Có những kỷ vật chiến tranh không mang hình hài bom đạn, không phải khẩu súng, cũng không phải mảnh đạn, mà chỉ là… một lá thư. Cánh thư mỏng manh nhưng ẩn chứa sâu nặng những số phận.

Tại Thành cổ Quảng Trị, nơi hàng ngàn người lính đã nằm lại trong 81 ngày đêm mùa hè đỏ lửa, những bức thư viết vội trong khói lửa đang kể tiếp cho chúng ta nghe câu chuyện về hòa bình.

“Quảng Trị, ngày 11 tháng 9 năm 1972… Toàn gia đình kính thương… Hôm nay con ngồi đây biên vài dòng chữ cuối cùng…”.

Trong không gian tĩnh lặng của Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị, 10 trang giấy đã úa màu thời gian được đặt trang trọng sau lớp kính. Đó là lá thư của liệt sĩ Lê Văn Huỳnh, một sinh viên năm thứ tư Đại học Bách khoa Hà Nội rời giảng đường vào chiến trường. Anh viết lá thư này vào ngày thứ 77 của chiến dịch bảo vệ Thành cổ. Không ai biết đó cũng là lời từ biệt cuối cùng.

“Mẹ kính mến… Thư này tới mẹ là con đã đi xa rồi… Con đi, mẹ ở lại trăm tuổi bạc đầu… Coi như con đã sống trọn đời cho Tổ quốc mai sau…”

Lá thư được chiến sĩ Lê Văn Huỳnh gửi nhờ một người đồng đội chuyển đến gia đình. Nhưng người mang thư cũng đã hy sinh. Mãi đến tháng 3 năm 1973, gia đình anh mới nhận được. Một bức thư đi qua chiến tranh, đi qua cái chết và đi qua nỗi chờ đợi mòn mỏi của người mẹ. Hơn bốn mươi năm sau lá thư trở lại Quảng Trị, mang một sứ mệnh đặc biệt, để kể lại câu chuyện của chiến tranh.

Chị Bùi Thúy Ngân, du khách từ Quảng Ninh nghẹn ngào khi đọc những dòng thư này: “Em cảm thấy có niềm xúc động rất nghẹn ngào, một lòng biết ơn sâu sắc đối với thế hệ cha ông đi trước đã ngã xuống. Sau chuyến đi này em sẽ cố gắng hơn để đóng góp cho đất nước mình”.

Những bức thư không còn là của riêng một gia đình mà đã trở thành “kỷ vật vô giá” của dân tộc.Hôm nay, trong dòng người viếng Thành cổ, có rất nhiều cựu chiến binh, những quân nhân trẻ. Họ mặc quân phục thời bình đọc những dòng thư của người lính thời chiến. Cựu chiến binh Dương Mạnh Việt rất xúc động khi khi cùng đồng đội trở lại thăm chiến trường xưa. “Tôi rất xúc động khi trở lại thăm Quảng Trị. Trong khuôn viên Thành Cổ này có em trai tôi là liệt sĩ Dương Văn Minh hy sinh năm 1972 nhưng đến nay vẫn chưa tìm thấy mộ chí. Với tình cảm của một người anh ruột có em hy sinh ở đây, tôi rất xúc động”.

Trung tá Tạ Quang Trường xúc động: “Bản thân tôi rất bồi hồi, xúc động trước sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ. Đơn vị luôn tổ chức về nguồn để thế hệ trẻ viết tiếp truyền thống dân tộc”.

Có những cuộc trò chuyện không lời giữa hai thế hệ người lính. Người đã ngã xuống - viết thư; người đang sống - trả lời bằng hành động.

Em Trần Thị Thu Quỳnh, một nữ sinh ở phường Đông Hà, tỉnh Quảng Trị nắn nót từng nét chữ khi ghi vào sổ lưu niệm: “Em rất trân quý khi được sinh ra trên đất nước Việt Nam. Chúng em biết ơn những chiến sĩ đã hy sinh”.

Những lá thư của các chiến sĩ Thành cổ Quảng Trị năm ấy không hề có sợ hãi, vững một niềm tin đất nước sẽ hòa bình.

Máu của hàng ngàn người lính đã hòa vào sông Thạch Hãn. Chính từ nơi khốc liệt ấy, cục diện chiến tranh thay đổi để đi tới Hiệp định Paris chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam. Những bức thư không chỉ là lời từ biệt, chúng là bản nháp của hòa bình với bao dự cảm tốt đẹp gửi mai sau…

Bà Trần Thị Phương Lan, Phó Trưởng Ban Quản lý Di tích Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn và Thành cổ Quảng Trị cho biết, Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị hiện lưu giữ, trưng bày hàng trăm hình ảnh, tư liệu và kỷ vật liên quan sự kiện lịch sử "81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972".

“Những lá thư không chỉ gửi cho người thân mà gửi cho thế hệ mai sau. Chúng tôi mong truyền tải thông điệp để tuổi trẻ yêu quê hương, xây dựng đất nước” -bà Trần Thị Phương Lan chia sẻ.

Ở Quảng Trị có những dòng sông chảy qua chiến tranh. Và có những lá thư vượt qua thời gian. Người lính năm xưa chưa kịp thấy ngày hòa bình, nhưng họ đã kịp nghĩ về ngày đất nước thống nhất, hòa bình. Những bức thư được viết bằng máu và gửi đi bằng niềm tin. Hôm nay, mỗi người đọc thư chính là người nhận.

Hòa bình không phải điều tự nhiên có.

Hòa bình trong tâm thế của người chiến sĩ cách mạng không phải là sự sợ hãi chiến tranh, mà là niềm tin tuyệt đối vào chính nghĩa. Những lá thư này giống như một "di chúc" gửi lại cho thế hệ mai sau. Chúng nhắc nhở chúng ta rằng: cái giá của sự bình yên hôm nay được tính bằng xương máu.

Sâu xa hơn, những dòng thư ấy giáo dục lòng biết ơn và trách nhiệm của người trẻ trong việc giữ gìn và xây dựng đất nước trong thời bình.