Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 24/2 đã đọc Thông điệp Liên bang trước phiên họp chung của Quốc hội, trong một thời điểm được xem là bước ngoặt khi Nhà Trắng tìm cách củng cố sự ủng hộ của cử tri trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Bài phát biểu diễn ra trong bối cảnh căng thẳng với Iran gia tăng và sự không hài lòngcủa cử tri về chi phí sinh hoạt leo thang.

Vấn đề kinh tế

Tổng thống Trump đặt các vấn đề tài chính và chi tiêu của người dân vào trung tâm bài phát biểu khi đề cập hàng loạt vấn đề sát sườn với đời sống như nhà ở, y tế, hóa đơn tiện ích, tội phạm và hưu trí. Tuy nhiên, ông một lần nữa không thừa nhận việc nhiều người Mỹ vẫn chật vật trước chi phí sinh hoạt tăng cao, trong đó có giá thực phẩm và nhà ở.

Nhà lãnh đạo Mỹ cam kết các đề xuất y tế của ông nhằm giảm giá thuốc và chi trả trực tiếp từ ngân sách liên bang cho người dân sẽ giúp tiết kiệm chi phí. Ông cũng khẳng định các biện pháp thuế quan từng bị Tòa án Tối cao bác bỏ vẫn đang tạo nguồn thu và đã được khôi phục dưới cơ sở pháp lý khác.

Một số chiến lược gia trong đảng Cộng hòa cảnh báo rằng nếu không đưa ra thông điệp mạnh mẽ hơn về lạm phát, đảng này có nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Theo cách lý giải của ông Trump, lạm phát, lãi suất thế chấp và giá xăng đang giảm, trong khi thị trường chứng khoán, sản lượng dầu mỏ, đầu tư trực tiếp nước ngoài, cũng như việc làm trong lĩnh vực xây dựng và sản xuất đều tăng mạnh.

Tuy nhiên, dữ liệu chính phủ cho thấy lạm phát đã nhích lên trong năm qua, tốc độ tạo việc làm nhìn chung khá ì ạch. Dù giá một số mặt hàng như trứng đã giảm kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, giá thực phẩm và nhiều mặt hàng khác nhìn chung vẫn tăng.

Các cử tri chia sẻ họ cảm thấy lo ngại về triển vọng kinh tế và không hài lòng với cách ông Trump xử lý vấn đề này. Khảo sát của Reuters/Ipsos cho thấy 56% cử tri không tán thành cách ông xử lý vấn đề kinh tế, trong khi 36% những người được hỏi bày tỏ sự ủng hộ.

Khả năng chiến tranh với Iran

Một trong những câu hỏi được đặt ra nhiều nhất trước bài phát biểu của Tổng thống Trump là liệu ông có đưa ra một lập luận chi tiết cho khả năng tiến hành chiến tranh với Iran, làm rõ lý do đằng sau việc Mỹ tăng cường đáng kể hiện diện quân sự tại Trung Đông hay không.

Tuy nhiên, phải hơn một giờ sau khi bắt đầu, ông Trump mới đề cập đến Iran. Và khi nhắc tới, ông lặp lại các luận điểm quen thuộc, nhấn mạnh sự cần thiết phải ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông cáo buộc Iran hậu thuẫn các nhóm vũ trang, đàn áp người biểu tình và theo đuổi các chương trình tên lửa cũng như hạt nhân, coi đây là những mối đe dọa đối với khu vực và nước Mỹ.

Tổng thống Trump không nêu rõ vì sao hành động quân sự lại cấp bách ở thời điểm hiện tại, cũng không nói cụ thể mục tiêu mà ông muốn đạt được. Tổng thống hầu như không để lộ quan điểm nghiêng về phương án sử dụng vũ lực hay không - vấn đề vốn thu hút sự quan tâm cả trong nước lẫn quốc tế.

Trong 75 phút đầu tiên, ông chỉ đề cập một chút đến Venezuela, trong khi Nga và Ukraine gần như không được nhắc đến. Việc ông từng nhấn mạnh ý tưởng tiếp quản Greenland - một vấn đề gây căng thẳng trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương cũng không xuất hiện trong bài phát biểu.

Dù dành phần thời gian đáng kể ở nửa sau để nói về các cuộc xung đột mà chính quyền của ông đang nỗ lực giải quyết, việc thiếu vắng các nội dung an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại ở phần đầu bài phát biểu được xem là khá nổi bật, nhất là khi ông đã đầu tư nhiều thời gian và nguồn lực chính trị cho hoạt động ngoại giao.

Trong những tuần gần đây, Tổng thống Trump đã cử các trợ lý thân cận đến nhiều quốc gia trên thế giới nhằm thúc đẩy giải pháp cho cuộc xung đột tại Ukraine và đàm phán với Iran. Tháng trước, Mỹ đã tiến hành cuộc đột kích bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela Nicolas Maduro và dành phần lớn thời gian cùng nguồn lực cho việc xử lý quan hệ với quốc gia Nam Mỹ này.

Giành lại ưu thế trong vấn đề nhập cư

Tổng thống Trump sử dụng bài phát biểu Thông điệp Liên bang để tái định hình câu chuyện về vấn đề nhập cư. Dù từng là lợi thế chính trị quan trọng, chủ đề này gần đây đã trở thành điểm yếu của ông, trong bối cảnh vụ hai công dân Mỹ thiệt mạng, liên quan đến nhân viên thực thi nhập cư và chiến dịch trục xuất quy mô lớn, đã gây ra phản ứng dữ dội trong dư luận.

Ông cũng không đề cập đến vai trò của Lực lượng Tuần tra Biên giới và Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ - những cơ quan mà các nhân viên đeo mặt nạ của họ đã trở thành hình ảnh tiêu biểu cho chiến dịch siết chặt nhập cư tại các thành phố Mỹ. Tuy vậy, ông nhấn mạnh các vụ phạm tội do người nhập cư thực hiện bằng những mô tả gây ấn tượng mạnh. Ông lập luận rằng đảng Dân chủ không đáng tin trong việc bảo vệ biên giới và đảm bảo an toàn cho người dân Mỹ.

Ở một khía cạnh nào đó, đây được xem là sự trở lại phong cách quen thuộc của ông Trump. Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, ông dành phần lớn thời gian để nói về những nguy cơ mà người nhập cư gây ra - thông điệp từng tạo được tiếng vang với cử tri. Đáng chú ý, bài phát biểu lần này không đề cập đến các biện pháp thực thi gây tranh cãi của chính quyền ông Trump.

Nhìn chung, nhà lãnh đạo Mỹ đã tìm cách chuyển hướng chú ý khỏi những yếu tố gây tranh cãi nhất trong chiến dịch siết chặt nhập cư, đồng thời nhấn mạnh các thông điệp từng mang lại hiệu quả chính trị cho ông trong quá khứ.

Thay đổi các ưu tiên

Bài phát biểu của Tổng thống Donald Trump cho thấy những thay đổi đáng kể trong ưu tiên của chính quyền so với gần một năm trước, khi ông phát biểu trước phiên họp chung của Quốc hội lần gần đây nhất.

Điều không còn xuất hiện là hàng loạt chủ đề đối ngoại từng được đề cập sâu rộng, bao gồm kế hoạch “giành lại” Kênh đào Panama và sáp nhập Greenland. Trung Quốc - quốc gia được nhắc tới 6 lần trong bài phát biểu năm ngoái hoàn toàn không được đề cập năm nay. Ông Trump đã nới lỏng lập trường với Trung Quốc trước chuyến thăm cấp nhà nước dự kiến diễn ra trong 5 tuần tới, đồng thời hạ tông giọng liên quan đến Greenland.

Cũng bị lược bỏ khỏi bài phát biểu năm nay là những lời ca ngợi dành cho Elon Musk và cơ quan do tỷ phú này đứng đầu - Cơ quan Hiệu quả Chính phủ (DOGE). Tuy nhiên, ông Trump cho biết sẽ khởi động một chương trình mới tập trung vào chống gian lận, do Phó Tổng thống JD Vance chủ trì.

Điểm nhấn mới trong bài phát biểu, bên cạnh loạt cam kết về kinh tế, là lời kêu gọi thúc đẩy cải cách luật bầu cử trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11/2026, bao gồm yêu cầu xuất trình giấy tờ tùy thân khi bỏ phiếu và siết chặt hình thức bỏ phiếu qua thư.

Chỉ trích đảng Dân chủ

Tổng thống Trump lập luận rằng đảng Cộng hòa xứng đáng tiếp tục kiểm soát Quốc hội thêm 2 năm nhờ cách xử lý các vấn đề kinh tế, nhập cư và an ninh công cộng. Tuy nhiên, vượt lên trên các nội dung chính sách, ông đưa ra lời kêu gọi mang tính cảm xúc nhằm thuyết phục cử tri ủng hộ đảng Cộng hòa.

“Những người này thật điên rồ”, ông Trump nói về các nghị sĩ Dân chủ có mặt tại hội trường - những người đã bỏ phiếu phản đối phần lớn các đề xuất lập pháp của ông và cho rằng nhiệm kỳ của ông đã làm suy yếu các thể chế dân chủ.

“Đảng Dân chủ đang hủy hoại đất nước này, nhưng chúng tôi đã ngăn chặn điều đó đúng vào phút chót", ông Trump phát biểu.

Trong nhiều thời điểm, ông Trump cáo buộc đảng Dân chủ có hành động đi ngược lại lợi ích quốc gia, phản ánh mức độ chia rẽ đảng phái ngày càng sâu sắc trong Thông điệp Liên bang thường niên.

Các nghị sĩ đảng Dân chủ vẫn ngồi yên tại chỗ, điều được cho là khiến ông Trump khó chịu, trong khi các nghị sĩ đảng Cộng hòa liên tục đứng dậy vỗ tay tán thưởng tổng thống về các vấn đề từ chính trị giới, nhập cư bất hợp pháp đến tội phạm. Một số nghị sĩ Dân chủ như Al Green, Ilhan Omar và Rashida Tlaib đã lớn tiếng phản đối ông Trump bởi đối với họ, quan điểm của Tổng thống về các vấn đề này mang tính chia rẽ và gây tranh cãi.