Sau thời gian dài nỗ lực tuyên truyền và triển khai các biện pháp quyết liệt, giờ đây, mỗi chủ tàu cá, thuyền viên tại Quảng Ngãi đều đã ý thức đầy đủ về nghĩa vụ của mình, đáp ứng đúng các quy định để cùng cả nước gỡ “Thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).

Những ngày này, tranh thủ điều kiện thời tiết thuận lợi, hàng loạt tàu cá ở tỉnh Quảng Ngãi lại tấp nập vươn khơi. Trước mỗi chuyến đi, các chủ tàu đều tuân thủ nghiêm ngặt quy định của Nhà nước: từ việc kiểm tra máy móc, chuẩn bị tờ khai bạn thuyền, đến việc đảm bảo đầy đủ chứng chỉ thuyền trưởng và thuyền viên.

Đây là thành quả sau nhiều năm địa phương kiên trì tuyên truyền, kết hợp với các chế tài xử phạt nghiêm minh về hành chính và kinh tế nhằm thay đổi tư duy của ngư dân. Giờ đây, các quy định chống khai thác IUU – bao gồm đăng ký, đăng kiểm, giấy phép khai thác, ghi nhật ký khai thác và đặc biệt là duy trì hoạt động của thiết bị giám sát hành trình (VMS) 24/24 giờ – đã được thực hiện nề nếp, tạo ra sự chuyển biến tích cực trong toàn tỉnh.

Chuẩn bị cho chuyến biển mới, ngư dân Ngô Văn Vương, phường Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi cùng các bạn tàu cẩn thận kiểm tra lại máy móc, ngư cụ và thiết bị điện tử. Anh chia sẻ, việc thiết lập lộ trình và đảm bảo thiết bị giám sát hành trình hoạt động thông suốt là ưu tiên hàng đầu:

"Tôi luôn ý thức phải đánh bắt đúng vùng, đúng tuyến. Tàu cá đăng ký vùng khơi thì chỉ hoạt động ở vùng khơi. Máy giám sát hành trình phải mở 24/24h, tuyệt đối không xâm phạm vùng biển nước ngoài. Mình phải nắm rõ khu vực nào gần ranh giới vi phạm, canh dòng nước chảy để tính toán sao cho tàu luôn di chuyển cách vùng vi phạm ít nhất từ 15 đến 20 hải lý".

Hiện nay, thiết bị VMS là "thẻ bài" tiên quyết để tàu cá được phép vươn khơi. Ngư dân Phạm Thanh Quang (xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi) cho biết, các chủ tàu không chỉ tuân thủ quy định về vùng khai thác mà còn nhận thức rất rõ hậu quả nếu vi phạm các quy định về chống khai thác IUU. Việc duy trì tín hiệu VMS là yêu cầu bắt buộc và mang tính sống còn đối với quyền lợi của ngư dân:

"Mình đi làm phải tuân thủ đúng luật pháp: mở máy giám sát 24/24h, không vượt ra khỏi vùng biển Việt Nam. Nếu vi phạm thì làm sao được hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước! Vì vậy, lúc nào tôi cũng duy trì VMS để cơ quan chức năng tiện theo dõi", ông Quang nói.

Song song với công tác tuyên truyền, các cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ngãi đang tăng cường giám sát tàu cá thông qua hệ thống VMS, kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp cố tình tắt thiết bị hoặc vi phạm quy định khai thác. Từ đầu năm đến nay, tỉnh này đã xử phạt 12 trường hợp vi phạm VMS với tổng số tiền hơn 700 triệu đồng. Sự nghiêm minh này đã góp phần nâng cao tính răn đe và ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân.

Để ngăn chặn từ gốc tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, các lực lượng chức năng từ Ban quản lý cảng cá, Bộ đội Biên phòng đến ngành Thủy sản đều siết chặt khâu kiểm tra, kiểm soát ngay khi tàu xuất bến. Chỉ những phương tiện đáp ứng 100% điều kiện mới được phép ra khơi. Ngư dân Trần Quý, phường Trà Câu khẳng định, ý thức của bà con hiện nay đã thay đổi rõ rệt.

"Khi tàu chuẩn bị xuất bến, Ban quản lý cảng cá sẽ kiểm tra toàn bộ thủ tục và tình trạng hoạt động của máy giám sát hành trình. Khi ra đến cửa biển, cán bộ trạm Biên phòng lại kiểm tra một lần nữa. Đến ngày cập bờ, tôi cũng phải trình báo để cán bộ mở máy kiểm tra lại toàn bộ tín hiệu trong suốt chuyến đi. Nếu máy trục trặc, mất kết nối trên 6 giờ thì tàu bắt buộc phải chạy ngay vào bờ để khắc phục, nếu không sẽ bị phạt rất nặng", theo ông Trần Quý.

Tỉnh Quảng Ngãi hiện có gần 4.900 tàu cá, trong đó khoảng 3.000 tàu chiều dài từ 15m trở lên, đủ điều kiện đánh bắt xa bờ. Ông Võ Văn Hải, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản - Biển đảo tỉnh Quảng Ngãi nhấn mạnh, để tránh rủi ro vi phạm, chủ tàu và thuyền trưởng cần chủ động rà soát kỹ lưỡng các điều kiện trước khi nhổ neo. Mọi giấy tờ như sổ đăng kiểm, giấy phép khai thác, danh bạ thuyền viên, nhật ký khai thác đều phải đầy đủ và còn hiệu lực.

"Không chỉ các tàu thuộc nhóm nguy cơ cao, mà tất cả tàu đang hoạt động bình thường cũng phải đặc biệt chú ý đến thời hạn đăng kiểm và giấy phép. Khi sắp hết hạn, chủ tàu phải làm thủ tục gia hạn ngay, nếu chậm trễ sẽ tự động bị đưa vào danh sách tàu nguy cơ cao. Ngành thủy sản sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để bà con lắp đặt và vận hành thiết bị VMS 24/24 giờ, như thế mới đảm bảo mọi hoạt động trên biển đều minh bạch, hợp pháp", ông Hải nói.