Thực trạng này không chỉ khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng, mà còn đặt ra những vấn đề về khả năng tập trung, sức khỏe tinh thần và sự phát triển của trẻ.

Video ngắn "bủa vây" trẻ nhỏ: Hấp dẫn tức thì, hệ lụy lâu dài

Mới hơn 8 giờ sáng, chị Lê Bảo Trân, ngụ xã An Biên, tỉnh An Giang đã phải nhiều lần nhắc bé gái 5 tuổi rời chiếc điện thoại. Từ khi bước vào kỳ nghỉ hè, ngày nào bé cũng bắt đầu buổi sáng bằng việc mở điện thoại để xem các video ngắn trên mạng xã hội. Mỗi đoạn video chỉ kéo dài vài chục giây nhưng cứ nối tiếp nhau khiến hàng giờ đồng hồ trôi qua lúc nào không hay.

Điều khiến chị Trân lo lắng không chỉ là thời gian sử dụng điện thoại ngày một nhiều, mà còn bởi bé gái ngày càng ít vận động, ít giao tiếp với mọi người xung quanh và tỏ ra khó chịu mỗi khi bị nhắc nhở dừng xem điện thoại: "Trước đây bé rất thích xem truyện tranh Doraemon hay những cuốn sách có nhiều hình ảnh, có thể ngồi xem và tập trung khá lâu. Thế nhưng thời gian gần đây, bé làm việc gì cũng nhanh chán. Kêu tập tô chữ hay tô màu thì chỉ được một lúc là vẽ qua loa rồi đòi xem điện thoại. Bé cũng không chịu ngồi yên một chỗ, khả năng tập trung giảm hẳn. Mỗi khi tôi nhắc nhở hay la rầy thì bé lại khóc lóc, giãy nảy. Nhiều lúc tôi cảm thấy rất bất lực vì không biết phải làm sao để thay đổi tình trạng này".

Không chỉ riêng gia đình chị Trân, hiện nay nhiều gia đình có trẻ nhỏ cũng đang bị cuốn vào thế giới video ngắn. Những nội dung ngắn, liên tục thay đổi với hình ảnh bắt mắt và âm thanh kích thích khiến trẻ khó kiểm soát thời gian sử dụng.

Theo GS. TSVũ Gia Hiền – chuyên gia tâm lý học, trẻ em là nhóm dễ bị tác động bởi môi trường mạng xã hội. Trong đó, các video ngắn với nội dung ngắn gọn, giàu cảm xúc và tính giải trí cao đặc biệt dễ thu hút trẻ em. Tuy nhiên, việc tiếp xúc quá nhiều với các video ngắn có thể tạo ra một dạng "quán tính tâm lý", khiến cảm xúc của trẻ liên tục bị kích thích và kéo dài ngay cả khi đã rời màn hình. Về lâu dài, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, tư duy, học tập cũng như việc tham gia các hoạt động trong đời sống thực tế.

Từ “cấm đoán” đến “vaccine số”: Hướng đi bền vững bảo vệ trẻ trên không gian mạng

Trong bối cảnh nhiều quốc gia trên thế giới đang nghiên cứu hoặc áp dụng các biện pháp hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội, Giáo sư Tiến sĩ Vũ Gia Hiền cho rằng, việc bảo vệ trẻ trên môi trường số cần bắt đầu từ gia đình, nhà trường và cộng đồng: "Một số quốc gia đã áp dụng biện pháp hạn chế hoặc cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội, nhưng hiệu quả của giải pháp này vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. Theo tôi, điều quan trọng nhất vẫn là sự đồng hành của gia đình. Cha mẹ cần quản lý thời gian sử dụng điện thoại của con, theo dõi nội dung các em tiếp cận và từng bước hình thành ý thức tự giác, giúp trẻ sử dụng thiết bị công nghệ một cách an toàn, phù hợp".

Ông Đặng Hoa Nam – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đồng tình với quan điểm vai trò gia đình là yếu tố then chốt trong bảo vệ trẻ em trên môi trường số, bởi sự đồng hành và định hướng của cha mẹ quyết định cách trẻ tiếp cận công nghệ.

Theo ông Nam, việc hạn chế hay cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội không chỉ là câu chuyện quản lý trẻ em mà còn liên quan đến trách nhiệm của các nền tảng công nghệ và quá trình chuyển đổi số. Vì mọi chính sách đối với trẻ em đều phải đặt trên nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ, bởi không gian mạng vừa mang lại cơ hội học tập, giải trí, giao tiếp, vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro, do đó cần có giải pháp cân bằng giữa bảo vệ và phát triển.

Ngoài ra, các biện pháp hạn chế hay kiểm soát chỉ mang tính trước mắt, về lâu dài cần xây dựng kỹ năng số cho trẻ, giúp các em hình thành khả năng tự nhận diện, tự kiểm soát và lựa chọn thông tin phù hợp – hay còn gọi là “vắc-xin số”.

Thay vì chỉ đặt vấn đề cấm hay hạn chế, cần hướng tới giải pháp chiến lược là đào tạo trẻ trở thành công dân số có bản lĩnh, kỹ năng và khả năng làm chủ không gian mạng.

“Bởi vì trong quá trình chuyển đổi số và phát triển công dân mạng, đây là một thế giới rất rộng mở, nơi mọi công dân, trong đó có trẻ em, đều có quyền truy cập và sử dụng không gian mạng để tiếp cận thông tin, tri thức phục vụ cho bản thân. Vì vậy, theo tôi, chúng ta cần có những giải pháp mang tính chiến lược để đào tạo các em trở thành công dân số, những người có bản lĩnh, có kỹ năng và có khả năng làm chủ không gian mạng cũng như làm chủ quá trình chuyển đổi số. Đó mới là những giải pháp mang tầm chiến lược và lâu dài”, ông Nam nói.

Trong thời đại công nghệ số, mạng xã hội đã trở thành một phần của cuộc sống. Tuy nhiên, trẻ em là nhóm đối tượng cần được bảo vệ trước những tác động tiêu cực có thể phát sinh từ môi trường này.

Bảo vệ trẻ em trước sức hút của mạng xã hội không đồng nghĩa với việc cấm đoán hoàn toàn, mà là giúp các em hình thành thói quen sử dụng công nghệ một cách an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm. Để làm được điều đó, cần có sự chung tay của gia đình, nhà trường, các nền tảng công nghệ và cơ quan quản lý, nhằm tạo ra một môi trường số an toàn hơn cho trẻ em hôm nay và trong tương lai.