Thu hút đầu tư nước ngoài phải chuyển từ "lượng" sang "chất"

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng sau gần 40 năm đổi mới, trở thành một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng nhanh của khu vực, từng bước hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, trước những biến động ngày càng khó lường của kinh tế thế giới, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tiếp tục thu hút vốn đầu tư nước ngoài mà còn phải nâng cao chất lượng của dòng vốn này, tạo động lực cho mô hình tăng trưởng mới.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong - nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế (Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội), đất nước ta đang đứng trước những bài toán lớn về huy động nguồn lực và xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược. Trong bối cảnh đó, thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài, bao gồm cả vốn đầu tư trực tiếp (FDI) và vốn đầu tư gián tiếp (FII), được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Chính từ yêu cầu thực tiễn đó, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị đã xác lập một tư duy hoàn toàn mới trong thu hút đầu tư nước ngoài. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là tăng quy mô vốn và số lượng dự án thì nay trọng tâm chuyển sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị lan tỏa của dòng vốn.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, một trong những điển đột phá của Nghị quyết là chủ động lựa chọn nhà đầu tư thay vì thụ động chờ đợi dòng vốn tìm đến. Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái đầu tư đồng bộ trên cơ sở quy hoạch tổng thể quốc gia để thu hút đúng nhà đầu tư, đúng lĩnh vực, đúng địa bàn và đúng mắt xích mà nền kinh tế đang cần. Bên cạnh đó, chính sách ưu đãi cũng phải được đổi mới theo hướng lấy hiệu quả đầu tư làm thước đo, thay vì chỉ dựa trên những cam kết ban đầu. Những dự án tạo ra giá trị gia tăng lớn, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước sẽ trở thành đối tượng ưu tiên.

Đây là bước chuyển quan trọng, phản ánh tư duy "chọn lọc dòng vốn" thay vì "thu hút bằng mọi giá", phù hợp với xu hướng cạnh tranh đầu tư của nhiều nền kinh tế phát triển trên thế giới.

Từ Philippines, Cuba đến những cơ hội hợp tác mới

Những tín hiệu hợp tác đầu tư giữa Việt Nam với Philippines và Cuba thời gian qua đang cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của môi trường đầu tư Việt Nam, đồng thời phản ánh xu hướng dịch chuyển từ thu hút vốn đơn thuần sang ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao.

Theo Đại sứ Philippines tại Việt Nam Francisco Noel R. Fernandez III, Việt Nam và Philippines đều là những nền kinh tế năng động trong ASEAN. Kim ngạch thương mại song phương đã đạt khoảng 7,78 tỷ USD, song dư địa hợp tác vẫn còn rất lớn. Điều quan trọng lúc này không chỉ là tiếp tục thúc đẩy thương mại, mà cần tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước đầu tư vào thị trường của nhau, hình thành các mối liên kết kinh tế mang tính lâu dài thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động mua bán hàng hóa.

Nhiều doanh nghiệp Philippines đã hiện diện tại Việt Nam không chỉ với vai trò xuất khẩu sản phẩm mà còn đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất, qua đó xác định gắn bó lâu dài với thị trường Việt Nam. Ở chiều ngược lại, việc VinGroup tham gia thị trường xe điện Philippines và công bố kế hoạch xây dựng nhà máy lắp ráp được xem là tín hiệu tích cực, mở ra xu hướng đầu tư hai chiều giữa hai nền kinh tế.

Không chỉ trong lĩnh vực sản xuất, Đại sứ Philippines còn nhấn mạnh tiềm năng hợp tác ở những ngành kinh tế mới như kinh tế biển, du lịch và dịch vụ thuê ngoài quy trình kinh doanh (BPO). Là hai quốc gia có đường bờ biển dài, nguồn tài nguyên biển phong phú và cùng hướng tới phát triển bền vững, Việt Nam và Philippines có nhiều điều kiện để hợp tác trong nghiên cứu biển, phát triển kinh tế xanh và du lịch biển. Bên cạnh đó, kinh nghiệm của Philippines trong lĩnh vực BPO cũng có thể hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam khi mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế, đặc biệt trong xây dựng hệ thống chăm sóc khách hàng toàn cầu bằng tiếng Anh.

Trong khi đó, Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes đánh giá cao định hướng phát triển của Việt Nam trong các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, công nghệ xanh và chuyển đổi số. Theo ông, đây cũng là những lĩnh vực ưu tiên trong chiến lược phát triển của Cuba, mở ra nhiều cơ hội hợp tác giữa hai nước.

Thực tế, hợp tác Việt Nam - Cuba đã có những bước tiến cụ thể. Trong những năm gần đây, kim ngạch thương mại song phương giữa hai nước dao động trong khoảng hơn 100triệu USD mỗi năm. Hiện Việt Nam cũng là đối tác thương mại châu Á lớn thứ 2 của Cuba.

Đáng chú ý, Nhà máy sản xuất dược phẩm sinh học tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc do doanh nghiệp hai nước liên doanh đầu tư đang góp phần thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển vaccine, thuốc điều trị. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang hợp tác với Cuba trongphát triển các dự án điện mặt trời, hỗ trợ quốc gia Caribe này từng bước bảo đảm an ninh năng lượng. Gần đây, Tập đoàn Công nghiệp Công nghệ sinh học và Dược phẩm Cuba (BioCubaFarma) tiếp tục ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác với các viện nghiên cứu của Việt Nam trong lĩnh vực y tế, nông nghiệp và thú y, mở ra triển vọng lớn về hợp tác khoa học - công nghệ giữa hai nước.

Những dự án này không chỉ phản ánh xu hướng hợp tác ngày càng đi vào chiều sâu mà còn cho thấy sức hút của Việt Nam đối với các dòng vốn đầu tư gắn với công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, đócũng chính là định hướng mà Nghị quyết số 10 đặt ra: Chủ động thu hút các dòng vốn quốc tế vào những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hạ tầng chiến lược. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và tăng cường liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước, qua đóthu hút hiệu quả các dòng vốn chất lượng cao và tạo động lực mới cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.