưu đãi. Nhờ đó, mức thuế trung bình đối với hàng hóa Canada vẫn chỉ khoảng 5,1%, thuộc nhóm thấp trên thế giới.

Ngay cả sau khi các biện pháp thuế mới có hiệu lực, mức thuế hiệu dụng được ước tính tăng lên khoảng 6,9%. Nhưng nếu USMCA không được gia hạn hoặc bị phá vỡ, nền tảng thương mại cho cả khu vực Bắc Mỹ sẽ thay đổi căn bản.

Tony Stillo, Giám đốc bộ phận Kinh tế Canada của Oxford Economics, cảnh báo kịch bản này có thể “đẩy nền kinh tế Canada vào suy thoái và khiến nền kinh tế đi vào một quỹ đạo thấp hơn trong dài hạn”. Đây là lý do Ottawa vẫn phải cân bằng giữa việc đáp trả Washington và tránh một cuộc chiến thương mại toàn diện.

Trong khi đó, Matthew Holmes, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Canada, nhận định một “cuộc chiến tiêu hao” về thương mại kéo dài sẽ không mang lại lợi ích cho bất kỳ bên nào. Theo ông, mục tiêu cuối cùng vẫn nên là đưa hai nước trở lại bàn đàm phán thay vì tiếp tục trả đũa vô thời hạn.

Trong số những lĩnh vực chịu ảnh hưởng của đợt thuế quan mới, ngành ô tô là một trong những điểm nóng nhất. Khoảng 18 tháng trước, chính quyền Trump đã áp thuế 25% đối với ô tô và linh kiện ô tô từ Canada, dù dành ngoại lệ cho những sản phẩm đáp ứng các điều kiện của USMCA. Các nhà sản xuất và đại lý xe phần lớn đã hấp thụ được chi phí tăng thêm, giúp giá xe mới không tăng quá mạnh.

Tuy nhiên, nếu mức thuế tăng lên 50% từ năm 2027, mô hình sản xuất xuyên biên giới vốn đã hình thành sâu rộng giữa Mỹ và Canada có thể chịu cú sốc lớn. Nhà kinh tế Bernard Yaros của Oxford Economics cho rằng “bộ đệm” của ngành ô tô đang dần cạn kiệt.

Không chỉ các doanh nghiệp Canada bị ảnh hưởng. Các nhà sản xuất Mỹ cũng phụ thuộc vào linh kiện được sản xuất tại Canada. Vì vậy, mức thuế mới có thể tác động mạnh tới các bang công nghiệp ở Trung Tây Mỹ như Michigan, Ohio và Indiana. Đáng chú ý, thời điểm mức thuế 50% dự kiến có hiệu lực là đầu năm 2027, sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ.

Theo ông Yaros, điều này có thể khiến Tổng thống Trump ít chịu sức ép chính trị trong nước hơn và có thêm dư địa để theo đuổi các biện pháp thương mại cứng rắn. Nếu vậy, những năm cuối nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump có thể chứng kiến một môi trường thuế quan biến động mạnh hơn.

Thương chiến không chỉ là vấn đề của Mỹ và Canada

Cuộc đối đầu thương mại Mỹ - Canada đang được theo dõi sát sao bởi các nền kinh tế khác, đơn giản bởi sự gần gũi chưa từng có giữa hai quốc gia này. Canada là một trong những đối tác thương mại lớn nhất và gần gũi nhất của Mỹ. Hai nền kinh tế được kết nối chặt chẽ qua các chuỗi cung ứng trong lĩnh vực ô tô, năng lượng, sản xuất và nông nghiệp.

Vì vậy, nếu căng thẳng kéo dài, tác động sẽ không dừng lại ở biên giới hai nước.

Một cuộc chiến thương mại kéo dài có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng Bắc Mỹ, đẩy chi phí sản xuất lên cao và làm giảm sức hấp dẫn của khu vực đối với các nhà đầu tư. Đặc biệt, nếu USMCA không còn, các doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với mức độ bất định lớn hơn khi quyết định đặt nhà máy, xây dựng chuỗi cung ứng hay mở rộng đầu tư.

Người ta đang chờ đợi xem liệu Washington và Ottawa có thể kiềm chế vòng xoáy trả đũa trước khi những tổn thất kinh tế biến thành một cuộc suy thoái thực sự hay không. Đó sẽ là bài học cho một bất cứ quốc gia hay khu vực thương mại nào.

Với Canada, đối đầu tiếp tục leo thang và cuối cùng làm sụp đổ nền tảng USMCA, cái giá phải trả có thể không chỉ là vài phần trăm tăng trưởng, mà là một sự thay đổi lâu dài trong cấu trúc kinh tế của đất nước.