Đầu tháng 11, anh Nguyễn Hải, 35 tuổi, ở phường Giảng Võ, rao bán chiếc ô tô đã gắn bó tám năm. Điểm trông xe quen của anh trên phố Nguyên Hồng báo tăng giá gửi tháng từ 2 triệu lên 4 triệu đồng.

Một chủ xe khác, anh Tuấn, tính ra mỗi tháng mất gần 7 triệu đồng chỉ để chiếc ô tô có chỗ đỗ. Anh bảo nhiều khả năng sẽ chuyển sang đi xe máy.

Từ ngày 15/10, ở khu lõi và trong Vành đai 1 của Hà Nội, gửi ô tô mỗi giờ mất từ 45.000 đến 70.000 đồng. Công ty Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội cho biết lượng ô tô đăng ký gửi tháng ở công ty trong tháng 11 giảm 70%.

Tôi ủng hộ việc tăng giá này. Năm 2017, trong bài “Tiện nhân ở phố”, tôi từng trách người Hà Nội vì cái sự tiện mà chấp nhận một phần ba lòng đường thành chỗ đỗ xe. Ô tô cá nhân trong nội thành nên được hạn chế bằng giá. Và giá ấy phải đủ để người ta nghĩ lại.

Nhưng nghĩ lại rồi, người ta đi bằng gì?

Anh Tuấn đã trả lời: xe máy. Phí đẩy được anh ra khỏi ô tô, nhưng chưa đưa anh ra khỏi dòng xe. Sáng sáng, anh vẫn có mặt trên đường, chỉ là trên hai bánh thay vì bốn. Còn ở phố Phùng Hưng, có khách hủy vé tháng thì chỗ trống lập tức có xe gửi theo giờ lấp vào. Muốn đường bớt tắc thật, ô tô phải dừng từ rìa thành phố, người đi tiếp bằng thứ chở được nhiều người.

Hà Nội xưa có những cửa ô. Người các làng gánh hàng vào thành qua cửa ô, và chợ thường họp ngay đầu ô. Ô Chợ Dừa mang tên một cái chợ như thế. Thành phố bây giờ cần những cửa ô mới: nơi người ta gửi ô tô lại, lên tàu vào phố, tiện thì đi chợ luôn.

Hai cửa ô đầu tiên có thể mở ngay, ở hai đầu tuyến tàu điện đang chạy: Nhổn và Yên Nghĩa. Riêng ga Nhổn đã có sẵn một bãi đỗ, dùng hết mặt bằng thì chứa được khoảng 700 ô tô con. Hai cửa ô nữa nằm ở phía đông và phía nam: Gia Lâm và Ngọc Hồi, hai ga đầu mối trong quy hoạch. Thành phố đang khẩn trương lập quy hoạch chi tiết quanh các nhà ga. Bãi đỗ ô tô phải có mặt trong những bản vẽ ấy.

Gửi xe tháng ở cửa ô phải rẻ hơn hẳn trong phố. Phần chênh lệch lấy từ chính khoản phí lòng đường, hè phố mà thành phố đã nâng. Tiền thu giữa phố, đem nuôi cửa ô. Trung tâm thương mại thì giao cho nhà đầu tư, đổi lại họ phải xây và vận hành bãi xe. Ai gửi xe chỉ để mua sắm thì trả giá thường.

Ý này không mới. Năm 1929, công ty đường sắt Hankyu của Nhật mở cửa hàng bách hóa ngay tại nhà ga đầu mối Umeda ở Osaka. Dòng người đi tàu chảy thẳng vào quầy hàng, và tiền từ quầy hàng nuôi lại đường tàu.

Vướng lớn nhất là thời gian. Tàu từ Nhổn phải đến tháng 12/2027 mới vào tới ga Hà Nội. Tuyến số 1 qua Gia Lâm và Ngọc Hồi đặt mục tiêu hoàn thành năm 2030.

Trong khi chờ tàu, nên có một nguyên tắc: bãi xe cửa ô nào đạt trên 500 chỗ ô tô thì được ưu tiên mở ngay một tuyến xe buýt mới vào trung tâm. Năm trăm ô tô mỗi sáng đủ khách cho chừng mười phút một chuyến xe buýt đầy, suốt hai giờ cao điểm. Tuyến ấy chạy thẳng, ít điểm dừng. Tiền vé gộp luôn vào vé gửi xe tháng. Hà Nội đang tính mở thêm gần hai chục tuyến xe buýt. Vài tuyến trong số ấy nên xuất phát từ cửa ô.

Ở Gia Lâm và Ngọc Hồi, xe buýt có thể đi trước tàu vài năm. Nó tập cho người ta thói quen gửi ô tô ở cửa ô. Đến khi tàu về, khách đã có sẵn. Thành phố Oxford của Anh làm cách này từ năm 1973, khi bãi Redbridge mở cửa cùng một tuyến xe buýt riêng vào trung tâm.

Sẽ có người đặt câu hỏi. Xe buýt chạy chung đường với ô tô. Nếu nó cũng phải nhích từng mét trong dòng xe, chẳng ai bỏ ô tô lại cửa ô. Trục nào còn kẻ được làn ưu tiên cho xe buýt thì phải kẻ. Chi phí và tốc độ sẽ tạo nên sự thay đổi trong cách lựa chọn phương tiện của người dân.

Hà Nội đã định giá chỗ đỗ giữa phố. Còn cửa ô thì chưa mở. Trong khoảng giữa ấy, anh Hải rao bán ô tô, anh Tuấn tính chuyện quay về với chiếc xe máy. Tôi nghĩ, thành phố nên tạo ra những lựa chọn tốt hơn.