Tình huống được thính giả Đặng Văn Hựu (xã An Khánh, TP Hải Phòng) phản ánh: hàng xóm xây lấn sang đất, chính quyền xã đã xác định, cắm mốc nhưng không tháo dỡ vậy thính giả có được tự phá phần công trình vi phạm?

Theo Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Đức Hùng - Giám đốc Công ty Luật TNHH Thiện Duyên, việc UBND xã “xác định” hành vi lấn đất chỉ có giá trị pháp lý khi được ban hành dưới hình thức quyết định giải quyết tranh chấp của Chủ tịch UBND cấp xã, đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo Khoản 4 Điều 236 Luật Đất đai 2024 và Điểm g Khoản 2 Điều 5 Nghị định 151/2025/NĐ-CP.

Các văn bản như thông báo, biên bản làm việc… không phải là quyết định giải quyết tranh chấp nên không có giá trị thi hành. Tuy nhiên, nếu là kết luận nội dung tố cáo hoặc quyết định xử phạt vi phạm hành chính, thì vẫn có giá trị buộc thi hành theo quy định pháp luật liên quan.

Về quyền tự xử lý, luật sư Hùng khẳng định: “Người dân không có quyền tự ý tháo dỡ công trình của hàng xóm, mà phải yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tổ chức cưỡng chế theo đúng trình tự pháp luật”.

Nếu tự ý phá dỡ phần tường xây lấn, hành vi này có thể bị coi là cố ý làm hư hỏng hoặc hủy hoại tài sản. Tùy mức độ, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính từ 3-5 triệu đồng theo Điểm a Khoản 2 Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 178 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung).

Trong trường hợp đã có quyết định buộc tháo dỡ mà bên vi phạm không chấp hành, người dân có quyền yêu cầu UBND xã tổ chức cưỡng chế. Nếu chưa có quyết định hợp lệ, cần làm đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp, xử phạt vi phạm hoặc kết luận tố cáo để làm căn cứ cưỡng chế.

Đáng chú ý, nếu tranh chấp liên quan đến đất đã có giấy tờ hợp pháp (Giấy chứng nhận hoặc giấy tờ theo Điều 137 Luật Đất đai 2024), thì thẩm quyền giải quyết thuộc Tòa án, không phải UBND cấp xã. Khi đó, người dân phải khởi kiện vụ án dân sự tại tòa án nơi có đất tranh chấp.