Nhân dịp kỷ niệm 101 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam có cuộc trao đổi với ThS, Nhà báo Đinh Ngọc Sơn, nguyên Phó trưởng Khoa Phát thanh - Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền về tư tưởng viết báo trong thời kỳ kỷ nguyên số và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo AI.

PV: Thưa Nhà báo Đinh Ngọc Sơn, khi nói về Chủ tịch Hồ Chí Minh với báo chí cách mạng Việt Nam, điều gì theo ông là giá trị nổi bật nhất?

ThS, Nhà báo Đinh Ngọc Sơn: Theo tôi, giá trị nổi bật nhất là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác lập cho báo chí Việt Nam một sứ mệnh rất rõ ràng: báo chí không đứng ngoài đời sống dân tộc, mà phải gắn bó với vận mệnh của đất nước, với nhân dân và với sự nghiệp cách mạng.

Người đến với báo chí không phải như một người viết báo thuần túy, mà như một nhà cách mạng sử dụng báo chí để thức tỉnh dân tộc, truyền bá tư tưởng tiến bộ, tổ chức lực lượng và dẫn dắt hành động. Từ Le Paria - Người cùng khổ ở Pháp đến báo Thanh Niên tại Quảng Châu năm 1925, có thể thấy báo chí trong tư tưởng và hoạt động của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh luôn là một phương tiện đấu tranh chính trị, văn hóa và tư tưởng rất sắc bén.

Điều đặc biệt là Người không chỉ sáng lập nền báo chí cách mạng Việt Nam, mà còn để lại một hệ chuẩn mực nghề nghiệp: viết cho ai, viết để làm gì, viết như thế nào và người làm báo phải chịu trách nhiệm xã hội ra sao. Đó là những câu hỏi đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị.

Báo Thanh Niên ra đời ngày 21/6/1925 là một dấu mốc lịch sử đặc biệt, bởi đó không chỉ là sự xuất hiện của một tờ báo, mà là sự ra đời của một dòng báo chí mới: báo chí cách mạng Việt Nam.

Trước đó, ở Việt Nam đã có báo chí, nhưng báo Thanh Niên mang một phẩm chất khác. Nó gắn trực tiếp với mục tiêu giải phóng dân tộc, truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Vì vậy, báo Thanh Niên không chỉ đưa tin, mà còn giác ngộ, tập hợp và tổ chức lực lượng cách mạng.

Tôi cho rằng ý nghĩa lớn nhất của báo Thanh Niên là từ đây, báo chí Việt Nam có một hệ giá trị mới: báo chí vì dân tộc, vì nhân dân, vì độc lập, tự do và tiến bộ xã hội. Chính vì thế, ngày 21/6 trở thành Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, không chỉ để kỷ niệm một sự kiện nghề nghiệp, mà còn để nhắc nhở người làm báo về "căn cước" chính trị, văn hóa và đạo đức của nghề báo cách mạng.

PV: Theo ông, tư tưởng Hồ Chí Minh về người làm báo cách mạng cần được hiểu như thế nào trong bối cảnh hiện nay?

ThS, Nhà báo Đinh Ngọc Sơn: Chủ tịch Hồ Chí Minh nhìn người làm báo trước hết là người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa. Điều đó không có nghĩa là nhà báo chỉ viết theo khẩu hiệu, mà sâu xa hơn, người làm báo phải có lý tưởng, có bản lĩnh chính trị, có đạo đức nghề nghiệp và có trách nhiệm với nhân dân.

Trong bối cảnh hiện nay, khi mạng xã hội phát triển rất nhanh, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra nội dung chỉ trong vài giây, thì quan điểm ấy càng có ý nghĩa. Nhà báo không chỉ cạnh tranh bằng tốc độ, mà phải giữ được năng lực kiểm chứng, năng lực phân tích và trách nhiệm xã hội. Một thông tin sai, một tiêu đề giật gân, một hình ảnh thiếu kiểm chứng có thể gây tổn hại rất lớn đến niềm tin công chúng.

Tôi cho rằng học tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí hôm nay chính là học tinh thần phụng sự nhân dân, tôn trọng sự thật, viết giản dị, dễ hiểu, có ích và có trách nhiệm. Trong môi trường truyền thông số, càng nhiều nhiễu loạn thông tin thì báo chí chính thống càng phải trở thành điểm tựa tin cậy của xã hội. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt khi bàn về trách nhiệm nhà báo trước áp lực AI và mạng xã hội hiện nay.

PV: Bác Hồ từng rất coi trọng cách viết giản dị, dễ hiểu. Điều này gợi mở gì cho báo chí hiện đại?

ThS, Nhà báo Đinh Ngọc Sơn: Điểm rất đặc sắc trong phong cách báo chí Hồ Chí Minh là sự giản dị, ngắn gọn, rõ ràng nhưng có sức thuyết phục lớn. Người luôn đặt câu hỏi: viết cho ai đọc, viết để làm gì, viết sao cho quần chúng hiểu được và làm được. Đây là một tư duy truyền thông rất hiện đại.

Ngày nay, báo chí có nhiều công nghệ hơn: dữ liệu lớn, AI, đồ họa, video, podcast, mạng xã hội. Nhưng dù hình thức thay đổi thế nào, nguyên tắc “lấy công chúng làm trung tâm” vẫn không thay đổi. Một tác phẩm báo chí hay không phải là tác phẩm dùng nhiều thuật ngữ phức tạp, mà là tác phẩm làm cho người dân hiểu đúng vấn đề, có thêm tri thức, thêm niềm tin và biết cách hành động phù hợp.

Từ phong cách Hồ Chí Minh, báo chí hiện đại cần học ba điều: nói đúng bản chất, nói bằng ngôn ngữ gần dân và nói vì lợi ích của dân. Công nghệ có thể giúp tác phẩm lan tỏa nhanh hơn, nhưng chính sự giản dị, trung thực và nhân văn mới làm cho báo chí đi vào lòng người.

PV: Trong kỷ nguyên số và AI, việc học tập tư tưởng báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh có ý nghĩa như thế nào, thưa ông?

ThS, Nhà báo Đinh Ngọc Sơn: Công nghệ càng phát triển thì vấn đề đạo đức, trách nhiệm và tính chính xác của báo chí càng trở nên quan trọng.

AI có thể hỗ trợ nhà báo tìm kiếm tài liệu, xử lý dữ liệu, gợi ý cách trình bày, thậm chí tạo ra văn bản, hình ảnh, âm thanh. Nhưng AI không thể thay thế lương tâm nghề nghiệp, trách nhiệm công dân và bản lĩnh chính trị của nhà báo. Tư tưởng báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc chúng ta rằng báo chí trước hết phải phục vụ nhân dân, phục vụ sự thật, phục vụ lợi ích chung của đất nước.

Trong kỷ nguyên số, nếu báo chí chỉ chạy theo lượt xem, tương tác, tốc độ và giật gân thì rất dễ đánh mất niềm tin. Nhưng nếu biết kết hợp công nghệ hiện đại với những giá trị nền tảng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại - trung thực, giản dị, gần dân, vì dân, có trách nhiệm - thì báo chí cách mạng sẽ không bị tụt hậu, mà còn có thể khẳng định vai trò dẫn dắt thông tin trong xã hội.

PV: Trân trọng cảm ơn ThS, Nhà báo Đinh Ngọc Sơn!